Phát biểu dẫn đề tại Đối thoại Shangri-La 2026, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm cho rằng biến động là trạng thái thường trực của thế giới, nhưng việc dẫn tới xung đột hay hòa bình phụ thuộc vào lựa chọn chiến lược của các quốc gia. Theo ông, những bất ổn hiện nay bắt nguồn từ ba cuộc khủng hoảng nền tảng đang đan xen và tác động lẫn nhau: khủng hoảng trật tự quốc tế, khủng hoảng mô hình phát triển và khủng hoảng lòng tin chiến lược.
Về khủng hoảng trật tự quốc tế, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm cho rằng mọi điều chỉnh của trật tự thế giới cần dựa trên luật lệ, đối thoại và tự kiềm chế, thay vì cưỡng ép hay áp đặt. Theo ông, khủng hoảng xuất hiện khi luật pháp quốc tế bị suy giảm hiệu lực hoặc bị áp dụng không nhất quán, khiến các nước nhỏ và vừa đối mặt sức ép chọn phe, còn các không gian kết nối ngày càng trở thành tâm điểm cạnh tranh chiến lược.
Về khủng hoảng mô hình phát triển, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nhận định các động lực tăng trưởng truyền thống như toàn cầu hóa, thương mại và công nghệ đang đối mặt nhiều sức ép, trong khi thương mại, thuế quan, năng lượng hay dữ liệu ngày càng bị sử dụng như công cụ cạnh tranh. Phát triển là nền tảng của an ninh bền vững, khi cơ hội phát triển bị thu hẹp, bất ổn kinh tế sẽ nhanh chóng lan sang lĩnh vực chính trị và xã hội.
Về khủng hoảng lòng tin chiến lược, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhận định đây là thách thức âm thầm nhưng nguy hiểm, khi nghi kỵ giữa các quốc gia làm gia tăng nguy cơ hiểu lầm và đối đầu. Theo ông, lòng tin chiến lược không phải xóa bỏ khác biệt mà là quản lý cạnh tranh trong khuôn khổ luật lệ, có trách nhiệm và có thể dự báo, bởi một trật tự khu vực bền vững không thể được xây dựng trên nỗi sợ hãi và sự thiếu tin cậy lẫn nhau.
Theo Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, 3 cuộc khủng hoảng trên đang hội tụ rõ nét tại châu Á - Thái Bình Dương, khu vực vừa là động lực tăng trưởng của thế giới, vừa chịu tác động từ cạnh tranh chiến lược, phân mảnh chuỗi cung ứng, biến đổi khí hậu và chuyển đổi công nghệ. Tuy nhiên, với lợi ích chung về hòa bình và phát triển, kinh nghiệm hợp tác đa tầng cùng vai trò trung tâm của ASEAN, khu vực cũng có đủ điều kiện để khởi phát các giải pháp, kiểm soát cạnh tranh và ngăn ngừa đối đầu.
Tổng Bí thư đưa ra 6 đề xuất nhằm kiến tạo hòa bình và ổn định khu vực, trong đó trước hết nhấn mạnh việc biến luật lệ và đối thoại thành công cụ thực chất để giảm thiểu rủi ro. Ông cũng khẳng định trật tự dựa trên luật lệ là nền tảng chung để mọi quốc gia cùng tồn tại hòa bình, trên cơ sở luật pháp quốc tế, Hiến chương Liên Hợp Quốc và nguyên tắc giải quyết tranh chấp bằng biện pháp hòa bình.
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nhấn mạnh biển và đại dương là không gian kết nối thiết yếu của thương mại và chuỗi cung ứng toàn cầu, không nên trở thành nơi phô diễn sức mạnh hay đối đầu. Ông tái khẳng định lập trường nhất quán của Việt Nam là giải quyết mọi tranh chấp trên biển bằng biện pháp hòa bình trên cơ sở luật pháp quốc tế, đặc biệt là UNCLOS 1982, đồng thời tôn trọng quyền và lợi ích hợp pháp của các nước, kiên trì bảo vệ chủ quyền và các quyền, lợi ích hợp pháp của mình.
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nhấn mạnh mọi sáng kiến đóng góp cho hòa bình, ổn định và phát triển đều cần được khuyến khích, với điều kiện minh bạch, tuân thủ luật pháp quốc tế và không làm suy giảm vai trò trung tâm của ASEAN. Ông cũng cho biết Việt Nam sẵn sàng phối hợp chặt chẽ với Philippines trên cương vị Chủ tịch ASEAN 2026 nhằm củng cố hòa bình, thúc đẩy kết nối và phát triển bền vững, lấy người dân làm trung tâm.
Nhà lãnh đạo Việt Nam đề xuất đặt an ninh con người và năng lực chống chịu xã hội vào trung tâm của an ninh bền vững bởi bất ổn không chỉ xuất phát từ xung đột quân sự mà còn từ những đứt gãy trong phát triển, do đó an ninh không thể chỉ dựa vào sức mạnh quân sự hay chạy đua vũ trang. Ông kêu gọi tăng cường hợp tác trong các lĩnh vực như cứu trợ thảm họa, y tế, lương thực, năng lượng, an ninh mạng và tìm kiếm cứu nạn,...
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm cũng kêu gọi xây dựng các chuẩn mực trách nhiệm đối với công nghệ mới và công nghiệp quốc phòng. Ông nhấn mạnh cần thúc đẩy đối thoại về AI trong quốc phòng - an ninh, bảo đảm con người giữ trách nhiệm cuối cùng trong các quyết định hệ trọng, đồng thời khẳng định công nghiệp quốc phòng phải phục vụ mục tiêu phòng vệ chính đáng và ổn định khu vực, thay vì thúc đẩy chạy đua vũ trang.
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nhấn mạnh yêu cầu củng cố nền tảng xã hội, tăng cường khả năng chống chịu và bảo vệ không gian thông tin. Trong kỷ nguyên số, tin giả, thao túng thông tin, cực đoan hóa và phân cực xã hội có thể làm suy yếu đồng thuận quốc gia, gia tăng chia rẽ và khiến khủng hoảng lan rộng. Vì vậy, ông kêu gọi bảo vệ sự thật, củng cố niềm tin xã hội, nâng cao năng lực truyền thông chiến lược, giáo dục công dân số và đẩy mạnh hợp tác chống thông tin sai lệch.
Trong đề xuất cuối cùng, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước kêu gọi nâng cao năng lực ngoại giao phòng ngừa, hòa giải và trung gian trong khu vực. Châu Á - Thái Bình Dương cần coi ngoại giao phòng ngừa là một năng lực chiến lược, thúc đẩy các cơ chế tham vấn, trung gian linh hoạt và sáng kiến xây dựng lòng tin, nhằm tạo ra những “lối thoát ngoại giao” trước khi căng thẳng biến thành xung đột.
Gửi thông điệp tới các đối tác trong và ngoài khu vực, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm khẳng định châu Á - Thái Bình Dương là không gian mở, nơi mọi quốc gia đều có thể đóng góp cho hòa bình, ổn định và phát triển trên cơ sở minh bạch, trách nhiệm và tôn trọng luật pháp quốc tế. Theo ông, cạnh tranh là thực tế khó tránh khỏi, nhưng phải được kiểm soát trong khuôn khổ luật pháp, minh bạch và tự kiềm chế.
Khép lại bài phát biểu, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm khẳng định Việt Nam thấu hiểu giá trị của hòa bình và phát triển từ chính lịch sử đấu tranh, đổi mới và hội nhập. Việt Nam sẵn sàng cùng các đối tác củng cố luật lệ, bồi đắp lòng tin và thúc đẩy hợp tác nhằm kiến tạo một châu Á - Thái Bình Dương an toàn, tự cường và thịnh vượng hơn.
Phương Linh - Phan Nhật