Thủ phạm 'tàn phá' mạch máu, đẩy người trẻ vào đột quỵ

vài giây trướcBài gốc

Áp lực công việc đang bào mòn mạch máu của người trẻ. Ảnh: Duy Hiệu.

Tại hội thảo “Vòng tròn bình an” về đột quỵ do Viện Ứng dụng Công nghệ Y tế tổ chức ngày 18/4, ThS.BS Trần Ngọc Thanh, Phó phụ trách Bộ môn Sinh lý - Sinh lý bệnh - Miễn dịch học, Đại học Y khoa Phạm Ngọc Thạch (TP.HCM), cảnh báo hệ mạch máu của người trẻ đang bị tàn phá sớm bởi lối sống hiện đại, đặc biệt là sự “xâm lăng” của đường và stress.

“Mạch máu khỏe là gốc rễ của sự sống. Nhưng hiện nay, mạch máu của chúng ta đang phải chịu áp lực quá lớn từ thực phẩm công nghiệp và áp lực tâm lý”, bác sĩ Thanh nói.

Thống kê cho thấy bệnh tim mạch chiếm tới 38,5% tổng số ca tử vong toàn cầu. Tại Việt Nam, mỗi năm có khoảng 200.000 ca nhồi máu cơ tim mới, với tỷ lệ tử vong lên tới 30% do không được cấp cứu kịp thời.

Với đột quỵ, con số còn khốc liệt hơn, cứ 4 người thì có 1 người có nguy cơ mắc phải trong đời. Tỷ lệ người trẻ nhập viện vì đột quỵ tại Việt Nam đã tăng khoảng 30% trong những năm gần đây.

Những "vết nứt" sớm trên hệ mạch máu

Theo bác sĩ Thanh, lý do cốt lõi khiến đột quỵ và nhồi máu cơ tim không còn là bệnh của riêng người già nằm ở sức khỏe của hệ mạch máu. Mạch máu vốn rất nhạy cảm, dễ bị tổn thương bởi ba yếu tố chính: đường huyết cao, mỡ máu và các chất oxy hóa sinh ra do căng thẳng (stress).

Đáng lo ngại, những tổn thương này không âm thầm chờ đến tuổi già mới xuất hiện. Chúng bắt đầu từ rất sớm ở các mao mạch nhỏ tại não, tim và mắt. Khi lối sống của người trẻ ngày càng tiêu cực, những "vết nứt" này xuất hiện sớm hơn, kéo theo độ tuổi mắc bệnh ngày càng lùi sâu về phía nhóm đối tượng lao động chính trong xã hội.

"Lượng đường trong thực phẩm hiện nay xuất hiện ở khắp nơi. Dù người dân có nhận thức tốt đến đâu cũng rất khó để né tránh hoàn toàn", bác sĩ Thanh nhận định.

Người đàn ông 35 tuổi phải tập phục hồi chức năng sau cơn đột quỵ. Ảnh: Khương Nguyễn.

Tại các quốc gia phương Tây, thực phẩm cao lương (nhiều đường) đã bị áp thuế đặc biệt và dán nhãn cảnh báo nghiêm ngặt. Tại Việt Nam, các quy định này vẫn đang trong quá trình hoàn thiện, tạo ra một "khoảng trống" khiến người tiêu dùng dễ dàng nạp vào cơ thể lượng đường vượt ngưỡng cho phép, trực tiếp tàn phá lớp nội mạc mạch máu mỗi ngày.

Phân tích về lối sống hiện đại, bác sĩ Thanh chỉ ra 3 nhóm yếu tố "hủy diệt" mạch máu mà đa số người trẻ đang mắc phải:

Chế độ ăn lệch lạc: Thừa đường, thừa mỡ nhưng thiếu chất xơ và vi chất.
Căng thẳng tâm lý kéo dài: Áp lực công việc tạo ra các phản ứng viêm mạn tính trong lòng mạch.
Lười vận động: Khiến dòng máu lưu thông kém, tạo điều kiện cho các mảng xơ vữa hình thành.

Bên cạnh lối sống, các yếu tố di truyền như đái tháo đường type 1 hoặc bệnh tim mạch có tính gia đình cũng là những nguy cơ không thể chủ quan. Tuy nhiên, lối sống vẫn là biến số mà con người có thể chủ động thay đổi để đảo ngược tình thế.

Trước làn sóng công nghệ, nhiều người kỳ vọng trí tuệ nhân tạo (AI) và các thiết bị đeo thông minh (Smartwatch) sẽ là "lá chắn" tuyệt đối cho tim mạch. Bác sĩ Thanh cho rằng đây là xu hướng tích cực nhưng cần cái nhìn thực tế.

"AI vẫn chỉ đóng vai trò hỗ trợ. Quyết định điều trị cuối cùng, từ việc dùng thuốc đến can thiệp chuyên sâu, vẫn phải thuộc về bác sĩ. Ngay cả ở các nước phát triển, việc để AI thay thế hoàn toàn con người trong điều trị y tế vẫn là chủ đề gây tranh cãi gay gắt", bác sĩ Thanh nhấn mạnh.

Đối với các thiết bị đeo cá nhân, dữ liệu từ chúng chỉ mang tính chất tham khảo lâm sàng. Bác sĩ sẽ dùng các thông số này để điều chỉnh lịch tái khám hoặc phát hiện sớm các dấu hiệu bất thường, chứ không dùng đó làm tiêu chuẩn vàng để chẩn đoán thay cho các xét nghiệm chuyên quy.

Lầm tưởng về sự "bình thường"

Một thực trạng đáng báo động là nhiều người sau khi làm các bài đánh giá nhanh hoặc bảng câu hỏi sàng lọc cộng đồng thấy kết quả "bình thường" thì nảy sinh tâm lý chủ quan.

"Các bảng câu hỏi sàng lọc cộng đồng thường là phiên bản rút gọn, chỉ nhằm lọc ra nhóm có nguy cơ rất cao. Điều đó đồng nghĩa với việc nó có thể bỏ sót những người ở nhóm nguy cơ thấp hoặc trung bình. Kết quả 'bình thường' không có nghĩa là bạn an toàn tuyệt đối", Bác sĩ Thanh giải thích.

ThS.BS Trần Ngọc Thanh chia sẻ kiến thức về đột quỵ cho người dân. Ảnh: Nguyễn Thuận.

Bác sĩ Thanh khuyến cáo không có bất kỳ bài đánh giá nhanh nào có thể thay thế việc khám sức khỏe định kỳ và xét nghiệm chuyên sâu. Việc phát hiện ở giai đoạn tiền tăng huyết áp hay tiền đái tháo đường là "thời điểm vàng" để thay đổi lối sống mà chưa cần dùng đến thuốc.

Bên cạnh đó, cần biết các dấu hiệu nhận biết sớm (Quy tắc F.A.S.T) để kịp thời phát hiện đột quỵ:

Méo miệng: Gương mặt bị lệch, nụ cười không cân xứng.
Yếu tay chân: Không thể nâng hai tay cùng lúc, đi đứng loạng choạng.
Nói khó: Nói ngọng, nói không rõ lời hoặc không hiểu lời người khác.
Thời gian: Phải gọi cấp cứu ngay lập tức, không được chần chừ hay áp dụng các phương pháp dân gian.

Theo bác sĩ Thanh, hiện nay chưa có bất kỳ loại thần dược hay thực phẩm chức năng nào có thể phòng ngừa đột quỵ chỉ sau một lần sử dụng. Chìa khóa duy nhất là duy trì "vòng tròn bình an" thông qua: Kiểm soát chỉ số huyết áp, đường huyết (HbA1c dưới 6,5%), mỡ máu; ngủ đủ giấc; hạn chế rượu bia, thuốc lá và tập thể dục đều đặn.

"Mạch máu khỏe là bảo hiểm tốt nhất cho cuộc đời bạn", bác sĩ Thanh khẳng định.

Nguyễn Thuận

Nguồn Znews : https://znews.vn/thu-pham-tan-pha-mach-mau-day-nguoi-tre-vao-dot-quy-post1644521.html