Theo Quyết định số 498, việc cơ cấu lại nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh, phát huy vai trò của Tổng công ty Đường sắt Việt Nam như doanh nghiệp then chốt trong quản lý, vận hành, khai thác và bảo trì hệ thống đường sắt quốc gia.
Doanh nghiệp này sẽ đóng vai trò dẫn dắt, liên kết các đơn vị trong chuỗi giá trị, từng bước làm chủ công nghệ lõi, mở rộng khả năng tiếp cận nguồn vốn lớn, thu hút nhà đầu tư chiến lược và nhân lực chất lượng cao, tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị khu vực và quốc tế.
Phát triển đường sắt quốc gia trong giai đoạn tới được lãnh đạo Đảng, Nhà nước đặc biệt quan tâm. Ảnh: Tổng Bí thư Tô Lâm và Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính thăm, làm việc tại ga Đồng Đăng.
Đề án cũng đặt mục tiêu bảo đảm việc làm, nâng cao thu nhập cho người lao động, đồng thời hoàn thành các nghĩa vụ với ngân sách Nhà nước. Giai đoạn 2026-2030, Tổng công ty (sau khi chuyển đổi) phấn đấu đạt tốc độ tăng trưởng doanh thu và giá trị sản lượng bình quân từ 10%/năm trở lên.
Một trong những nội dung trọng tâm của đề án là chuyển đổi mô hình hoạt động từ nhóm công ty mẹ - công ty con Tổng công ty Đường sắt Việt Nam thành nhóm công ty mẹ - công ty con Tập đoàn Đường sắt Quốc gia Việt Nam.
Theo đó, công ty mẹ của tập đoàn sẽ là doanh nghiệp do Nhà nước nắm giữ 100% vốn điều lệ. Tập đoàn mới sẽ kế thừa toàn bộ quyền, nghĩa vụ, trách nhiệm và các cam kết pháp lý của Tổng công ty Đường sắt Việt Nam hiện nay. Lộ trình chuyển đổi được yêu cầu hoàn thành trong năm 2026.
Chính phủ yêu cầu xây dựng phương án bổ sung vốn điều lệ cho doanh nghiệp từ nhiều nguồn, bao gồm ngân sách Nhà nước, tài sản công hình thành từ các dự án đầu tư công và các nguồn vốn hợp pháp khác.
Việc tăng vốn nhằm bảo đảm năng lực tài chính để doanh nghiệp có thể tham gia triển khai các dự án lớn như đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam, tuyến Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng và các dự án hạ tầng đường sắt trọng điểm khác.
Bộ Tài chính được giao chủ trì triển khai đề án, chỉ đạo doanh nghiệp thực hiện chuyển đổi mô hình, xây dựng phương án tăng vốn điều lệ và hoàn thiện cơ chế quản lý tài chính đặc thù, dự kiến trình Chính phủ trong tháng 6. Cơ quan này cũng có trách nhiệm phối hợp các bộ, ngành kiểm tra, giám sát quá trình thực hiện, đồng thời đề xuất sửa đổi các quy định liên quan để tháo gỡ vướng mắc.
Bộ Xây dựng được giao chủ trì xử lý các vấn đề liên quan đến quản lý, khai thác tài sản kết cấu hạ tầng đường sắt quốc gia; nghiên cứu phát triển tổ hợp công nghiệp đường sắt; đồng thời phối hợp xây dựng cơ chế đặt hàng, đào tạo nguồn nhân lực phục vụ vận hành, khai thác hệ thống đường sắt trong giai đoạn mới.
Vũ Điệp