Thực phẩm 'giải nhiệt' truyền miệng có thật sự tốt? Chuyên gia dinh dưỡng cảnh báo

2 giờ trướcBài gốc

Những hiểu lầm phổ biến về thực phẩm giải nhiệt ngày hè

Mỗi khi mùa hè đến, cùng với thời tiết nắng nóng gay gắt là hàng loạt lời khuyên truyền miệng về các loại thực phẩm "giải nhiệt", "mát gan", "thanh lọc cơ thể". Từ nước sâm, nước mía, trà thảo mộc, rau má, đậu đen cho đến việc ăn thật nhiều trái cây lạnh hay uống nước đá, nhiều người tin rằng đây là cách giúp cơ thể chống nóng hiệu quả. Đối với trẻ em và học sinh, phụ huynh thường cố gắng bổ sung các món được cho là "mát" với mong muốn con khỏe hơn, ít nổi mụn, ít nóng trong và tránh mất nước mùa hè.

Tuy nhiên, dưới góc nhìn khoa học dinh dưỡng, không phải mọi thực phẩm được gắn mác "giải nhiệt" đều tốt nếu sử dụng không đúng cách. Thậm chí, nhiều quan niệm truyền miệng phổ biến hiện nay có thể khiến trẻ gặp vấn đề về tiêu hóa, dư đường, mất cân bằng dinh dưỡng hoặc ảnh hưởng sức khỏe lâu dài. Điều quan trọng là cần hiểu đúng bản chất của việc "giải nhiệt" để lựa chọn thực phẩm phù hợp thay vì chạy theo xu hướng hoặc kinh nghiệm dân gian chưa được kiểm chứng đầy đủ.

Nhiều người cho rằng uống nước mát lạnh sẽ giúp giải nhiệt ngày hè.

Trước hết, cần hiểu rằng cơ thể con người có cơ chế tự điều hòa thân nhiệt rất hiệu quả. Khi trời nóng, cơ thể sẽ tiết mồ hôi để làm mát và tăng cảm giác khát để thúc đẩy bổ sung nước. Vì vậy, "giải nhiệt" đúng nghĩa không phải là ăn càng nhiều đồ lạnh càng tốt, mà là duy trì đủ nước, điện giải và chế độ dinh dưỡng cân bằng để cơ thể hoạt động ổn định trong thời tiết nóng.

Một trong những hiểu lầm phổ biến nhất là cho rằng uống càng nhiều nước lạnh hoặc ăn nhiều đồ lạnh sẽ giúp "giải nhiệt" tốt hơn. Thực tế, nước lạnh có thể mang lại cảm giác mát tức thời nhưng không đồng nghĩa với việc cơ thể được làm mát hiệu quả hơn. Khi uống nước quá lạnh, đặc biệt sau khi đi nắng hoặc vận động mạnh, các mạch máu ở vùng họng và dạ dày có thể co lại đột ngột, gây đau họng, khó tiêu hoặc đau bụng ở trẻ nhạy cảm.

Nhiều phụ huynh còn cho trẻ ăn kem hoặc uống nước đá liên tục trong mùa hè với suy nghĩ "mát cơ thể". Tuy nhiên, các loại kem công nghiệp thường chứa nhiều đường, chất béo và phụ gia. Nếu lạm dụng, trẻ dễ tăng cân, sâu răng và giảm cảm giác thèm ăn ở bữa chính. Đồ uống quá lạnh cũng có thể ảnh hưởng hệ tiêu hóa nếu sử dụng thường xuyên.

Một quan niệm khác rất phổ biến là nước mía giúp "thanh nhiệt" và bổ sung năng lượng tốt cho trẻ mùa hè. Thực tế, nước mía chứa nhiều đường tự nhiên và có thể giúp bổ sung năng lượng nhanh trong thời gian ngắn. Tuy nhiên, nếu uống quá nhiều, đặc biệt ở trẻ ít vận động, lượng đường dư thừa có thể làm tăng nguy cơ béo phì và sâu răng. Ngoài ra, nước mía bán ngoài đường thường tiềm ẩn nguy cơ mất vệ sinh nếu đá viên, máy ép hoặc nguồn nước không đảm bảo.

Tương tự, nhiều người tin rằng uống thật nhiều nước dừa sẽ giúp "mát gan" và giải nhiệt tốt hơn nước lọc. Nước dừa thực sự chứa kali và một số chất điện giải có lợi cho cơ thể, phù hợp trong thời tiết nóng hoặc sau khi vận động. Tuy nhiên, đây không phải loại nước có thể thay thế hoàn toàn nước lọc. Uống quá nhiều nước dừa có thể khiến trẻ đầy bụng, khó tiêu hoặc dư năng lượng do lượng đường tự nhiên khá cao.

Thực hư vai trò của các loại nước "giải nhiệt"

Một nhóm thực phẩm khác thường được xem là "giải nhiệt" là các loại nước thảo mộc như nước sâm, trà bí đao, trà atiso, rau má hay đậu đen rang. Những loại nước này có thể mang lại cảm giác dễ chịu và bổ sung nước cho cơ thể. Tuy nhiên, nhiều sản phẩm bán sẵn hiện nay lại chứa rất nhiều đường để tăng hương vị. Khi đó, lợi ích "giải nhiệt" gần như không còn nhiều mà ngược lại còn làm tăng nguy cơ dư đường.

Đặc biệt, không ít phụ huynh có thói quen cho trẻ uống nước rau má hoặc các loại nước thảo mộc mỗi ngày với suy nghĩ "mát gan, trị nóng trong". Thực tế, cơ thể không cần "thanh lọc" bằng các loại nước này nếu gan và thận hoạt động bình thường. Gan và thận vốn là cơ quan đảm nhiệm chức năng đào thải độc tố tự nhiên. Việc lạm dụng nước thảo mộc quá mức có thể gây lạnh bụng, rối loạn tiêu hóa hoặc ảnh hưởng hấp thu dinh dưỡng ở trẻ nhỏ.

Trà bí đao được cho là giúp giải nhiệt mùa hè.

Một hiểu lầm khác là cho rằng ăn nhiều trái cây ngọt trong mùa hè hoàn toàn vô hại vì đó là "đường tự nhiên". Dưa hấu, xoài, nhãn, vải hay sầu riêng thường được xem là thực phẩm bổ dưỡng và giúp giải nhiệt. Tuy nhiên, nhiều loại trái cây chứa lượng đường khá cao. Nếu trẻ ăn quá nhiều trong thời gian ngắn, nguy cơ đầy bụng, tăng đường huyết hoặc tăng cân vẫn có thể xảy ra.

Ngoài ra, nhiều phụ huynh thay nước lọc bằng nước ép trái cây cho trẻ trong mùa hè. Điều này không thực sự phù hợp vì nước ép thường mất phần lớn chất xơ tự nhiên, khiến lượng đường được hấp thu nhanh hơn. Các chuyên gia dinh dưỡng vẫn khuyến khích trẻ ăn trái cây nguyên quả thay vì uống quá nhiều nước ép.

Một quan niệm truyền miệng khá phổ biến khác là "ăn đồ mát để trị nóng trong". Thực tế, khái niệm "nóng trong" trong dân gian không hoàn toàn tương đồng với khái niệm bệnh lý trong y học hiện đại. Nhiều trường hợp trẻ nổi mụn, nhiệt miệng hoặc táo bón không phải chỉ do ăn "đồ nóng" mà liên quan đến chế độ ăn mất cân bằng, thiếu nước, thiếu rau xanh hoặc vệ sinh kém.

Ví dụ, nhiều người cho rằng ăn xoài, mít hoặc nhãn sẽ "nóng", còn ăn dưa hấu hay thanh long thì "mát". Trên thực tế, điều quan trọng hơn là tổng lượng đường, chất xơ và cách sử dụng. Một loại thực phẩm dù được xem là "mát" nhưng nếu ăn quá nhiều vẫn có thể gây rối loạn tiêu hóa hoặc dư năng lượng.

Ngoài thực phẩm, nhiều phụ huynh còn lạm dụng các loại thực phẩm chức năng hoặc nước "detox" với mục đích thanh lọc cơ thể cho trẻ trong mùa hè. Đây là xu hướng cần được thận trọng. Trẻ em đang trong giai đoạn phát triển nên cần chế độ dinh dưỡng cân bằng thay vì áp dụng các chế độ ăn kiêng hoặc nước uống thải độc thiếu cơ sở khoa học.

Cách giải nhiệt an toàn và hiệu quả nhất

Dưới góc nhìn dinh dưỡng hiện đại, cách "giải nhiệt" an toàn và hiệu quả nhất trong mùa hè vẫn là duy trì chế độ ăn cân bằng, uống đủ nước và bổ sung đa dạng thực phẩm tự nhiên. Trẻ nên được uống nước đều đặn trong ngày, tăng cường rau xanh và trái cây tươi, hạn chế nước ngọt có gas, trà sữa và các món quá nhiều đường.

Các món ăn mùa hè nên ưu tiên thanh đạm, ít dầu mỡ và dễ tiêu như canh rau, cá hấp, thịt luộc, sữa chua, trái cây nguyên quả hoặc các loại đậu. Đồng thời, cần duy trì giờ giấc sinh hoạt hợp lý, ngủ đủ giấc và hạn chế hoạt động ngoài trời vào thời điểm nắng gắt.

Có thể nói, nhiều thực phẩm được truyền miệng là "giải nhiệt" thực chất vẫn có lợi nếu sử dụng đúng cách và đúng lượng. Tuy nhiên, việc lạm dụng hoặc hiểu sai công dụng có thể gây phản tác dụng, đặc biệt ở trẻ em và học sinh.

Thay vì chạy theo các quan niệm dân gian chưa được kiểm chứng đầy đủ, phụ huynh nên ưu tiên nguyên tắc dinh dưỡng khoa học và cân bằng. Một cơ thể khỏe mạnh trong mùa hè không đến từ việc ăn thật nhiều đồ "mát", mà đến từ chế độ ăn hợp lý, đủ nước và lối sống lành mạnh mỗi ngày.

TS.BS. Trần Thị Minh Nguyệt

Nguồn SK&ĐS : https://suckhoedoisong.vn/thuc-phamgiai-nhiet-truyen-mieng-co-that-su-tot-chuyen-gia-dinh-duong-canh-bao-169260520220729739.htm