Thực thi pháp luật cạnh tranh, nền tảng của sức cạnh tranh quốc gia

2 giờ trướcBài gốc

Bảo đảm cạnh tranh lành mạnh, giữ vững kỷ cương và niềm tin thị trường

Đảng ta xác định, trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, kinh tế tư nhân là một trong những động lực quan trọng nhất của nền kinh tế quốc gia. Cùng với kinh tế nhà nước, kinh tế tập thể, kinh tế tư nhân giữ vai trò nòng cốt để xây dựng nền kinh tế độc lập, tự chủ, tự lực, tự cường gắn với hội nhập quốc tế sâu rộng, thực chất, hiệu quả.

Định hướng này đã được Bộ Chính trị cụ thể hóa thành các mục tiêu, chỉ đạo tại Nghị quyết số 68-NQ/TW ngày 4/5/2025 về phá triển kinh tế tư nhân, khi yêu cầu: “Đẩy mạnh cải cách, hoàn thiện, nâng cao chất lượng thể chế, chính sách, bảo đảm và bảo vệ hữu hiệu quyền sở hữu, quyền tài sản, quyền tự do kinh doanh, quyền cạnh tranh bình đẳng của kinh tế tư nhân và bảo đảm thực thi hợp đồng của kinh tế tư nhân…”.

Thực thi pháp luật cạnh tranh không chỉ là công cụ quản lý kinh tế, mà là nền tảng bảo đảm công bằng thị trường, nâng cao sức cạnh tranh quốc gia (Ảnh minh họa).

Từ góc độ đó, có thể khẳng định, cạnh tranh lành mạnh và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng chính là hai trụ cột thiết chế cơ bản để hiện thực hóa các quyền kinh tế trong thực tiễn. Việc bảo đảm môi trường kinh doanh công bằng, minh bạch, ngăn chặn các hành vi thao túng, lũng đoạn, đồng thời bảo vệ điểm cuối của thị trường là người tiêu dùng, không chỉ góp phần tạo lập niềm tin mà còn nâng cao chất lượng vận hành của nền kinh tế, qua đó trực tiếp tác động đến sức cạnh tranh quốc gia. Nói cách khác, cạnh tranh lành mạnh tạo ra động lực phát triển, còn bảo vệ người tiêu dùng là cơ chế kiểm chứng hiệu quả của thị trường; hai yếu tố này gắn bó hữu cơ, cùng tạo nền tảng cho sự phát triển ổn định, bền vững.

Thực tiễn công tác quản lý nhà nước trong thời gian qua đã từng bước cụ thể hóa các yêu cầu đó, chuyển hóa định hướng thể chế thành kết quả thực thi rõ nét trên thị trường. Minh chứng là năm 2025, Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia (Bộ Công Thương) đã tiếp nhận, thẩm định 231 giao dịch tập trung kinh tế; xác minh 63 vụ việc có dấu hiệu vi phạm; đồng thời xử lý nhiều vụ cạnh tranh không lành mạnh.

Công tác quản lý bán hàng đa cấp được kiểm soát chặt chẽ, nhiều vi phạm bị xử lý nghiêm, với tổng số tiền xử lý vi phạm trong năm 2025 lên tới hơn 1,3 tỷ đồng. Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia cũng chuyển 9 trường hợp có dấu hiệu kinh doanh đa cấp không phép và phối hợp xác minh mô hình hoạt động của 31 trường hợp tại nhiều địa phương trên cả nước, trên cơ sở đó, cơ quan công an đã điều tra, xử lý và truy cứu trách nhiệm hình sự nhiều vụ việc theo quy định tại Điều 217a Bộ luật Hình sự.

Ở lĩnh vực bảo vệ người tiêu dùng, hoạt động kiểm tra, thu hồi sản phẩm khiếm khuyết, giải quyết khiếu nại được tăng cường. Cụ thể, Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia đã tổ chức làm việc 26 vụ việc, kiểm tra 06 đối tượng, phát hiện và xử lý vi phạm hành chính 17 tổ chức, cá nhân với tổng số tiền xử phạt là 2,71 tỷ đồng, trong đó có 01 vụ việc đã chuyển hồ sơ cho cơ quan công an để xử lý về hình sự…

Đối với lĩnh vực quản lý nhà nước về kiểm soát hợp đồng theo mẫu, điều kiện giao dịch chung, Ủy ban Cạnh tranh Quốc đã tiến hành kiểm tra chuyên ngành đối với 04 doanh nghiệp theo kế hoạch kiểm tra của Bộ Công Thương; trong đó xử phạt vi phạm hành chính đối với 03 doanh nghiệp, tổng số tiền xử phạt vi phạm hành chính là 840 triệu đồng…

Những kết quả đó cho thấy, cạnh tranh lành mạnh và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng không chỉ là nội dung của quản lý nhà nước, mà đã trở thành nền tảng trực tiếp góp phần nâng cao chất lượng vận hành của thị trường, giữ vững kỷ cương, củng cố niềm tin và qua đó tạo cơ sở quan trọng để nâng cao sức cạnh tranh quốc gia trong giai đoạn phát triển mới.

Vai trò lãnh đạo của Đảng – nhân tố quyết định

Từ rất sớm, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã đặt nền tảng tư tưởng cho việc giữ vững kỷ cương thị trường và bảo vệ lợi ích của nhân dân khi nhấn mạnh yêu cầu "Ngành thương nghiệp phải mua bán công bằng, chớ nên ép cấp, ép giá". Trong hoạt động thương nghiệp, Người yêu cầu đội ngũ cán bộ, nhân viên của ngành phải có các biện pháp để ổn định vật giá. Dù chưa đặt trong khung khái niệm hiện đại về cạnh tranh, bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, nhưng những chỉ dẫn đó đã hình thành nền tảng cho tư duy bảo đảm công bằng trong hoạt động thị trường, bảo vệ người tiêu dùng và kiểm soát các hành vi làm méo mó môi trường kinh doanh.

Kế thừa và phát triển tư tưởng Hồ Chí Minh, công tác cạnh tranh và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng thời gian qua đã được triển khai một cách bài bản, đồng bộ, dưới sự lãnh đạo, chỉ đạo thống nhất, xuyên suốt của Đảng và Nhà nước, đặc biệt là Bộ Chính trị, Ban Bí thư và sự chỉ đạo của Tổng Bí thư Tô Lâm, được cụ thể hóa qua hệ thống các nghị quyết, chỉ thị, kết luận quan trọng làm cơ sở định hướng và tổ chức thực hiện trong thực tiễn.

Cụ thể, năm 2019, Ban Bí thư ban hành Chỉ thị số 30-CT/TW ngày 22/01/2019 về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng và trách nhiệm quản lý của Nhà nước đối với công tác bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, đặt nền móng cho việc nâng tầm công tác này từ nhiệm vụ quản lý chuyên ngành lên yêu cầu có tính hệ thống, gắn với kỷ luật, kỷ cương thị trường. Trên cơ sở đó, Chính phủ đã ban hành Nghị quyết số 82/NQ-CP ngày 26/5/2020 về chương trình hành động thực hiện Chỉ thị số 30-CT/TW, tạo khuôn khổ tổ chức triển khai thống nhất trên phạm vi toàn quốc.

Bước vào giai đoạn phát triển mới, Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết số 68-NQ/TW ngày 04/5/2025 về phát triển kinh tế tư nhân, trong đó nhấn mạnh yêu cầu “bảo đảm quyền cạnh tranh bình đẳng”, “nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật”, đồng thời Chính phủ đã kịp thời cụ thể hóa bằng Nghị quyết số 138/NQ-CP ngày 16/5/2025 và Nghị quyết số 139/NQ-CP ngày 17/5/2025 để tổ chức triển khai đồng bộ các nhiệm vụ, giải pháp phát triển kinh tế tư nhân gắn với hoàn thiện thể chế cạnh tranh.

Đặc biệt, trên cơ sở tổng kết 5 năm thực hiện Chỉ thị số 30-CT/TW, Ban Bí thư đã ban hành Kết luận số 207-KL/TW ngày 10/11/2025 nhằm tiếp tục tăng cường sự lãnh đạo của Đảng trong công tác bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng trong tình hình mới. Triển khai kết luận này, Đảng ủy Bộ Công Thương đã ban hành Kế hoạch số 22-KH/ĐUB ngày 05/12/2025; đồng thời Ban Thường vụ Đảng ủy Bộ ban hành Chương trình hành động số 04-CTr/ĐUB ngày 12/12/2025 để tổ chức thực hiện trong toàn ngành, bảo đảm sự thống nhất từ chủ trương đến hành động.

Tại Lễ phát động quốc gia hưởng ứng Ngày Quyền của người tiêu dùng Việt Nam năm 2026 được tổ chức tại Khánh Hòa mới đây, Thứ trưởng Bộ Công Thương Nguyễn Sinh Nhật Tân nhấn mạnh, công tác bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng luôn nhận được sự quan tâm, chỉ đạo thường xuyên, xuyên suốt của Đảng và Nhà nước; trong đó, việc Ban Bí thư ban hành Kết luận số 207-KL/TW một lần nữa khẳng định rõ đây là nhiệm vụ chiến lược, lâu dài, gắn chặt với tăng trưởng kinh tế và ổn định xã hội.

Có thể thấy, công tác cạnh tranh và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng thời gian qua đã được triển khai theo một trục xuyên suốt, từ định hướng chiến lược của Đảng, đến thể chế hóa của Chính phủ, đến tổ chức thực hiện của các bộ, ngành, trong đó Đảng ủy Chính phủ và Đảng ủy Bộ Công Thương đóng vai trò then chốt trong việc chuyển hóa chủ trương thành hành động cụ thể. Chính sự thống nhất, đồng bộ đó không chỉ góp phần giữ vững kỷ luật, kỷ cương thị trường, nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước, mà còn tạo nền tảng vững chắc để nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia, thúc đẩy sự phát triển ổn định, minh bạch và bền vững của nền kinh tế trong giai đoạn mới.

Hoàn thiện thể chế, nâng cao chất lượng và sức cạnh tranh

Bước vào giai đoạn phát triển mới, trong bối cảnh đất nước đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa, hội nhập quốc tế sâu rộng và chuyển đổi số toàn diện, yêu cầu đặt ra đối với công tác cạnh tranh và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng không còn dừng lại ở phạm vi quản lý chuyên ngành, mà đã trở thành một yêu cầu mang tính chiến lược, gắn trực tiếp với chất lượng thể chế, hiệu lực quản trị và niềm tin của xã hội đối với nền kinh tế; là yếu tố cấu thành năng lực cạnh tranh quốc gia trong điều kiện phát triển mới.

Quan điểm này đã được Tổng Bí thư Tô Lâm nhấn mạnh trong bài phát biểu bế mạc Hội nghị Trung ương 2 khóa XIV, khi yêu cầu “…nâng cao chất lượng sản phẩm, sức cạnh tranh quốc gia và giá trị gia tăng thực chất…”. Lần đầu tiên, vấn đề nâng cao sức cạnh tranh quốc gia được đặt ra một cách trực diện trong tổng thể định hướng phát triển, không chỉ như một mục tiêu kinh tế, mà là một yêu cầu có tính chiến lược đối với toàn bộ quá trình hoàn thiện thể chế và nâng cao năng lực quản trị quốc gia.

Trên tinh thần đó, Kết luận Hội nghị Trung ương 2 khóa XIV về Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội giai đoạn 2026-2030, đã cụ thể hóa thành các định hướng phát triển có tính hệ thống. “Xây dựng và hiện đại hóa nền công nghiệp quốc gia vững mạnh, nâng cao hiệu quả và sức cạnh tranh của các ngành công nghiệp nền tảng; phát triển hệ sinh thái dịch vụ theo hướng hiện đại, gia tăng hàm lượng tri thức, công nghệ và giá trị gia tăng; đồng thời chú trọng hình thành và phát triển các tập đoàn kinh tế, tổng công ty, doanh nghiệp lớn có năng lực cạnh tranh ở tầm khu vực và toàn cầu, gắn với tham gia sâu vào chuỗi giá trị quốc tế”, Kết luận Hội nghị Trung ương 2 khóa XIV nêu rõ.

Bám sát định hướng chỉ đạo, Chiến lược phát triển ngành Công Thương năm 2026 tiếp tục cụ thể hóa bằng các nhiệm vụ và giải pháp trọng tâm: “Phát triển ngành Công Thương theo hướng tập trung nâng cao năng lực phân tích, dự báo và xử lý các vấn đề thị trường lớn, phức tạp; chủ động hội nhập quốc tế, linh hoạt tiếp cận các thị trường trọng điểm dựa trên đặc điểm từng khu vực, ngành hàng để mở rộng xuất khẩu và nâng cao sức chống chịu của nền kinh tế”. Một trong các nhiệm vụ đặt ra là yêu cầu mang tính chuyển đổi về tư duy quản lý, từ “đáp ứng” sang “dẫn dắt, kiến tạo phát triển”, gắn với cải cách thể chế, nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia và thúc đẩy hội nhập sâu rộng.

Có thể khẳng định, trong kỷ nguyên mới, các quốc gia không chỉ cạnh tranh bằng chi phí hay nguồn lực mà còn bằng chất lượng thể chế và năng lực thực thi, thì việc giữ vững cạnh tranh lành mạnh và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng không còn là một lựa chọn chính sách, mà là một tất yếu phát triển. Nếu không kiểm soát được các hành vi thao túng, lũng đoạn, nếu không bảo vệ được điểm chạm cuối cùng của thị trường là người tiêu dùng, thì mọi nỗ lực cải cách thể chế sẽ bị bào mòn từ bên trong, niềm tin thị trường sẽ bị xói mòn và sức cạnh tranh quốc gia khó có thể được nâng lên một cách thực chất.

Chỉ đạo của Tổng Bí thư Tô Lâm về việc “nâng cao chất lượng sản phẩm, sức cạnh tranh quốc gia và giá trị gia tăng thực chất” không chỉ là định hướng phát triển, mà còn là một yêu cầu mang tính mệnh lệnh đối với toàn bộ hệ thống chính trị. Trong đó, thực thi nghiêm minh pháp luật cạnh tranh và bảo vệ hiệu quả quyền lợi người tiêu dùng chính là thước đo trực tiếp của hiệu lực quản trị, là nơi thể chế được kiểm chứng bằng thực tiễn và là điểm tựa để củng cố niềm tin xã hội. Chỉ khi làm tốt và làm thực chất công tác này, sức cạnh tranh quốc gia mới có thể được nâng lên một cách bền vững, gắn với chất lượng tăng trưởng và giá trị gia tăng thực sự của nền kinh tế.

Trong bối cảnh đất nước đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa, hội nhập quốc tế sâu rộng và chuyển đổi số toàn diện, yêu cầu đặt ra đối với công tác cạnh tranh và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng không còn dừng lại ở phạm vi quản lý chuyên ngành, mà đã trở thành một yêu cầu mang tính chiến lược, gắn trực tiếp với chất lượng thể chế, hiệu lực quản trị và niềm tin của xã hội đối với nền kinh tế; là yếu tố cấu thành năng lực cạnh tranh quốc gia trong điều kiện phát triển mới.

Trịnh Anh Tuấn, Chủ tịch Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia

Nguồn Công Thương : https://congthuong.vn/thuc-thi-phap-luat-canh-tranh-nen-tang-cua-suc-canh-tranh-quoc-gia-450556.html