Thuế đối ứng bị chặn: Các lựa chọn để Tổng thống Trump áp thuế quan thay thế

một phút trướcBài gốc

Tổng thống Mỹ Donald Trump (trái) và Bộ trưởng Bộ Thương mại Mỹ Howard Lutnick - Ảnh: Bloomberg.

Chính quyền Tổng thống Donald Trump đang xem xét các lựa chọn pháp lý khác nhau để áp thuế quan mới sau khi Tòa án Tối cao Mỹ ra phán quyết rằng ông không thể sử dụng Đạo luật Quyền lực Kinh tế Khẩn cấp Quốc tế (IEEPA) năm 1977 để áp thuế lên hàng hóa nhập khẩu.

Quyết định trên đã vô hiệu hóa một phần lớn các thuế quan mà ông Trump đã triển khai trong nhiệm kỳ tổng thống thứ hai của ông, trong đó có thuế quan đối ứng. Tuy nhiên, theo hãng tin Bloomberg, vẫn còn một số căn cứ pháp lý khác mà ông Trump có thể sử dụng để áp thuế quan. Hiến pháp Mỹ trao quyền cho Quốc hội trong việc đánh thuế trong nước và thuế nhập khẩu, nhưng Quốc hội nước này đã ủy quyền một phần quyền lực này cho nhánh hành pháp thông qua một số đạo luật.

Ngay sau khi Tòa án Tối cao đưa ra quyết định hủy bỏ thuế quan IEEPA mà ông Trump đã áp, ông chủ Nhà Trắng đã ký một tuyên bố viện dẫn Mục 122 của Đạo luật Thương mại năm 1974 để áp mức thuế 10% đối với hàng hóa nước ngoài trong 150 ngày, bắt đầu từ ngày 24/2. Ông cũng đã tuyên bố sẽ tăng mức thuế này lên 15%.

Có một số ngoại lệ đối với mức thuế 10% mới này, bao gồm các hàng hóa chịu thuế nhập khẩu riêng trên cơ sở an ninh quốc gia - được gọi là thuế quan Mục 232 - các sản phẩm như dược phẩm, ô tô và một số khoáng sản quan trọng, và hàng hóa được bảo vệ theo thỏa thuận thương mại USMCA giữa Mỹ, Canada và Mexico.

Ông Trump cũng cho biết ông sẽ ra lệnh mở các cuộc điều tra thương mại mới nhằm mục đích ban hành các thuế quan có hiệu lực lâu dài hơn.

Theo Bloomberg, Mục 122 là một trong ít nhất 5 lựa chọn pháp lý dự phòng mà Tổng thống Mỹ có thể sử dụng để áp thuế quan theo những cách khác nhau.

Nhưng nhìn chung, các lựa chọn thay thế này đi kèm với các giới hạn và những hạn chế về mặt thủ tục mà Trump đã cố gắng tránh bằng cách sử dụng IEEPA làm cơ sở để áp thuế quan. Điều đó có nghĩa là khi sử dụng những lựa chọn thay thế này, ông Trump có ít sự linh hoạt hơn để áp thuế ngay lập tức hay ở mức cao và trong thời gian dài như ông muốn.

MỤC 122, ĐẠO LUẬT THƯƠNG MẠI 1974

Mục 122 của Đạo luật Thương mại năm 1974 cho phép tổng thống Mỹ áp thuế quan để giải quyết các vấn đề thanh toán quốc tế cơ bản. Khi viện dẫn mục này, ông Trump không cần phải chờ đợi một cơ quan liên bang tiến hành điều tra trước khi có thể áp thuế quan.

Điều kiện để sử dụng thẩm quyền áp thuế quan theo Mục 122 là để khắc phục các thâm hụt cán cân thanh toán lớn và nghiêm trọng của Mỹ, nhằm giúp điều chỉnh sự mất cân bằng cán cân thanh toán quốc tế, hoặc để ngăn chặn sự mất giá đáng kể và sắp xảy ra của đồng USD. Thuế quan theo mục này bị giới hạn ở mức 15% và chỉ có thể được áp trong tối đa 150 ngày. Sự chấp thuận của Quốc hội là cần thiết để duy trì các mức thuế này lâu hơn.

Mục 122 chưa từng được sử dụng trước đây. Khi phản hồi đơn kiện của 5 doanh nghiệp nhỏ và các tổng chưởng lý của 12 tiểu bang nhằm vào việc ông Trump sử dụng IEEPA, Tòa án Thương mại Quốc tế Mỹ (CIT) hồi tháng 5/2025 chỉ ra rằng nếu ông Trump muốn áp thuế quan để khắc phục thâm hụt thương mại, ông có thể viện dẫn Mục 122, chứ không phải IEEPA.

MỤC 232, ĐẠO LUẬT THƯƠNG MẠI 1974

Mục 232 của Đạo luật Thương mại năm 1974 trao quyền cho tổng thống sử dụng thuế quan để điều chỉnh nhập khẩu hàng hóa trên cơ sở an ninh quốc gia, không giới hạn về mức thuế quan hay thời gian có hiệu lực. Tuy nhiên, thuế quan theo mục này không thể được áp ngay lập tức, mà tổng thống chỉ có thể hành động sau khi một cuộc điều tra của Bộ Thương mại Mỹ xác định rằng việc nhập khẩu các sản phẩm này đe dọa làm suy yếu an ninh quốc gia.

Sau khi một cuộc điều tra được khởi xướng, bộ trưởng Bộ Thương mại sẽ phải báo cáo kết luận cho tổng thống trong vòng 270 ngày. Không giống như thuế quan trên diện rộng mà ông Trump đã áp bằng cách sử dụng IEEPA, Mục 232 được thiết kế để áp dụng đối với hàng nhập khẩu trong các ngành công nghiệp riêng lẻ, thay vì từ toàn bộ các quốc gia.

Ông Trump đã sử dụng Mục 232 để thiết lập thuế quan đối với thép và nhôm nhập khẩu vào năm 2018 trong nhiệm kỳ tổng thống đầu tiên. Ông đã tiếp tục tập trung vào hai kim loại công nghiệp này khi trở lại Nhà Trắng trong nhiệm kỳ thứ hai, dựa vào các kết quả điều tra năm 2018 để áp thuế quan 50%.

Ngoài ra, ông Trump cũng đã áp thuế quan đối với nhập khẩu ô tô và phụ tùng ô tô dựa trên kết luận của một cuộc điều tra Mục 232 hoàn thành vào năm 2019. Các hàng hóa nước ngoài khác mà Trump đã áp thuế quan Mục 232 trong nhiệm kỳ thứ hai của mình bao gồm các sản phẩm đồng bán thành phẩm và gọi là sản phẩm dẫn xuất. Nhiều ngành công nghiệp khác có thể phải đối mặt với các thuế quan như vậy, vì Bộ Thương mại Mỹ đang tiến hành một số cuộc điều tra.

MỤC 201, ĐẠO LUẬT THƯƠNG MẠI 1974

Mục 201 của Đạo luật Thương mại năm 1974 cho phép tổng thống áp thuế quan nếu sự gia tăng nhập khẩu đang gây ra hoặc đe dọa gây tổn hại nghiêm trọng cho các nhà sản xuất Mỹ. Tuy nhiên, các thuế quan Mục 201 cũng không thể được triển khai ngay lập tức. Ủy ban Thương mại Quốc tế Mỹ (ICT) phải tiến hành một cuộc điều tra và có thời hạn 180 ngày để đưa ra báo cáo lên tổng thống kể từ khi một đơn kiến nghị được nộp.

Không giống như các cuộc điều tra Mục 232, ITC được yêu cầu tổ chức các phiên điều trần công khai và thu thập ý kiến công chúng. Mục 201 cũng tập trung vào cấp độ ngành công nghiệp thay vì một loại thuế quan trên diện rộng đối với tất cả hàng hóa nhập khẩu từ một đối tác thương mại.

Mức thuế áp theo mục này bị giới hạn ở mức cao hơn 50% so với mức thuế hiện hành, có thể được áp trong một khoảng thời gian ban đầu là 4 năm và kéo dài tối đa 8 năm. Nếu được duy trì trong hơn một năm, thuế quan này phải được giảm dần theo các khoảng thời gian đều đặn.

Trước đây, ông Trump đã sử dụng Mục 201 để áp thuế quan đối với nhập khẩu pin năng lượng mặt trời và máy giặt gia dụng vào năm 2018. Trong đó, thuế quan năng lượng mặt trời đã được gia hạn và sửa đổi bởi Tổng thống Joe Biden, còn thuế quan máy giặt đã hết hạn vào năm 2023.

MỤC 301, ĐẠO LUẬT THƯƠNG MẠI 1974

Mục 301 của Đạo luật Thương mại năm 1974 cho phép Văn phòng Đại diện Thương mại Mỹ (USTR), dưới sự chỉ đạo của tổng thống, áp thuế quan để đáp trả các biện pháp thương mại của các quốc gia khác mà Mỹ cho là có hành vi phân biệt đối xử với các doanh nghiệp Mỹ hoặc vi phạm quyền của Mỹ theo các thỏa thuận thương mại quốc tế. Theo mục này, không có giới hạn về mức thuế có thể được áp.

Tuy nhiên, việc viện dẫn mục này không cho phép triển khai thuế quan ngay lập tức, vì USTR phải tiến hành một cuộc điều tra. Cơ quan này thường được yêu cầu yêu cầu tham vấn với chính phủ nước ngoài có hành vi thương mại đang được điều tra và thu thập ý kiến công chúng, và việc này có thể dẫn đến các phiên điều trần công khai. Các mức thuế tự động chấm dứt sau 4 năm trừ khi USTR nhận được yêu cầu tiếp tục, và trong trường hợp đó, các mức thuế có thể được gia hạn.

Các cuộc điều tra Mục 301 tập trung vào một quốc gia, nhưng USTR có thể tiến hành các đánh giá song song về một mối lo ngại chung liên quan đến nhiều quốc gia. Họ đã tiến hành như vậy trong nhiệm kỳ đầu tiên của Tổng thống Trump, xem xét các loại thuế dịch vụ kỹ thuật số của 11 quốc gia và vùng lãnh thổ, bao gồm Pháp và Anh.

Chính quyền ông Trump lần đầu sử dụng Mục 301 để áp thuế quan đối với hàng trăm tỷ USD hàng hóa nhập khẩu từ Trung Quốc vào năm 2018, sau một cuộc điều tra về các chính sách của Trung Quốc đối với chuyển giao công nghệ, sở hữu trí tuệ và đổi mới.

Tổng thống Biden đã tăng thuế quan Mục 301 đối với một số sản phẩm từ Trung Quốc, bao gồm cả xe điện, trong nhiệm kỳ của ông. Vào tháng 7/2025, USTR đã khởi xướng một cuộc điều tra Mục 301 nhằm vào Brazil, xem xét các chính sách thương mại và sở hữu trí tuệ, các thực tiễn phá rừng và mức độ cho phép tiếp cận thị trường ethanol của nước này.

Sau khi Tòa án Tối cao bác bỏ các thuế quan IEEPA, Đại diện Thương mại Mỹ Jamieson Greer cho biết Chính phủ Mỹ sẽ khởi xướng nhiều cuộc điều tra Mục 301 và và sẽ sớm tiến hành các cuộc điều tra đó. Theo ông Jamieson, Mỹ dự kiến các cuộc điều tra như vậy sẽ nhằm vào hầu hết các đối tác thương mại lớn của Mỹ và xem xét các vấn đề như công suất công nghiệp dư thừa, định giá dược phẩm, phân biệt đối xử với các công ty công nghệ Mỹ và thuế dịch vụ kỹ thuật số.

MỤC 338, ĐẠO LUẬT THUẾ QUAN SMOOT-HAWLEY 1930

Mục 338 của Đạo luật Thuế quan Smoot-Hawley năm 1930 là một điều luật từ thời kỳ Đại suy thoái, trao quyền cho tổng thống áp thuế quan đối với hàng hóa nhập khẩu từ các quốc gia "bất cứ khi nào tổng thống nhận thấy thực tế" rằng các quốc gia này áp các khoản phí hoặc hạn chế không hợp lý, hoặc tham gia vào hành vi phân biệt đối xử chống lại thương mại Mỹ. Không có yêu cầu một cơ quan liên bang tiến hành điều tra trước khi tổng thống có thể áp thuế quan.

Tuy nhiên, các mức thuế theo Mục 338 bị giới hạn ở mức 50% và mục này cũng bao giờ được sử dụng trước đây để áp thuế quan. Nếu ông Trump dựa vào mục này, một động thái chưa từng có như vậy có thể dẫn tới các thách thức pháp lý. Khả năng ông Trump có thể sử dụng Mục 338 đã khiến một số đảng viên Dân chủ trong Hạ viện lo ngại. Vào tháng 3/2025, một nhóm gồm 5 nghị sỹ Dân chủ đã đưa ra một nghị quyết kêu gọi bãi bỏ Mục 338 này.

An Huy

Nguồn VnEconomy : https://vneconomy.vn/thue-doi-ung-bi-chan-cac-lua-chon-de-tong-thong-trump-ap-thue-quan-thay-the.htm