Trong bối cảnh thị trường năng lượng thế giới biến động mạnh do xung đột địa chính trị tại Trung Đông, Chính phủ Việt Nam đã triển khai một loạt giải pháp chính sách nhằm chủ động ứng phó với nguy cơ gián đoạn nguồn cung xăng dầu. Việc giảm thuế nhập khẩu ưu đãi đối với nhiều mặt hàng xăng dầu xuống 0% được xem là động thái điều hành linh hoạt, kịp thời nhằm hỗ trợ doanh nghiệp mở rộng nguồn nhập khẩu, đồng thời góp phần ổn định thị trường năng lượng trong nước.
Ngày 9/3/2026, Chính phủ ban hành Nghị định 72/2026/NĐ-CP sửa đổi mức thuế suất thuế nhập khẩu ưu đãi đối với một số mặt hàng xăng dầu và nguyên liệu sản xuất xăng dầu trong Nghị định 26/2023/NĐ-CP về Biểu thuế xuất khẩu, Biểu thuế nhập khẩu ưu đãi.
Theo quy định mới, nhiều nhóm sản phẩm xăng dầu quan trọng được điều chỉnh mạnh về thuế suất, trong đó đáng chú ý:
Thuế suất nhập khẩu ưu đãi đối với xăng động cơ không pha chì (các mã HS 2710.12.21; 2710.12.22; 2710.12.24; 2710.12.25) được giảm từ 10% xuống 0%.
Thuế đối với nguyên liệu pha chế xăng như naphtha và reformate (mã HS 2710.12.80) cũng được giảm từ 10% xuống 0%.Thuế nhập khẩu các mặt hàng diesel, dầu nhiên liệu, nhiên liệu động cơ máy bay và kerosene được điều chỉnh từ 7% xuống 0%.
Một số nguyên liệu hóa dầu như xylen, condensate và p-xylen giảm từ 3% xuống 0%, trong khi hydrocarbon mạch vòng loại khác giảm từ 2% xuống 0%.
Chính sách này có hiệu lực từ 9/3/2026 đến ngày 30/4/2026, nhằm tạo dư địa cho doanh nghiệp chủ động tìm kiếm nguồn nhập khẩu mới trong bối cảnh thị trường năng lượng toàn cầu đang đối mặt với nhiều rủi ro gián đoạn. Sau thời hạn trên, mức thuế sẽ quay trở lại theo quy định tại Nghị định 26/2023/NĐ-CP, trừ trường hợp Chính phủ quyết định kéo dài thời gian áp dụng do yêu cầu cấp bách về ổn định kinh tế - xã hội.
Theo đánh giá của Bộ Công Thương, việc giảm thuế nhập khẩu là biện pháp cần thiết trong bối cảnh chuỗi cung ứng năng lượng toàn cầu đang chịu sức ép lớn từ xung đột địa chính trị.
Bộ Công Thương đánh giá, căng thẳng quân sự giữa Mỹ và Iran đang leo thang nhanh chóng, trong đó Iran đã tiến hành phong tỏa Eo biển Hormuz – tuyến hàng hải chiến lược vận chuyển khoảng 13 triệu thùng dầu mỗi ngày, tương đương 31% tổng lượng dầu thô vận chuyển bằng đường biển toàn cầu.
Diễn biến này khiến giá dầu thế giới đã tăng khoảng 20% từ đầu năm 2026 và được dự báo có thể tăng lên 120 - 140 USD/thùng nếu nguồn cung tiếp tục bị gián đoạn. Các chuyên gia năng lượng nhận định khu vực châu Á, đặc biệt là Đông Nam Á, sẽ chịu tác động nặng nề nhất bởi mức độ phụ thuộc lớn vào nguồn năng lượng nhập khẩu từ Trung Đông.
Đối với Việt Nam, tổng tiêu thụ xăng dầu nội địa năm 2025 đạt khoảng 28,6 triệu m³/tấn, tương đương 2,2–2,3 triệu m³/tấn mỗi tháng. Mặc dù đã có hai nhà máy lọc dầu lớn là Nhà máy lọc dầu Nghi Sơn và Nhà máy lọc dầu Bình Sơn, nguồn cung trong nước vẫn chưa đáp ứng toàn bộ nhu cầu, khiến Việt Nam tiếp tục phụ thuộc đáng kể vào nguồn nhập khẩu.
Trong bối cảnh đó, nguy cơ thiếu hụt cục bộ xăng dầu tại một số địa phương là hoàn toàn có thể xảy ra nếu chuỗi cung ứng quốc tế bị gián đoạn.
Để chủ động ứng phó, ngày 4/3/2026, Thủ tướng Chính phủ đã ký Quyết định 385/QĐ-TTg thành lập Tổ công tác bảo đảm an ninh năng lượng do Bùi Thanh Sơn, Phó Thủ tướng Chính phủ, làm Tổ trưởng nhằm theo dõi sát diễn biến thị trường và báo cáo tình hình hằng ngày.
Song song với giải pháp thuế, Bộ Công Thương cho biết đã triển khai nhiều biện pháp nhằm duy trì nguồn cung xăng dầu ổn định cho thị trường.
Bộ đã chỉ đạo các nhà máy lọc dầu trong nước, cùng toàn bộ hệ thống thương nhân đầu mối, thương nhân phân phối và các cửa hàng bán lẻ xăng dầu duy trì hoạt động liên tục, đồng thời chủ động tìm kiếm các nguồn nhập khẩu thay thế.
Các địa phương, Sở Công Thương và lực lượng quản lý thị trường cũng được yêu cầu tăng cường giám sát hệ thống phân phối, xử lý nghiêm các hành vi găm hàng, đầu cơ hoặc ngừng bán hàng không có lý do chính đáng.
Cùng với đó, Bộ Công Thương đang phối hợp với Bộ Tài chính xây dựng và trình Thủ tướng Chính phủ các phương án bình ổn giá, trong đó có khả năng sử dụng Quỹ bình ổn giá xăng dầu cũng như xem xét đề xuất giảm thuế bảo vệ môi trường đối với xăng dầu nếu cần thiết.
Bên cạnh các biện pháp trước mắt, cơ quan quản lý cũng đang thúc đẩy hoàn thiện khung pháp lý trong lĩnh vực kinh doanh xăng dầu. Theo hồ sơ dự thảo Thông tư hướng dẫn Nghị định về kinh doanh xăng dầu đang được lấy ý kiến, Bộ Công Thương đề xuất quy định thương nhân đầu mối và thương nhân phân phối phải công bố và điều chỉnh giá bán lẻ xăng dầu trong hệ thống phân phối của mình, trong khi dầu mazut áp dụng giá bán buôn.
Các thương nhân sẽ phải kê khai giá bán lẻ theo mẫu quy định và gửi về Bộ Công Thương, đồng thời gửi tới UBND cấp tỉnh hoặc cơ quan quản lý địa phương thông qua hệ thống phần mềm do Bộ Công Thương quản lý.
Đối với các cửa hàng bán lẻ không thuộc hệ thống phân phối của thương nhân đầu mối hoặc thương nhân phân phối, dự thảo cho phép tự công bố và điều chỉnh giá bán lẻ tại cửa hàng, nhưng vẫn phải thực hiện kê khai và gửi thông tin tới cơ quan quản lý địa phương.
Ngoài ra, các doanh nghiệp cũng phải thông báo phương pháp và nguyên tắc tính giá cho Bộ Công Thương và chính quyền địa phương; nếu có thay đổi về phương pháp tính giá, doanh nghiệp phải thông báo trước khi điều chỉnh.
Trong bối cảnh thị trường năng lượng toàn cầu nhiều bất ổn, Bộ Công Thương kêu gọi người dân và doanh nghiệp đồng hành cùng Nhà nước trong việc bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia.
Theo đó, người dân cần không hoang mang, không tích trữ xăng dầu trái phép, đồng thời phản ánh kịp thời các trường hợp cửa hàng ngừng bán hàng, bán sai giá hoặc có dấu hiệu găm hàng thông qua đường dây nóng của cơ quan quản lý.
Song song với đó, việc sử dụng nhiên liệu tiết kiệm và hiệu quả được xem là giải pháp thiết thực. Việc bảo dưỡng phương tiện định kỳ, duy trì áp suất lốp xe đúng tiêu chuẩn, tắt máy khi dừng lâu có thể giúp giảm 10-15% lượng nhiên liệu tiêu thụ.
Đối với doanh nghiệp, Bộ Công Thương khuyến nghị xây dựng định mức tiêu hao nhiên liệu cho từng quy trình sản xuất và vận tải, áp dụng các hệ thống quản lý năng lượng theo tiêu chuẩn quốc tế như ISO 50001, đồng thời tối ưu hóa logistics và đầu tư các công nghệ tiết kiệm năng lượng.
Trong dài hạn, việc chuyển đổi sang các nguồn năng lượng tái tạo như điện mặt trời, điện gió cho các hoạt động phụ trợ cũng được xem là hướng đi cần thiết nhằm giảm phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch.
Biến động địa chính trị đang gây áp lực lớn lên thị trường năng lượng toàn cầu, mỗi giải pháp chính sách kịp thời và mỗi hành động tiết kiệm nhiên liệu từ xã hội đều có ý nghĩa quan trọng. Mỗi lít xăng được sử dụng hiệu quả không chỉ giúp giảm chi phí cho nền kinh tế mà còn góp phần củng cố nền tảng an ninh năng lượng quốc gia trong dài hạn.
Hà Linh