Thuế quan Mỹ bị Tòa bác bỏ: Đông Nam Á trước lựa chọn chiến lược

3 giờ trướcBài gốc

Trong bối cảnh khu vực Đông Nam Á ngày càng hội nhập sâu vào chuỗi cung ứng toàn cầu và phụ thuộc đáng kể vào thị trường Mỹ, sự thay đổi về công cụ thuế quan của Washington đồng nghĩa với việc cán cân đàm phán có thể dịch chuyển. Tuy nhiên, mức độ và thời gian của sự thay đổi này vẫn là câu hỏi bỏ ngỏ.

Lợi ích kinh tế song phương giữa Mỹ và ASEAN vẫn mang tính cấu trúc và dài hạn, khó bị đảo ngược chỉ bởi một quyết định pháp lý. Nguồn: Nikkei Asia

Hệ lụy với các thỏa thuận

Phán quyết của Tòa án Tối cao Mỹ liên quan đến các mức thuế được áp dụng theo Đạo luật Quyền hạn Kinh tế Khẩn cấp Quốc tế (IEEPA) - công cụ mà chính quyền Tổng thống Donald Trump sử dụng để gây sức ép trong các cuộc đàm phán thương mại song phương với nhiều đối tác. Khi cơ sở pháp lý này bị bác bỏ, câu hỏi đặt ra là số phận của các thỏa thuận được xây dựng trên nền tảng đó sẽ ra sao.

Đối với các nước Đông Nam Á như Indonesia, Malaysia, Campuchia hay Philippines, tình huống này đặc biệt nhạy cảm. Nhiều thỏa thuận đạt được thời gian qua đều gắn với các mức thuế cao do Mỹ đe dọa áp dụng, từ đó tạo động lực để các nước chấp nhận nhượng bộ về tiếp cận thị trường, mua hàng hóa hoặc hợp tác kinh tế.

Trường hợp của Indonesia là minh chứng rõ ràng. Chỉ một ngày trước khi phán quyết được công bố, Jakarta đã ký thỏa thuận thương mại với Washington, trong đó cam kết xóa bỏ thuế đối với 99% hàng hóa Mỹ, dỡ bỏ nhiều rào cản phi thuế quan và mở rộng tiếp cận đối với khoáng sản chiến lược. Đổi lại, Mỹ áp mức thuế 19% đối với hàng hóa Indonesia - thấp hơn so với mức đe dọa ban đầu nhưng vẫn cao hơn đáng kể so với mặt bằng trước đó.

Các thỏa thuận tương tự cũng được ghi nhận với Philippines, Malaysia và Campuchia, với mức thuế xoay quanh 19%. Tuy nhiên, các thỏa thuận này không phải hiệp ước được Thượng viện Mỹ phê chuẩn mà chủ yếu là các dàn xếp hành pháp dựa trên thẩm quyền Tổng thống - điều hiện bị Tòa án Tối cao xác định là không phù hợp pháp luật.

Theo nhận định của Thẩm phán Brett Kavanaugh trong ý kiến phản đối, tác động đối với các thỏa thuận thương mại hiện có là vấn đề quan trọng nhưng chưa được đa số thẩm phán giải quyết rõ ràng. Điều này làm gia tăng bất định cho cả đối tác lẫn doanh nghiệp.

Washington nỗ lực duy trì sức ép thuế quan

Ngay sau phán quyết, chính quyền Tổng thống Donald Trump đã công bố kế hoạch áp dụng mức thuế toàn cầu mới 15% theo Điều 122 của Đạo luật Thương mại năm 1974. Động thái này cho thấy Washington vẫn quyết tâm duy trì công cụ thuế quan như một đòn bẩy đàm phán, dù phạm vi pháp lý đã thu hẹp đáng kể.

Khác với IEEPA, Điều 122 được thiết kế cho các tình huống khẩn cấp về cán cân thanh toán và chỉ cho phép áp dụng mức thuế tối đa 15% trong thời hạn tối đa 150 ngày mà không cần Quốc hội phê chuẩn. Điều này đồng nghĩa với việc, ở nhiều quốc gia đã ký thỏa thuận ở mức thuế trên 15%, mức cơ sở mới thực tế lại thấp hơn mức đã đàm phán trước đó.

Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent cho rằng các công cụ pháp lý thay thế có thể mang lại nguồn thu thuế gần như không thay đổi trong những năm tới. Tuy nhiên, giới phân tích nhận định các công cụ này đi kèm nhiều ràng buộc hơn, bao gồm yêu cầu thủ tục, giới hạn thời gian và khả năng bị tòa án xem xét.

Chính quyền Mỹ cũng phát tín hiệu không tự động hoàn trả khoản thuế ước tính khoảng 160 tỷ USD đã thu theo IEEPA, để vấn đề này được giải quyết thông qua kiện tụng. Điều đó cho thấy các tranh chấp pháp lý liên quan đến thuế quan có thể kéo dài trong thời gian tới.

Đông Nam Á trước lựa chọn chiến lược

Trong bối cảnh mới, các chính phủ Đông Nam Á đứng trước hai hướng tiếp cận chính.

Một là tiếp tục coi các cam kết đã đưa ra với Mỹ vẫn có hiệu lực, nhằm duy trì thiện chí và ổn định quan hệ với Washington, đặc biệt trong trường hợp Mỹ tìm được cơ sở pháp lý mới để tái áp thuế cao hơn trong tương lai.

Hai là tận dụng phán quyết như “cơ hội đặt lại bàn đàm phán”, xem xét lại các nhượng bộ đã đưa ra khi đòn bẩy thuế quan của Mỹ suy yếu.

Hội đồng Kinh doanh Mỹ - ASEAN nhận định phán quyết đã “làm gia tăng bất định và nhầm lẫn” hơn là phá vỡ quan hệ kinh tế khu vực. Đánh giá này phản ánh thực tế rằng lợi ích kinh tế song phương giữa Mỹ và ASEAN vẫn mang tính cấu trúc và dài hạn, khó bị đảo ngược chỉ bởi một quyết định pháp lý.

Các nước ASEAN cũng có truyền thống tiếp cận thực dụng trong chính sách kinh tế đối ngoại. Thị trường Mỹ vẫn là điểm đến xuất khẩu quan trọng, và việc đối đầu Washington, ngay cả khi có lợi thế pháp lý tạm thời có thể tạo ra rủi ro địa chính trị và thương mại lớn hơn.

Tuy nhiên, thực dụng cũng đồng nghĩa với việc tận dụng cơ hội khi cán cân đàm phán thay đổi. Nếu Mỹ không thể áp mức thuế cao hơn 15% mà không có sự ủng hộ của Quốc hội, thì nền tảng quyền lực đàm phán trước đây đã thay đổi đáng kể.

Một giai đoạn chuyển tiếp

Theo ước tính của tổ chức Tax Foundation, nếu các mức thuế theo IEEPA được duy trì, GDP Mỹ có thể giảm khoảng 0,3% và chính phủ Mỹ có thể thu về 1,4 nghìn tỷ USD trong thập kỷ tới. Việc các mức thuế này bị bác bỏ vì vậy mang lại tác động giảm áp lực trước mắt đối với thương mại toàn cầu.

Tuy nhiên, điều đó không có nghĩa môi trường thương mại thế giới sẽ quay trở lại trạng thái trước năm 2025. Thuế theo Điều 232 đối với thép, nhôm và ô tô vẫn tồn tại, trong khi các cuộc điều tra theo Điều 301 nhằmứng phó với các hoạt động thương mại không công bằng của các quốc gia nước ngoài với Mỹ có thể tạo ra sức ép có mục tiêu đối với một số ngành cụ thể.

Đối với ASEAN, phán quyết của Tòa án Tối cao Mỹ không phải là sự “giải thoát” hoàn toàn mà là một khoảng thời gian điều chỉnh. Trong giai đoạn này, sự bất cân xứng quyền lực đàm phán giảm bớt phần nào, cho phép các nước trong khu vực đánh giá lại chiến lược thương mại và các nhượng bộ đã đưa ra.

Tổng thể, phán quyết của Tòa án Tối cao Mỹ đã tạo ra một sự thay đổi đáng kể nhưng chưa mang tính quyết định trong cán cân thương mại quốc tế. Đối với Đông Nam Á, đây không phải là sự đảo chiều hoàn toàn mà là một giai đoạn chuyển tiếp.

Các quốc gia trong khu vực nhiều khả năng sẽ tiếp tục theo đuổi cách tiếp cận linh hoạt: duy trì quan hệ với Mỹ, đồng thời tận dụng cơ hội để điều chỉnh điều khoản thương mại khi cần thiết. Trong bối cảnh cạnh tranh địa chính trị gia tăng và chuỗi cung ứng toàn cầu đang tái cấu trúc, khả năng thích ứng chiến lược sẽ là yếu tố then chốt.

Phán quyết của Tòa án Tối cao Mỹ vì vậy không khép lại câu chuyện thuế quan mà chỉ mở ra một chương mới, nơi luật pháp, chính trị và thương mại tiếp tục đan xen, và các quốc gia Đông Nam Á sẽ phải tính toán thận trọng để bảo vệ lợi ích kinh tế của mình.

Hồng Nhung

Nguồn Đại Biểu Nhân Dân : https://daibieunhandan.vn/thue-quan-my-bi-toa-bac-bo-dong-nam-a-truoc-lua-chon-chien-luoc-10407880.html