Thuốc lá điện tử và cơn 'bùng nổ nicotine' trong giới trẻ

5 giờ trướcBài gốc

Sự gia tăng trở lại của nicotine trong giới trẻ, đặc biệt thông qua thuốc lá điện tử, đang đặt ra thách thức mới cho các chính sách kiểm soát truyền thống, buộc nhiều chính phủ phải tìm kiếm những giải pháp mạnh tay hơn.

Thuốc lá là một trong những nguyên nhân gây tử vong hàng đầu tại Mỹ. Ảnh: Regency Health Care

Theo số liệu mới nhất của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), khoảng 14,3% thanh thiếu niên châu Âu đang sử dụng thuốc lá điện tử — mức cao nhất toàn cầu — trong khi 11,6% vẫn sử dụng thuốc lá truyền thống.

Tại Mỹ, Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh (CDC) ước tính có khoảng 2,25 triệu học sinh đang sử dụng các sản phẩm nicotine, và gần 9/10 người hút thuốc trưởng thành bắt đầu trước tuổi 18.

Xu hướng này phản ánh sự thay đổi trong cách giới trẻ tiếp cận nicotine. Nếu trước đây việc hút thuốc thường gắn với nhận thức rõ rủi ro, thì các sản phẩm mới như thuốc lá điện tử đang làm mờ ranh giới giữa thử nghiệm và lệ thuộc, khiến nguy cơ nghiện xuất hiện sớm hơn và khó kiểm soát hơn.

Hút thuốc từ lâu được coi là nguyên nhân gây tử vong có thể phòng ngừa hàng đầu thế giới, với hơn 7 triệu ca tử vong mỗi năm. Tại Mỹ, số người chết vì thuốc lá vượt tổng số ca tử vong do rượu, ma túy, tai nạn giao thông, tự tử và giết người cộng lại.

Riêng nước này ghi nhận khoảng 480.000 ca tử vong mỗi năm, trong khi hơn 16 triệu người đang sống chung với các bệnh liên quan. Người hút thuốc có tuổi thọ thấp hơn trung bình ít nhất 10 năm.

Hút thuốc lá không chỉ gây hại cho bản thân mà còn ảnh hưởng đến những người xung quanh và gây thiệt hại cho nền kinh tế. Ảnh minh họa: Nicotex.in

Tuy nhiên, thách thức không chỉ nằm ở hậu quả, mà còn ở nhận thức. Nicotine có khả năng gây nghiện cao và ảnh hưởng trực tiếp đến sự phát triển não bộ ở lứa tuổi vị thành niên.

Dù vậy, nhiều người trẻ vẫn tin rằng họ có thể “thử cho biết” mà không bị lệ thuộc. Thực tế cho thấy việc sử dụng sớm làm tăng đáng kể khả năng nghiện lâu dài và khó cai bỏ.

“Tâm lý chủ quan, cho rằng rủi ro sẽ xảy ra với người khác chứ không phải mình, khiến hành vi hút thuốc tiếp tục duy trì, đặc biệt ở giới trẻ,” Giáo sư tâm lý học Marie Helweg-Larsen tại Đại học Dickinson (Mỹ) nhận định.

Khoảng cách giữa “biết là có hại” và “hiểu rõ mức độ nguy hiểm” tiếp tục là điểm yếu lớn trong cuộc chiến chống thuốc lá. Theo CDC, cứ mỗi ca tử vong do hút thuốc, có ít nhất 30 người khác phải sống chung với các bệnh nghiêm trọng liên quan.

Trong khi đó, ngành công nghiệp thuốc lá và văn hóa đại chúng tiếp tục góp phần duy trì hành vi này. Trong nhiều thập kỷ, các công ty thuốc lá từng làm mờ hoặc phủ nhận bằng chứng khoa học về tác hại, trong khi hình ảnh hút thuốc trong phim ảnh và truyền thông khiến hành vi này trở nên quen thuộc, thậm chí mang tính biểu tượng.

Thực tế này buộc các chính phủ phải tìm kiếm các biện pháp kiểm soát mạnh tay hơn. Một trong những đề xuất đáng chú ý là mô hình “thế hệ không thuốc lá”, theo đó cấm vĩnh viễn việc bán thuốc lá cho những người sinh sau một mốc thời gian nhất định, trong khi không ảnh hưởng đến người trưởng thành hiện tại.

Mô hình này chuyển trọng tâm từ người sử dụng sang nguồn cung. Năm 2021, thị trấn Brookline (bang Massachusetts, Mỹ) là địa phương đầu tiên áp dụng; sau đó, nhiều khu vực và quốc gia bắt đầu cân nhắc. Maldives trở thành nước đầu tiên triển khai trên toàn quốc vào năm 2025.

Tuy nhiên, chính sách này vấp phải tranh cãi. New Zealand từng thông qua lệnh cấm vào năm 2022 nhưng đã hủy bỏ vào năm 2024, trong khi Anh đang xem xét lại các đề xuất tương tự. Những lo ngại chủ yếu xoay quanh quyền tự do cá nhân và nguy cơ phát sinh thị trường chợ đen.

Tranh cổ động hưởng ứng ngày Thế giới không thuốc lá (31-5) của học sinh trường Tiểu học Việt Hùng, xã Đông Anh, Hà Nội

Đồng thời, sự xuất hiện của thuốc lá điện tử với danh nghĩa “giảm hại” đang tạo ra một thách thức mới. Nhiều bằng chứng cho thấy các sản phẩm này vẫn được tiếp thị mạnh mẽ tới giới trẻ, làm gia tăng nguy cơ hình thành một thế hệ lệ thuộc nicotine theo cách khác.

Các chuyên gia cho rằng “thế hệ không thuốc lá” không phải là giải pháp duy nhất. Những chính sách này cần đi kèm các biện pháp đồng bộ như tăng giá thuốc, cấm quảng cáo, kiểm soát sản phẩm có hương vị và hỗ trợ cai nghiện.

Trong khi các sản phẩm nicotine tiếp tục thay đổi, câu hỏi không còn là liệu giới trẻ có hút thuốc hay không, mà là họ sẽ nghiện theo cách nào.

Trương Thùy Dương

Nguồn Hà Nội Mới : https://hanoimoi.vn/thuoc-la-dien-tu-va-con-bung-no-nicotine-trong-gioi-tre-744890.html