Thượng đỉnh Mỹ - Nhật: Tình đồng minh trước phép thử mới

6 giờ trướcBài gốc

Xung đột Iran làm chệch hướng chương trình nghị sự

Ban đầu, hội nghị thượng đỉnh giữa hai nhà lãnh đạo Mỹ - Nhật Bản được thiết kế như một sự kiện mang tính biểu tượng, với các nội dung nổi bật như thúc đẩy đầu tư, tăng cường liên kết chuỗi cung ứng và củng cố quan hệ song phương. Những biểu tượng ngoại giao mềm, như việc Nhật Bản dự kiến tặng Mỹ hàng trăm cây hoa anh đào, cũng được kỳ vọng góp phần làm nổi bật bầu không khí hợp tác.

Thủ tướng Nhật Bản Sanae Takaichi và Tổng thống Mỹ Donald Trump thăm tàu sân bay USS George Washington tại căn cứ Yokosuka của Hải quân Mỹ ở phía nam Tokyo, tháng 10/2025. Ảnh: Yonhap

Tuy nhiên, cuộc xung đột giữa Mỹ và Iran đã nhanh chóng trở thành biến số chi phối. Việc Tehran gần như phong tỏa Eo biển Hormuz - tuyến vận tải năng lượng quan trọng bậc nhất thế giới - đã làm dấy lên lo ngại sâu sắc đối với các nền kinh tế phụ thuộc nhập khẩu dầu, trong đó có Nhật Bản.

“Xung đột Iran tạo ra sự lo ngại đáng kể bao trùm lên cuộc gặp”, ông Kurt Tong, người từng giữ chức phó trưởng phái đoàn và quyền Đại sứ tại Đại sứ quán Mỹ ở Tokyo từ năm 2011 đến 2014, cho biết.

Khoảng 70% lượng dầu thô nhập khẩu của Nhật Bản đi qua eo biển này, cùng với khoảng 6% khí tự nhiên hóa lỏng. Điều đó khiến Tokyo trở thành một trong những quốc gia chịu tác động trực tiếp và nặng nề nhất từ gián đoạn nguồn cung. Cảnh báo từ phía Chính phủ Nhật cho thấy nếu tình trạng ách tắc kéo dài, nguồn cung năng lượng có thể suy giảm đáng kể, kéo theo nguy cơ ảnh hưởng đến sản xuất công nghiệp và đời sống dân sinh.

Trong bối cảnh đó, vấn đề Iran không chỉ là một chủ đề thảo luận, mà đã trở thành trọng tâm chi phối toàn bộ cuộc gặp cấp cao giữa hai đồng minh.

Sức ép từ Washington và thế khó của Tokyo

Chính quyền Tổng thống Donald Trump đã kêu gọi các đồng minh, bao gồm Nhật Bản, tham gia bảo đảm an ninh hàng hải tại eo biển Hormuz, trong đó có khả năng triển khai tàu hải quân hộ tống các tàu chở dầu. Động thái này phản ánh mong muốn của Washington trong việc chia sẻ gánh nặng an ninh với các đối tác, đồng thời duy trì tự do hàng hải tại khu vực chiến lược.

Thủ tướng Nhật Bản Sanae Takaichi đăng trên mạng xã hội X bức ảnh chụp cùng Tổng thống Mỹ Donald Trump trên chuyên cơ Marine One, nhân chuyến thăm Nhật Bản của ông Trump vào tháng 10/2025

Tuy nhiên, phản ứng từ Tokyo cho đến nay vẫn thận trọng. Thủ tướng Sanae Takaichi cho biết Chính phủ Nhật Bản đang “xem xét kỹ lưỡng” việc triển khai lực lượng, đặc biệt là trong khuôn khổ các quy định pháp lý hiện hành. Hiến pháp hòa bình sau Chiến tranh thế giới thứ Hai của Nhật Bản đặt ra những hạn chế nghiêm ngặt đối với việc sử dụng lực lượng quân sự ở nước ngoài, nhất là trong các tình huống có nguy cơ xung đột vũ trang trực tiếp.

Mặc dù Nhật Bản đã triển khai lực lượng hải quân cho các hoạt động hộ tống chống cướp biển ở Vịnh Aden ngoài khơi Somalia trong thập kỷ qua, nhưng các cuộc xung đột đang diễn ra trong và xung quanh Vịnh Ba Tư sẽ khiến các tàu của Nhật Bản đối mặt với nguy cơ giao chiến cao hơn nhiều.

Theo các chuyên gia, phản ứng hiện nay đặt Nhật Bản vào thế lưỡng nan. Một mặt, Tokyo có lợi ích thiết yếu trong việc duy trì an toàn tuyến vận tải năng lượng. Mặt khác, việc tham gia vào một khu vực đang có xung đột quân sự tiềm ẩn rủi ro cao, không chỉ về mặt pháp lý mà còn về chính trị và an ninh.

Trong khi đó, Tổng thống Donald Trump ngày càng thể hiện sự không hài lòng với mức độ đóng góp của các đồng minh. Những phát biểu gần đây cho thấy Washington có thể gây sức ép mạnh hơn nhằm buộc các đối tác chia sẻ trách nhiệm, thậm chí không loại trừ khả năng điều chỉnh cam kết hiện diện nếu không nhận được sự hợp tác như kỳ vọng.

Hợp tác kinh tế: trụ cột cần bảo đảm

Trước khi xung đột Iran làm thay đổi ưu tiên, hợp tác kinh tế là trọng tâm chính của hội nghị thượng đỉnh. Hai nước đã đạt được một thỏa thuận thương mại quan trọng vào năm trước, trong đó Nhật Bản cam kết đầu tư quy mô lớn vào nền kinh tế Mỹ.

Các lĩnh vực hợp tác bao gồm năng lượng, công nghiệp chế tạo, công nghệ cao và cơ sở hạ tầng. Những dự án cụ thể như nhà máy khí tự nhiên hóa lỏng, nền tảng xuất khẩu dầu hay cơ sở sản xuất vật liệu công nghiệp đã được triển khai, phản ánh mức độ gắn kết ngày càng sâu sắc giữa hai nền kinh tế.

Trong khuôn khổ chuyến thăm lần này, hai bên dự kiến tiếp tục công bố các dự án đầu tư mới, bao gồm năng lượng hạt nhân, chế biến khoáng sản và sản xuất thiết bị công nghệ. Đồng thời, việc giảm phụ thuộc vào nguồn cung đất hiếm và khoáng sản chiến lược từ Trung Quốc cũng là một ưu tiên chung.

Tuy nhiên, các yếu tố bất định trong chính sách thương mại của Mỹ, đặc biệt là khả năng điều chỉnh thuế quan, đang khiến Tokyo thận trọng. Nhật Bản đã bày tỏ quan ngại về việc tăng thuế đối với hàng hóa xuất khẩu, nhất là trong lĩnh vực ô tô - ngành công nghiệp chủ lực của nước này.

Tác động lan tỏa từ cạnh tranh Mỹ - Trung

Một biến số khác không thể bỏ qua là cạnh tranh chiến lược giữa Mỹ và Trung Quốc. Trong thời gian qua, Bắc Kinh đã triển khai các biện pháp gây sức ép kinh tế đối với Nhật Bản, bao gồm hạn chế xuất khẩu đất hiếm và siết chặt kiểm soát đối với doanh nghiệp Nhật.

Những động thái này không chỉ ảnh hưởng đến nền kinh tế Nhật Bản, mà còn tác động lan tỏa tới chuỗi cung ứng Mỹ - Nhật. Nhiều sản phẩm công nghiệp, đặc biệt trong lĩnh vực ô tô và công nghệ cao, phụ thuộc vào nguồn nguyên liệu từ Trung Quốc. Do đó, bất kỳ gián đoạn nào cũng có thể gây ảnh hưởng đến sản xuất và việc làm tại Mỹ.

Trong bối cảnh đó, hội nghị thượng đỉnh được kỳ vọng sẽ là dịp để hai nước phối hợp chặt chẽ hơn trong việc đa dạng hóa chuỗi cung ứng, giảm thiểu rủi ro từ các yếu tố địa chính trị.

Phép thử tình đồng minh

Nhìn tổng thể, hội nghị thượng đỉnh giữa Tổng thống Donald Trump và Thủ tướng Sanae Takaichi diễn ra trong bối cảnh môi trường quốc tế có nhiều biến động phức tạp. Xung đột tại Trung Đông, cạnh tranh chiến lược tại châu Á - Thái Bình Dương và những bất định trong chính sách kinh tế toàn cầu đang đặt ra nhiều thách thức đối với quan hệ đồng minh Mỹ - Nhật.

Trong ngắn hạn, vấn đề Iran và an ninh năng lượng có thể sẽ chi phối các cuộc thảo luận. Tuy nhiên theo các chuyên gia, về dài hạn, khả năng duy trì sự cân bằng giữa các lợi ích an ninh, kinh tế và chính trị sẽ là yếu tố quyết định đối với tính bền vững của quan hệ song phương.

Hội nghị lần này vì thế không chỉ mang ý nghĩa củng cố quan hệ đồng minh, mà còn là phép thử đối với năng lực điều phối chính sách của hai quốc gia và hai nhà lãnh đạo, trong một thế giới ngày càng phân mảnh và khó đoán định.

Hồng Nhung

Nguồn Đại Biểu Nhân Dân : https://daibieunhandan.vn/thuong-dinh-my-nhat-tinh-dong-minh-truoc-phep-thu-moi-10410581.html