Thủy đậu lây 'thần tốc': Vì sao 90% người phơi nhiễm đều mắc bệnh?

2 giờ trướcBài gốc

Thủy đậu – căn bệnh từng được nhiều người xem là “trẻ con rồi cũng khỏi” – đang quay trở lại với tốc độ lây lan khiến không ít gia đình bất ngờ. Chỉ một lần tiếp xúc gần, nguy cơ nhiễm bệnh có thể lên tới 90%. Điều đáng lo ngại hơn cả là virus có thể âm thầm phát tán trước khi người bệnh kịp nhận ra mình đã nhiễm.

Trong bối cảnh các bệnh truyền nhiễm dễ dàng lan rộng tại đô thị đông dân như TP.HCM, thủy đậu không còn là câu chuyện cá nhân mà đã trở thành mối quan tâm của y tế cộng đồng.

Thủy đậu lây như thế nào mà khiến 90% người tiếp xúc đều mắc?

Tác nhân gây bệnh thủy đậu là virus Varicella-Zoster – một loại vi rút có khả năng lây truyền cực mạnh qua đường hô hấp và tiếp xúc trực tiếp. Khi người bệnh ho, hắt hơi hoặc thậm chí chỉ nói chuyện ở khoảng cách gần, các giọt bắn chứa vi rút có thể phát tán trong không khí và nhanh chóng xâm nhập vào cơ thể người khác.

Thủy đậu có thể lây trước khi phát bệnh với tỷ lệ lên tới 90% - Ảnh: minh họa

Không dừng lại ở đó, dịch trong các nốt mụn nước trên da cũng chứa lượng vi rút lớn. Chỉ cần chạm vào vùng da tổn thương hoặc dùng chung đồ cá nhân, nguy cơ lây nhiễm đã ở mức rất cao.

Điểm nguy hiểm nhất của thủy đậu nằm ở “khoảng thời gian im lặng”. Người bệnh có thể lây virus cho người khác từ 1–2 ngày trước khi các nốt phát ban xuất hiện. Đây là giai đoạn mà hầu hết mọi người vẫn sinh hoạt bình thường, đi học, đi làm, tiếp xúc với nhiều người mà không hề biết mình đang trở thành nguồn lây.

Chính yếu tố này khiến việc kiểm soát dịch trở nên khó khăn, đặc biệt trong môi trường đông người như trường học, nhà trẻ hay văn phòng.

Theo ThS-BS Lê Hồng Nga – Phó giám đốc Trung tâm kiểm soát bệnh tật TP.HCM (HCDC), thủy đậu là một trong những bệnh truyền nhiễm có tốc độ lây lan rất nhanh và dễ hình thành ổ dịch nếu không kiểm soát tốt.

“Chỉ cần một ca bệnh không được phát hiện sớm và cách ly kịp thời, nguy cơ bùng phát thành ổ dịch là rất lớn. Đáng lo ngại là bệnh có thể lây từ trước khi xuất hiện triệu chứng, khiến việc kiểm soát gặp nhiều khó khăn”, bà Nga nhấn mạnh.

Thực tế ghi nhận cho thấy, nhiều ổ dịch thủy đậu trong trường học thường bắt đầu từ một học sinh chưa có biểu hiện rõ ràng. Trong thời gian ủ bệnh, trẻ vẫn đi học bình thường, vô tình phát tán virus cho bạn bè xung quanh. Khi những nốt mụn nước đầu tiên xuất hiện, chuỗi lây nhiễm đã âm thầm lan rộng.

Các nghiên cứu dịch tễ cũng chỉ ra rằng, tỷ lệ lây nhiễm thứ phát ở những người chưa có miễn dịch có thể dao động từ 61% đến gần 100%. Điều này đồng nghĩa với việc gần như bất kỳ ai chưa từng mắc bệnh hoặc chưa tiêm vắc xin đều có nguy cơ nhiễm bệnh khi tiếp xúc gần.

Những biến chứng không thể chủ quan

Dù phần lớn các trường hợp thủy đậu có thể tự khỏi sau 7–10 ngày, nhưng điều đó không đồng nghĩa với việc bệnh hoàn toàn vô hại. Ở một số nhóm nguy cơ cao như trẻ nhỏ, phụ nữ mang thai hoặc người suy giảm miễn dịch, thủy đậu có thể gây ra nhiều biến chứng nghiêm trọng.

Nhiễm trùng da do gãi làm vỡ mụn nước là biến chứng phổ biến nhất. Tuy nhiên, trong những trường hợp nặng hơn, vi rút có thể gây viêm phổi, viêm não hoặc nhiễm trùng huyết – những tình trạng có thể đe dọa tính mạng nếu không được phát hiện và xử trí kịp thời.

Sự chủ quan, tự điều trị tại nhà mà không theo dõi sát diễn biến bệnh là một trong những nguyên nhân khiến biến chứng trở nên nguy hiểm hơn.

Trong khi vi rút có thể lây lan âm thầm, thì vắc xin lại là công cụ phòng ngừa chủ động và hiệu quả nhất hiện nay. Theo các khuyến cáo y tế, tiêm đủ hai liều vắc xin thủy đậu có thể đạt hiệu quả bảo vệ lên tới khoảng 90%.

Không chỉ giúp giảm nguy cơ mắc bệnh, vắc xin còn làm giảm mức độ nặng nếu không may nhiễm phải. Điều này đặc biệt quan trọng đối với các nhóm nguy cơ cao.

Tại Việt Nam, lịch tiêm chủng đã được hướng dẫn rõ ràng. Trẻ em từ 9 tháng tuổi trở lên có thể bắt đầu tiêm mũi đầu tiên, sau đó cần tiêm nhắc lại để đảm bảo hiệu quả miễn dịch lâu dài. Người lớn chưa từng mắc bệnh hoặc chưa tiêm phòng cũng được khuyến cáo nên tiêm bổ sung.

Một điểm đáng chú ý là vắc xin vẫn có thể phát huy tác dụng ngay cả sau khi phơi nhiễm. Nếu được tiêm trong vòng 3–5 ngày sau khi tiếp xúc với nguồn bệnh, nguy cơ mắc bệnh có thể giảm đáng kể hoặc bệnh sẽ diễn tiến nhẹ hơn.

Ngăn chặn thủy đậu: Không chỉ là chuyện của riêng ai

Kiểm soát thủy đậu không chỉ phụ thuộc vào hệ thống y tế mà còn đòi hỏi sự chủ động từ mỗi cá nhân và gia đình. Khi phát hiện dấu hiệu nghi ngờ, người bệnh cần được cách ly cho đến khi tất cả các nốt mụn nước đã khô và đóng vảy hoàn toàn – đây là thời điểm virus không còn khả năng lây lan.

Bên cạnh đó, việc duy trì các thói quen vệ sinh như rửa tay thường xuyên, không dùng chung đồ cá nhân và hạn chế tiếp xúc gần với người bệnh cũng đóng vai trò quan trọng trong việc cắt đứt chuỗi lây nhiễm.

Trong môi trường học đường, việc phát hiện sớm và cho trẻ nghỉ học kịp thời có thể giúp ngăn chặn nguy cơ bùng phát thành ổ dịch lớn.

Thủy đậu không phải là căn bệnh mới, nhưng cách mà nó lây lan trong cộng đồng hiện đại khiến nguy cơ bùng phát dịch luôn hiện hữu. Khi nhịp sống ngày càng đông đúc và di chuyển nhiều hơn, một ca bệnh đơn lẻ hoàn toàn có thể trở thành nguồn khởi phát cho cả một chuỗi lây nhiễm.

Trong cuộc chiến với các bệnh truyền nhiễm, sự chủ quan đôi khi chính là mắt xích yếu nhất. Chủ động tiêm phòng, nhận diện sớm triệu chứng và cách ly đúng thời điểm không chỉ là cách bảo vệ bản thân, mà còn là trách nhiệm với cộng đồng.

Bình Thuận

Nguồn Một Thế Giới : https://1thegioi.vn/thuy-dau-lay-than-toc-vi-sao-90-nguoi-phoi-nhiem-deu-mac-benh-249072.html