Thủy thủ Iran mắc kẹt tại Sri Lanka: Bài toán khó giữa chiến tranh và ngoại giao

4 giờ trướcBài gốc

Hình ảnh do Hải quân Sri Lanka cung cấp cho thấy một tàu của Hải quân nước này đang cứu những người sống sót trên tàu Dena, một tàu chiến của Iran bị tàu ngầm Mỹ phóng ngư lôi đánh chìm hồi đầu tháng 3. Ảnh: NYT

Sri Lanka đã giữ hơn 250 thủy thủ trong diện “bảo vệ” kể từ những ngày đầu của cuộc chiến. Iran muốn đưa họ về nước, nhưng Sri Lanka vẫn chưa biết phải xử lý ra sao.

Số phận của các thủy thủ Iran bị mắc kẹt do chiến tranh, cách quê nhà hàng nghìn km, vẫn chưa được định đoạt.

Thế khó của Sri Lanka giữa hai bên xung đột

Hơn 250 thủy thủ thuộc Hải quân Iran đã bị kẹt lại tại Sri Lanka, một quốc đảo ở Ấn Độ Dương, kể từ những ngày đầu của cuộc chiến do Mỹ và Israel phát động. Cho đến nay, chính phủ Sri Lanka đã giữ các thủy thủ này - trong đó có những người sống sót từ một tàu chiến Iran bị tàu ngầm Mỹ đánh trúng - trong diện “bảo vệ”.

Đại sứ Iran đã đề nghị Sri Lanka cho hồi hương các thủy thủ, cho rằng vì hai nước không trong tình trạng chiến tranh nên hoàn toàn có thể đạt được thỏa thuận.

Tuy nhiên, phía Sri Lanka lại không chắc chắn. Nước này cảm thấy bị kẹt giữa hai bên trong cuộc xung đột, khi vừa muốn duy trì quan hệ tốt với cả Iran và Mỹ, vừa tránh làm phật lòng bất kỳ bên nào. Để giữ lập trường trung lập, Sri Lanka trước đó đã từ chối một yêu cầu của Mỹ về việc cho máy bay quân sự hạ cánh tại đây.

Chính sự cân bằng mong manh này cũng khiến các quan chức Sri Lanka phải đau đầu tìm cách xử lý số thủy thủ Iran - tổng cộng 253 người.

Kết quả là họ rơi vào tình trạng lơ lửng, không thể rời đi. Trong khi những người Iran này bị giám sát chặt chẽ, Sri Lanka cho biết họ đang được chăm sóc tốt về cả thể chất lẫn tinh thần.

Một chuyên gia về lịch sử ngoại giao nhận định rằng các thủy thủ này thực chất đã bị “mắc kẹt” tại Sri Lanka do nước này quyết tâm duy trì lập trường trung lập.

“Đây là một tình huống rất đặc biệt”, ông George I. H. Cooke, giảng viên thỉnh giảng tại Đại học Colombo (Sri Lanka), cho biết, “Việc giữ họ vừa là chi phí, vừa là trách nhiệm, đồng thời cũng là vấn đề an ninh đối với chúng tôi.”

Trong số này, 32 thủy thủ được cứu từ tàu Dena - một tàu khu trục của Iran bị ngư lôi Mỹ đánh trúng ngày 4/3 ngoài khơi Sri Lanka. 221 người còn lại đến từ tàu hậu cần Bushehr, con tàu cập cảng vào ngày hôm sau sau khi gặp sự cố động cơ.

Sri Lanka đã hồi hương 84 thi thể được tìm thấy từ tàu Dena. Ngoài ra, 20 thủy thủ khác vẫn mất tích và được cho là đã thiệt mạng.

Sau khi cấp thị thực 30 ngày vì lý do nhân đạo, Sri Lanka đã bố trí phần lớn các thủy thủ Iran ở trong các cơ sở quân sự trong thời gian chờ quyết định cuối cùng.

Kể từ đó, các nhà ngoại giao tại Đại sứ quán Iran đã tiến hành các cuộc đàm phán hằng ngày với giới chức Sri Lanka nhằm thương lượng việc đưa các thủy thủ về nước. Chi tiết các cuộc thảo luận này trước đây chưa từng được công bố.

Tranh cãi về quy chế pháp lý

Iran coi việc trả tự do cho các thủy thủ là vấn đề “song phương” có thể giải quyết trực tiếp, vì hai nước có quan hệ hữu nghị - theo lời Đại sứ Iran tại Sri Lanka, ông Alireza Delkhosh.

Tuy nhiên, một điểm vướng lớn là quy chế pháp lý của các thủy thủ.

Ông Delkhosh cho rằng họ nên được tự do rời đi vì Sri Lanka không tham gia vào xung đột, đồng nghĩa họ không phải là tù binh chiến tranh. Ông cũng nhấn mạnh rằng nhiều người trong số họ chỉ là học viên đang trong quá trình đào tạo.

“Họ không phải là bên tham chiến, họ không phải chiến binh, họ chỉ là sinh viên” - ông nói - “Và đây không phải là chiến trường".

Trong khi đó, các quan chức Sri Lanka đồng ý rằng những người Iran này không phải là tù nhân, nhưng cũng khẳng định không thể đơn giản để họ rời đi.

“Họ không phải tù nhân”, Ngoại trưởng Sri Lanka Vijitha Herath cho biết, “Nhưng điều đó không có nghĩa là cho họ hoàn toàn tự do”.

Ông Herath cũng không đồng tình với việc gọi họ là sinh viên. “Họ ở trên tàu chiến”, ông nói.

Bài toán hồi hương đầy rủi ro

Một câu hỏi khác đặt ra là làm thế nào để đưa các thủy thủ về nước một cách an toàn, nếu và khi điều đó được thực hiện.

Để hồi hương các thi thể từ vụ tấn công bằng ngư lôi, Iran đã thuê một chuyến bay đặc biệt. Tuy nhiên, chưa rõ liệu một chuyến bay khác có thể thực hiện an toàn hay không trong bối cảnh chiến dịch không kích tại Iran vẫn đang diễn ra dữ dội.

Dù tàu hậu cần Bushehr vẫn có thể hoạt động, ông Herath cho biết Sri Lanka không thể cho phép các thủy thủ Iran đi biển trở về khi các tàu ngầm Mỹ vẫn hoạt động ngoài khơi.

“Rất khó để đảm bảo rằng sẽ không có ai tấn công con tàu”, ông nói.

Hiện tại, thuyền trưởng của tàu Bushehr và 14 thủy thủ vẫn ở trên tàu, con tàu này vẫn neo tại Sri Lanka. Những người còn lại được bố trí tại một trại của Hải quân Sri Lanka ở Welisara, cách thủ đô Colombo khoảng 12 dặm về phía bắc.

Ông Herath cho biết 32 người sống sót từ tàu Dena đang ở một trại riêng do Không quân Sri Lanka quản lý.

Theo ông, các thủy thủ Iran được bố trí ở trong điều kiện sinh hoạt thoải mái, có không gian mở để tập thể dục và đi lại. Họ cũng được theo dõi sát sao về sức khỏe tâm lý trong thời gian chưa thể trở về nước.

Đại sứ Iran cũng xác nhận rằng các thủy thủ được đối xử tốt. Họ có thể liên lạc với gia đình và thường xuyên giữ liên lạc với các quan chức Đại sứ quán Iran, những người cung cấp hỗ trợ cần thiết.

Ông Herath cho biết Sri Lanka đã cung cấp điện thoại để các thủy thủ gọi về cho gia đình, nhưng các cuộc liên lạc này được thực hiện dưới sự giám sát.

Trước đó, các thành viên trên tàu Bushehr từng sử dụng điện thoại vệ tinh để liên lạc với Tehran, nhưng phía Sri Lanka đã chấm dứt việc này do lo ngại các cuộc gọi có thể bị nghe lén.

Thu Hằng/Báo Tin tức và Dân tộc

Nguồn Tin Tức TTXVN : https://baotintuc.vn/the-gioi/thuy-thu-iran-mac-ket-tai-sri-lanka-bai-toan-kho-giua-chien-tranh-va-ngoai-giao-20260321201405203.htm