Tích hợp số hóa trong lễ hội để phát huy giá trị di sản

2 giờ trướcBài gốc

Khám phá lễ hội Cổ Loa, di tích thành cổ Cổ Loa trong không gian số.

Dấu ấn từ các "Lễ hội số"

Theo thống kê, Hà Nội hiện có khoảng 1.500 lễ hội các loại. Đây được xem là số lượng lớn ở một Thủ đô. Việc phát huy nhưng không làm đi mất đi giá trị vốn có của di sản luôn là điều được Thành phố quan tâm và đầu tư nguồn lực. Chuyển đổi số vì vậy đang được đưa vào không chỉ trong tuyên truyền, quảng bá; mà còn ứng dụng vào quản lý lễ hội.

Năm nay, Lễ hội Cổ Loa Xuân Bính Ngọ 2026 ghi dấu ấn mới khi lần đầu tiên mô hình "Không gian Di tích - Lễ hội truyền thống số" được ra mắt và vận hành thí điểm. Sự kết hợp giữa nghi lễ linh thiêng và trải nghiệm công nghệ hiện đại đã thu hút đông đảo người dân, du khách tham gia, tạo nên diện mạo mới cho một lễ hội có lịch sử lâu đời.

Thực tế, việc số hóa đã được triển khai tại di tích Cổ Loa từ trước đó. Chuẩn bị cho Lễ hội xuân Bính Ngọ, chính quyền xã Đông Anh đã bổ sung hệ thống camera, các lớp thông tin, bản đồ tương tác và nội dung truyền thông vào những nền tảng số sẵn có, đồng thời, triển khai thêm nhiều ứng dụng mới.

Trong khuôn viên lễ hội, Không gian Di sản số và Lễ hội truyền thống số gồm nhiều hoạt động: Khám phá thực tế ảo 3D 360 độ, trình chiếu hologram 3D và trải nghiệm công nghệ thực tế ảo tăng cường để tái hiện lễ hội Cổ Loa...

Du khách có thể đeo kính VR để tham quan toàn bộ quần thể di tích, khám phá câu chuyện xây thành, truyền thuyết nỏ thần, các hiện vật được số hóa 3D, quét mã QR để truy cập thông tin lịch sử, kiến trúc và phim tài liệu về lễ hội...

Em Đinh Khánh Vy (phường Đống Đa, Hà Nội) cho biết: "Đây là lần thứ hai em cùng gia đình đi lễ hội Cổ Loa. Em thực sự ấn tượng với những công nghệ được giới thiệu tại lễ hội. Thí dụ như khi sử dụng kính thực tế ảo, em vừa được "đi" trong các di tích giống như thật vừa tìm hiểu thêm nhiều thông tin. Rất nhiều bạn học sinh xếp hàng chờ đến lượt trải nghiệm và mọi người đều rất vui".

Việc sử dụng camera giám sát đã được triển khai tại một số di tích, lễ hội trong những năm gần đây. Bước sang mùa lễ hội 2026, ứng dụng camera giám sát được nâng tầm, điển hình tại Khu danh thắng và di tích Hương Sơn (chùa Hương, Hà Nội). Việc sử dụng flycam dọc tuyến đường thủy suối Yến dài gần 4km đã giúp đảm bảo an ninh trật tự tại mùa lễ hội chùa Hương năm nay.

Hiện tượng thuyền đò thiếu áo phao, hoặc áo phao chỉ dùng để "làm cảnh", đò chở quá số lượng, lái đò vòi vĩnh… gần như được giải quyết triệt để. Theo Ban tổ chức lễ hội, đây chính là "mắt thần" giám sát các hoạt động vận chuyển đường thủy trên suối Yến, làm căn cứ xử lý những vi phạm phát sinh.

Không chỉ có flycam, nhằm bảo đảm một mùa lễ hội an toàn, văn minh, Ban tổ chức Lễ hội chùa Hương xuân Bính Ngọ đã chuẩn bị về hạ tầng và tổ chức. Trong đó, nổi bật nhất là các ứng dụng số được triển khai đồng bộ. Tại các khu vực trọng điểm thu hút đông khách tham quan như: Động Hương Tích, chùa Thiên Trù, nhà ga cáp treo… hệ thống camera AI được lắp đặt giám sát mọi hoạt động.

Ban tổ chức cho biết, toàn bộ 1.033 thuyền truyền thống, 2.636 xuồng và 6 xuồng điện phục vụ điều hành đều được đăng ký, đăng kiểm, gắn mã QR. Các bất cập do chủ thuyền, chủ đò gây ra có thể được phản ánh trực tiếp đến Ban tổ chức một cách thuận lợi thông qua việc quét mã QR.

Dự lễ hội chùa Hương năm nay, anh Phan Tiến Dũng (phường Ô Chợ Dừa, Hà Nội) phấn khởi cho biết: "Tôi cho rằng năm nay lễ hội chùa Hương thực sự có nhiều đột phá. Tình trạng lộn xộn trong vận tải đường thủy, hàng quán lộn xộn đã không còn. Nhiều hoạt động được số hóa giúp thanh toán thuận lợi và minh bạch hơn. Tôi nhận thấy nhiều khách du lịch cũng hợp tác tốt với cơ quan chức năng khi thực hiện các quy định về văn minh lễ hội".

Để công nghệ "đánh thức" nhưng không lấn át di sản

Việc ứng dụng công nghệ vào di sản nói chung, lễ hội nói riêng đã được triển khai vài năm trở lại đây. Mỗi năm, công nghệ lại tiếp tục ghi dấu sâu sắc hơn vào các hoạt động lễ hội. Thời điểm mùa lễ hội cách đây một năm, các lễ hội nở rộ ứng dụng công nghệ hiện đại vào các màn diễn thực cảnh

Trong đó, phải kể đến công nghệ hiện đại như 3D mappinghologram, laser và âm thanh ánh sáng tiên tiến biến các show diễn thực cảnh thành các tuyệt tác nghệ thuật hoành tráng, sống động. Sự kết hợp này không chỉ tạo ra hiệu ứng thị giác đỉnh cao trên nền không gian thật (sông hồ, núi non) mà còn mang lại trải nghiệm tương tác chân thực, thu hút khán giả…

Song, thực tế cho thấy, khi công nghệ được đặt ở vị trí trung tâm của sân khấu, ánh nhìn của công chúng rất dễ bị cuốn vào các hiệu ứng rực rỡ, vào những màn trình chiếu ấn tượng mà quên mất rằng linh hồn của lễ hội nằm ở nghi thức, ở không gian thiêng và ở ký ức cộng đồng được gìn giữ qua nhiều thế hệ. Nếu thiếu sự tiết chế, những yếu tố số hóa có thể vô tình biến lễ hội thành một sự kiện giải trí thuần túy, nơi phần "xem" lấn át phần "hành", phần trình diễn lấn át phần thực hành tín ngưỡng.

Có thể thấy, mùa lễ hội 2026, những hoạt động "màu mè" đã giảm bớt. Thay vào đó, các ứng dụng được triển khai thực chất hơn, nhất là trong công tác quản lý, tuyên truyền, quảng bá…

TS.Trần Hữu Sơn - Viện Nghiên cứu Ứng dụng Văn hóa và Du lịch đánh giá cao những chuyển biến khi ứng dụng chuyển đổi số vào công tác quản lý và tổ chức lễ hội trong năm nay.

"Mùa lễ hội năm nay đã có nhiều nơi ứng dụng chuyển đổi số trong công tác quản lý và tổ chức trong công tác lễ hội, đây là việc làm rất tốt và cần thiết. Chuyển đổi số không chỉ góp phần vào quảng bá lễ hội mà còn giúp cho công tác quản lý tốt hơn, người dân thấy văn minh và thuận tiện hơn rất nhiều khi tham gia lễ hội" - ông Sơn nói.

Tuy nhiên, trong quá trình chuyển đổi số, ứng dụng công nghệ số cần chú ý phải bảo tồn bản sắc văn hóa của từng địa phương, từng tộc người. Cách tổ chức phải tôn trọng cộng đồng. Không lấy hiểu biết của vùng này để áp đặt vùng khác mà phải xuất phát từ đặc trưng, đặc điểm của cộng đồng dân cư nơi đó.

Quỳnh Anh

Nguồn Hà Nội Mới : https://hanoimoi.vn/tich-hop-so-hoa-trong-le-hoi-de-phat-huy-gia-tri-di-san-735650.html