Tiếc cho Minh Beta trong cuộc đấu với Trấn Thành - Trường Giang

2 giờ trướcBài gốc

"20 năm trước, không ai biết kim chi là gì. Tuy nhiên, đến hiện tại, kim chi đã trở thành một biểu tượng toàn cầu cho văn hóa của Hàn Quốc. Điều đó chứng minh Hàn Quốc không chỉ mạnh về mặt kinh tế mà còn mạnh về việc lan tỏa văn hóa qua từng khung hình nghệ thuật. Đặc biệt hơn nữa, giới trẻ Hàn Quốc vô cùng tự hào về nguồn cội của mình”. Đây là chia sẻ của ông Kim Jin Geun trong một buổi giới thiệu Mùi phở của Minh Beta trước khán giả Việt.

Đúng như chia sẻ của ông Kim, vài chục năm trước kim chi vẫn là một món ăn khá xa lạ với phần lớn thế giới. Tuy nhiên, hôm nay nó xuất hiện trong siêu thị ở New York, London hay Paris, trở thành một biểu tượng dễ nhận diện của văn hóa Hàn Quốc. Quá trình lan tỏa đó không chỉ đến từ thương mại hay du lịch, mà từ cách Hàn Quốc kể câu chuyện văn hóa của mình qua điện ảnh, truyền hình và văn hóa đại chúng.

Nhưng cũng phải nói rằng, trong các bộ phim Hàn Quốc, kim chi đôi khi không cần được giải thích như một biểu tượng. Nó đơn giản hiện diện trong đời sống, trên bàn ăn gia đình, trong căn bếp mùa đông, trong những bữa cơm giản dị. Khán giả quốc tế nhìn thấy nó đủ lâu để hiểu rằng đó là một phần của bản sắc.

Cách làm này có thể là một tham khảo cho Việt Nam nhân việc Mùi phở là một phim Tết được bàn tán thời gian qua. Ý tưởng của Mùi phở dường như xuất phát từ một trực giác tương tự. Khi đó, phở không chỉ là món ăn. Nó là ký ức đô thị, là lịch sử di cư, là nghề gia truyền, là nhịp sống buổi sáng của nhiều thế hệ người Việt. Đặt phở vào trung tâm một bộ phim, vì vậy, là một ý tưởng đầy tiềm năng.

Nhưng giữa ý tưởng và kết quả, Mùi phở đã gặp khó và đó là điều rất tiếc nuối.

Minh Beta có ý tưởng tốt và sự đầu tư về hình ảnh nhưng lại thiếu những tư vấn để tác phẩm có ngôn ngữ điện ảnh và chất lượng kịch bản tốt hơn. Ảnh: Phương Lâm.

Ý tưởng đáng trân trọng nhưng tiếc cho cách làm

Trên thực tế, Mùi phở không phải là một bộ phim chỉ nói về món ăn. Phim đặt gia đình ở trung tâm, còn phở đóng vai trò biểu tượng kết nối, cũng là khoảng cách của các thế hệ. Nhân vật ông Mùi, người giữ nghề nấu phở lâu năm, đại diện cho một lớp người gắn bó với truyền thống. Xung đột của phim nảy sinh khi ông muốn truyền nghề cho con cháu, trong khi thế hệ trẻ có những lựa chọn khác cho tương lai.

Đây là một cấu trúc quen thuộc của điện ảnh châu Á. Trong nhiều tác phẩm quốc tế, món ăn thường trở thành phương tiện để nói về gia đình, ký ức và sự thay đổi của xã hội.

Bộ phim Nhật Bản Tampopo (1985) kể về hành trình tìm ra bát ramen hoàn hảo, nhưng sâu xa hơn là câu chuyện về niềm kiêu hãnh nghề nghiệp. Big Night (1996) của Mỹ và Ý lại dùng bữa ăn như biểu tượng của bản sắc nhập cư. Julie & Julia (2009) kể câu chuyện tìm kiếm bản thân qua nấu ăn.

Những bộ phim này không thành công vì chúng nói về món ăn. Chúng thành công vì món ăn trở thành ngôn ngữ điện ảnh. Khán giả không chỉ nghe nhân vật nói về đồ ăn. Họ nhìn thấy nó, cảm nhận nó, và hiểu ý nghĩa của nó qua hình ảnh.

Ở điểm này, Mùi phở gặp trở ngại.

Bộ phim có một nền tảng câu chuyện giàu tiềm năng. Chủ đề văn hóa rõ ràng. Phải ghi nhận sự dũng cảm đầu tư của Minh Beta trong phim đầu tay, điều không phải nhà sản xuất và đạo diễn nào cũng dám lựa chọn đề tài văn hóa, ẩm thực như vậy.

Nhưng cách kể chuyện của phim vẫn mang một thói quen quen thuộc của nhiều phim Việt hiện nay, đó là dựa quá nhiều vào lời thoại để giải thích cảm xúc. Bên cạnh đó, chất lượng kịch bản, độ phù hợp về diễn xuất chưa thuyết phục.

Kết quả là một bộ phim có thiện chí, nhưng chưa đủ dư âm. Doanh thu khiêm tốn của Mùi phở trong mùa phim Tết phần nào phản ánh khoảng cách giữa ý tưởng và cách thực hiện.

Trong các phim ẩm thực thành công trên thế giới, món ăn thường được xây dựng như một trải nghiệm giác quan. Khán giả nhìn thấy cách món ăn được chuẩn bị, được chia sẻ, được trân trọng. Chính những chi tiết ấy tạo nên ý nghĩa.

Trường hợp của Mùi phở vẫn thuyết phục được một nhóm khán giả. Dẫn chứng là phim vẫn thu gần 40 tỷ đồng, vốn là một con số không nhỏ trong mặt bằng phim Việt. Nhưng với con số đầu tư và ý tưởng văn hóa, phim hoàn toàn có thể làm tốt hơn nếu như có những nhà tư vấn về nội dung, kịch bản, câu chuyện thực sự xuất sắc.

Phim Cuộc chiến kim chi thành công vì kể biểu tượng của truyền thống và niềm tự hào ẩm thực Hàn Quốc, chứa đựng triết lý và nhiều tình tiết hấp dẫn.

Bài học đắt giá từ câu chuyện kim chi

Quay trở lại với câu chuyện kim chi của Hàn Quốc, chúng ta có thể thấy việc đưa một biểu tượng ẩm thực ra thế giới hiếm khi xảy ra chỉ nhờ một bộ phim.

Kim chi không trở thành biểu tượng toàn cầu vì có một tác phẩm riêng về kim chi. Nó trở thành biểu tượng vì xuất hiện liên tục trong đời sống điện ảnh và truyền hình Hàn Quốc suốt nhiều năm. Khán giả quốc tế nhìn thấy nó đủ lâu để hiểu rằng đó là một phần của văn hóa.

Điện ảnh Hàn Quốc không cố giải thích kim chi là gì. Họ để kim chi sống trong khung hình. Tuy vậy, vẫn có triết lý sâu sắc, cuốn hút khán giả.

Phở hoàn toàn có thể trở thành một biểu tượng điện ảnh tương tự. Nhưng điều đó đòi hỏi một cách kể chuyện tinh tế hơn, nơi món ăn không chỉ được nói đến mà được cảm nhận qua hình ảnh, không gian và nhịp sống.

Mùi phở vì thế không phải là một thất bại hoàn toàn. Nó là một bước thử nghiệm đáng chú ý trong nỗ lực đưa văn hóa ẩm thực Việt lên màn ảnh.

Nhưng để phở thật sự trở thành một biểu tượng điện ảnh, điện ảnh Việt có lẽ cần thêm một điều quan trọng là chất lượng kịch bản và sự kỷ luật về ngôn ngữ điện ảnh.

Phở vẫn còn đó. Văn hóa vẫn còn đó. Quan trọng là các đạo diễn tiếp theo sẽ khai thác thế nào và có khắc phục được những hạn chế mà phim như Mùi phở đã gặp phải hay không.

Giang Nguyễn

Nguồn Znews : https://znews.vn/tiec-cho-minh-beta-trong-cuoc-dau-voi-tran-thanh-truong-giang-post1630868.html