Giữa bức tranh quân sự Trung Đông đầy biến động, Iran là quốc gia hiếm hoi còn vận hành tiêm kích hạm hạng nặng F 14 Tomcat, một biểu tượng của ngành hàng không quân sự Mỹ trong thời Chiến tranh Lạnh.
Điều đặc biệt nằm ở chỗ, số máy bay này không phải mua gần đây mà có từ nhiều thập kỷ trước, trong bối cảnh quan hệ Tehran và Washington còn là đồng minh.
Trở lại giai đoạn trước năm 1979, khi Iran dưới thời Quốc vương Mohammad Reza Pahlavi theo đuổi chiến lược hiện đại hóa quân đội, nước này tìm kiếm một loại tiêm kích có khả năng đánh chặn tầm xa để đối phó các máy bay trinh sát bay cao quanh khu vực Vịnh Ba Tư.
Mỹ khi đó đề xuất F 14 Tomcat do hãng Grumman phát triển, vốn là tiêm kích hạm chủ lực của Hải quân Mỹ.
Iran đã đặt mua khoảng 80 chiếc tiêm kích F 14 Tomcat, cùng hệ thống radar và tên lửa hiện đại, với tổng giá trị hàng tỷ USD.
Đây được xem là một trong những thương vụ vũ khí lớn nhất Trung Đông thời điểm đó.
Tuy nhiên, sau Cách mạng Hồi giáo năm 1979, quan hệ hai nước đổ vỡ, việc cung cấp phụ tùng và hỗ trợ kỹ thuật bị cắt đứt, khiến phi đội F 14 rơi vào tình trạng thiếu thốn bảo đảm kỹ thuật.
Dù vậy, Iran vẫn duy trì hoạt động của Tomcat bằng cách tự chế tạo linh kiện thay thế, sửa chữa nội địa và thậm chí cải tiến hệ thống điện tử.
Trong cuộc chiến Iran - Iraq, tiêm kích F 14 trở thành lực lượng đánh chặn chủ lực, bảo vệ các thành phố và cơ sở hạ tầng quan trọng trước các đợt không kích.
F 14 Tomcat là tiêm kích 2 chỗ ngồi, 2 động cơ phản lực cánh quạt, có thiết kế cánh cụp cánh xòe biến hình giúp máy bay linh hoạt giữa tốc độ cao và khả năng cơ động khi không chiến.
Máy bay dài khoảng 19,1 m, sải cánh thay đổi từ 11,6 m đến 19,5 m, trọng lượng cất cánh tối đa khoảng 33 tấn.
2 động cơ phản lực Pratt & Whitney TF30 hoặc General Electric F110 giúp F 14 đạt tốc độ tối đa gần 2.400 km/giờ, tương đương hơn 2 lần tốc độ âm thanh.
Tầm bay có thể vượt 3.000 km khi mang thùng nhiên liệu phụ, cho phép tuần tra nhiều giờ trên không phận rộng lớn.
Điểm mạnh nhất của Tomcat nằm ở hệ thống cảm biến và vũ khí. Máy bay trang bị radar điều khiển hỏa lực AN/AWG 9, có khả năng phát hiện mục tiêu ở khoảng cách hơn 150 km và theo dõi nhiều mục tiêu cùng lúc.
Kết hợp với radar này là tên lửa không đối không tầm xa AIM 54 Phoenix nặng khoảng 450 kg, tầm bắn lên tới 180 km, cho phép tiêu diệt mục tiêu từ rất xa trước khi đối phương kịp tiếp cận.
Ngoài tên lửa Phoenix, tiêm kích F 14 còn mang tên lửa không đối không dẫn đường radar bán chủ động AIM 7 Sparrow, tên lửa tầm nhiệt AIM 9 Sidewinder và pháo tự động M61A1 cỡ 20 mm, tạo thành tổ hợp hỏa lực đầy đủ cho cả không chiến tầm xa và tầm gần.
Với tải trọng vũ khí lớn và radar mạnh, F-14 Tomcat từng được xem là “sát thủ đánh chặn” hàng đầu thế giới.
Máy bay thường làm nhiệm vụ tuần tra, cảnh giới sớm và dẫn đường cho các tiêm kích nhỏ hơn.
Radar tầm xa của tiêm kích F-14 Tomcat giúp mở rộng “mắt thần” trên không, hỗ trợ kiểm soát không phận và phát hiện sớm mục tiêu.
Việc một quốc gia vẫn vận hành thành công tiêm kích do Mỹ sản xuất từ nhiều thập kỷ trước cho thấy khả năng duy trì kỹ thuật đáng chú ý của Iran.
F 14 Tomcat vì thế không chỉ là di sản lịch sử, mà còn là biểu tượng cho năng lực tự chủ quốc phòng của Tehran.
Ngày nay “mèo hoang” F-14 Tomcat tiếp tục đóng vai trò lá chắn trên bầu trời Ba Tư
Đồng thời nhắc nhớ về một thương vụ vũ khí đặc biệt trong lịch sử và về cách một khí tài cũ vẫn có thể thích nghi với chiến tranh hiện đại.