Tiến sĩ trường top 7 thế giới về nước, chọn làm việc ở nơi cần mình để 'vui lâu'

9 giờ trướcBài gốc

Quyết định trở về nước sau 10 năm ở Mỹ

Gần 10 năm học tập và làm việc tại Mỹ, trong đó có quãng thời gian nghiên cứu tại Caltech - một trong những viện công nghệ hàng đầu thế giới, TS Cấn Trần Thành Trung không xem hành trình của mình là câu chuyện của một “tài năng Việt Nam”. Với anh, đó trước hết là hành trình trưởng thành, được tạo nên từ cả những khó khăn, thử thách và thất bại.

“Trong suốt 10 năm ở Mỹ, tôi luôn coi những va vấp là một phần tất yếu của quá trình lớn lên”, anh chia sẻ. Theo TS Trung, những trải nghiệm đó rồi sẽ được kể lại, không phải để tô vẽ thành tích, mà để giúp ích cho những thế hệ đi sau đang theo đuổi con đường khoa học.

Làm việc trong môi trường học thuật đỉnh cao, nơi quy tụ những bộ óc xuất sắc nhất thế giới, TS Trung không ít lần tự đặt ra những câu hỏi lớn, đặc biệt trong những giai đoạn nghiên cứu gặp bế tắc. Anh thường suy ngẫm về giá trị thực sự của công việc mình đang theo đuổi.

Tiến sĩ Cấn Trần Thành Trung tốt nghiệp Caltech (Mỹ). Ảnh: NVCC

Khi nhận ra rằng việc theo đuổi những bài toán quá chuyên sâu, hay giảng dạy cho những sinh viên vốn đã có điều kiện rất tốt, đôi khi không tạo ra tác động xã hội như kỳ vọng, anh bắt đầu nghĩ nhiều hơn về ý nghĩa của tri thức. Trong những khoảnh khắc ấy, anh luôn hướng về Việt Nam - nơi mà theo anh, chỉ cần một môi trường phù hợp và sự đầu tư đúng lúc, tri thức có thể tạo ra sức lan tỏa lớn.

Suy nghĩ đó cũng là nền tảng cho sự ra đời của trại hè PiMA - chương trình do anh cùng các cộng sự tổ chức bằng nguồn học bổng cá nhân. Những ngày đầu, TS Trung thừa nhận mục tiêu rất giản dị, là mang kiến thức và cách tiếp cận mới đến học sinh Việt Nam.

Để khuyến khích các em tham gia một chương trình khác biệt so với những hoạt động hè quen thuộc, anh quyết định trao các suất học bổng toàn phần. Theo thời gian, điều khiến anh trăn trở nhất không còn là số lượng hay quy mô, mà là việc liệu các em có thực sự cảm nhận được giá trị của chương trình hay không.

Thực tế đã vượt xa kỳ vọng ban đầu. Nhiều thế hệ trại sinh quay lại đồng hành, đóng góp và cùng xây dựng PiMA. Với TS Trung, thành công của PiMA không đến từ nỗ lực của một cá nhân, mà là kết quả của tâm huyết và sự bền bỉ của rất nhiều người trong suốt nhiều năm.

Nhìn rộng hơn, TS Cấn Trần Thành Trung cho rằng rào cản lớn nhất đang kìm hãm các tài năng trẻ Việt Nam tiếp cận khoa học đỉnh cao hiện nay chính là áp lực thi cử và bệnh thành tích. Theo anh, điều này vô hình trung biến giáo dục thành một cuộc “chạy đua” về điểm số, làm lu mờ mục tiêu cốt lõi là khơi dậy đam mê, rèn luyện tư duy nghiên cứu và các kỹ năng thiết yếu như giải quyết vấn đề hay làm việc nhóm.

Đừng sống theo kỳ vọng của người khác, hãy sống theo tiếng gọi của trái tim

Quyết định trở về Việt Nam sau khi hoàn thành chương trình tiến sĩ không phải là lựa chọn dễ dàng, nhưng với TS Trung, đó không chỉ là quyết định mang tính tình cảm.

Anh đưa ra 3 lý do rõ ràng. Thứ nhất, sau giai đoạn đào tạo tiến sĩ, việc thay đổi môi trường làm việc là cần thiết để tiếp tục học hỏi và làm mới tư duy.

Thứ hai, Việt Nam có tiềm năng rất lớn trong Toán học và các ngành ứng dụng. Chúng ta có truyền thống học toán tốt, nhiều người trẻ giỏi, trong khi các lĩnh vực chiến lược như trí tuệ nhân tạo, chuỗi khối hay tin sinh học đều dựa trên nền tảng toán học.

Thứ ba, anh xác định con đường lâu dài của mình phù hợp hơn với đào tạo. Theo TS Trung, nghiên cứu đỉnh cao thuần túy đòi hỏi nguồn lực rất lớn và thường chỉ dành cho một nhóm nhỏ, trong khi ở Việt Nam hiện nay, đào tạo con người mang lại ý nghĩa lan tỏa và bền vững hơn.

Trại hè PiMA - chương trình do TS Cấn Trần Thành Trung cùng các cộng sự tổ chức bằng nguồn học bổng cá nhân. Ảnh: NVCC

Tiến sĩ Trung nhận thấy chương trình VNU350 của ĐH Quốc gia TPHCM “trùng khớp với hoài bão và động lực bắt đầu của mình” nên quyết định nộp hồ sơ và được tuyển chọn làm giảng viên khoa Công nghệ thông tin, Trường ĐH Khoa học Tự nhiên. TS Cấn Trần Thành Trung cho biết anh đặt niềm tin vào môi trường học thuật và những nhà khoa học đi trước mà anh kính trọng như GS Đặng Đình Áng, GS Võ Văn Tới.

Anh tham gia chương trình với tinh thần học hỏi và thích nghi, không đặt kỳ vọng quá lớn ngay từ đầu. Tuy nhiên, điều anh mong mỏi là VNU350 sẽ từng bước góp phần xây dựng một đại học nghiên cứu đúng nghĩa - nơi trí thức trẻ khi trở về có thể yên tâm cống hiến lâu dài.

Trên giảng đường, TS Trung không đặt mình ở vị trí của người truyền đạt tri thức một chiều. Anh xem mình là người đi trước, chia sẻ kinh nghiệm và mong muốn truyền cho sinh viên niềm tin vào giá trị của toán học. Theo anh, toán không chỉ rèn luyện tư duy logic mà còn là nền tảng của những lĩnh vực quan trọng như dữ liệu lớn hay trí tuệ nhân tạo. Chỉ cần sau mỗi buổi học, sinh viên ra về với thêm một góc nhìn mới, một câu hỏi mới, với anh, như vậy đã là điều rất đáng quý.

“Chính những thành công bước đầu khiến tôi suy nghĩ nghiêm túc về việc trở về Việt Nam lâu dài để đóng góp cho quê hương”, TS Trung bộc bạch. "Trở về nước, mỗi ngày với tôi đều có ý nghĩa. Ngoài công việc mới đầy thách thức, tôi còn có cơ hội hiểu thêm về chính quê hương mình. Sau một năm đứng lớp, tôi thấy bản thân tự tin và linh hoạt hơn nhiều. Điều khiến tôi vui và tự hào nhất là được trực tiếp giảng dạy và hướng dẫn sinh viên - những bạn trẻ đầy nhiệt huyết, ham học hỏi và sẵn sàng nỗ lực cho đam mê”, anh chia sẻ.

Anh cũng có cơ hội tham gia tuyển chọn, bồi dưỡng học sinh năng khiếu Toán ở bậc THPT, qua đó truyền cảm hứng đến các em ở nhiều địa phương - nơi điều kiện tiếp cận chuyên gia còn hạn chế - và làm việc cùng những người thầy mà anh luôn ngưỡng mộ như TS Lê Bá Khánh Trình, TS Trần Nam Dũng.

TS Cấn Trần Thành Trung cho rằng, hiện nay có 3 thách thức lớn đối với các nhà khoa học trẻ trở về nước. Thứ nhất, các quy trình và thủ tục hành chính vẫn còn phức tạp. Theo anh, người làm khoa học không nên bị gò bó bởi quá nhiều thủ tục và áp đặt về kết quả, mà cần có tự do học thuật và chấp nhận rủi ro khi theo đuổi ý tưởng mới chưa chắc thành công. Anh kỳ vọng với định hướng chuyển đổi số của Chính phủ, các thủ tục sẽ tinh gọn, rõ ràng và dễ tiếp cận hơn.

Thứ hai, văn hóa hợp tác nghiên cứu và đào tạo giữa đại học và doanh nghiệp còn hạn chế. Doanh nghiệp có bài toán thực tiễn, đại học có chuyên gia và nguồn nhân lực nghiên cứu chất lượng cao, song cần thêm các diễn đàn và dự án chung để xây dựng niềm tin, chia sẻ lợi ích và tạo ra sản phẩm ứng dụng thiết thực.

Thứ ba là bài toán giữ chân tài năng. Ở các quốc gia phát triển, đây là ưu tiên hàng đầu. Tại Việt Nam, thách thức này vẫn rất lớn và đòi hỏi môi trường làm việc chuyên nghiệp, công bằng, cùng chính sách đãi ngộ phù hợp để các nhà khoa học trẻ yên tâm cống hiến.

Hãy tìm nơi mình có thể cống hiến nhiều nhất

Gửi thông điệp đến các nghiên cứu sinh Việt Nam đang học tập ở nước ngoài, TS Trung nhấn mạnh rằng mỗi người đều có một con đường riêng và điều quan trọng là biết lắng nghe trái tim mình nhiều hơn là chạy theo kỳ vọng của người khác. Nếu có hoài bão và đủ nhiệt huyết, hãy tìm nơi mình có thể cống hiến nhiều nhất. “Được sống và làm việc ở nơi cần mình hơn sẽ mang lại ý nghĩa và niềm vui lâu dài”, anh nói.

Lê Huyền

Nguồn VietnamNet : https://vietnamnet.vn/tien-si-truong-top-7-ve-nuoc-song-lam-viec-noi-can-minh-se-co-niem-vui-lau-dai-2487431.html