Tiến tới không dùng tiền mặt

3 giờ trướcBài gốc

Trên thế giới, xã hội không dùng tiền mặt đang trở thành xu hướng, đặc biệt ở các nước tiên tiến, nơi công nghệ thanh toán kỹ thuật số phát triển mạnh mẽ.

Theo các dữ liệu cập nhật đến năm 2025, nhiều quốc gia đã giảm đáng kể việc sử dụng tiền mặt để chuyển sang thẻ tín dụng, ví điện tử, thanh toán di động hoặc các hệ thống địa phương. Điều này được thúc đẩy bởi đại dịch Covid-19, giúp tăng tỷ lệ thanh toán kỹ thuật số từ 5-10% toàn cầu hàng năm.

Thụy Điển hiện là quốc gia tiên phong nhất, với 99% giao dịch được thực hiện kỹ thuật số. Luật pháp cho phép doanh nghiệp từ chối tiền mặt hoàn toàn và khoảng một nửa thương nhân ngừng chấp nhận tiền mặt từ năm 2025. Thụy Điển đã đặt mục tiêu trở thành quốc gia hoàn toàn không tiền mặt, dù vẫn còn một số thách thức như hỗ trợ người cao tuổi.

Tại Na Uy, tỷ lệ sử dụng tiền mặt thuộc nhóm thấp nhất thế giới, chỉ khoảng 10% vào năm 2025. Hệ thống thanh toán kỹ thuật số như Vipps (ứng dụng di động) đã trở nên phổ biến, giúp giảm tội phạm liên quan đến tiền mặt.

Còn Hàn Quốc cũng ở mức 10% sử dụng tiền mặt. Quốc gia này dẫn đầu về công nghệ tài chính (fintech) với các ứng dụng như Kakao Pay và Samsung Pay được sử dụng rộng rãi cho mọi giao dịch hàng ngày.

Thanh toán không dùng tiền mặt tại Việt Nam đã đạt những con số đáng kể. Trong 9 tháng năm 2025, toàn hệ thống thực hiện hơn 17,8 tỷ giao dịch không tiền mặt, với giá trị vượt 260 triệu tỷ đồng. Giá trị giao dịch này đã gấp hơn 20 lần GDP quốc gia và dự kiến đến năm 2030 sẽ đạt 30 lần. Tỷ lệ đơn hàng thương mại điện tử thanh toán không tiền mặt đạt trên 66,8% cuối năm 2024, tăng gần 27% so với cuối năm 2022, vượt xa mục tiêu đề ra.

Hơn 90% giao dịch tại nhiều ngân hàng diễn ra qua kênh số, với các hình thức như chuyển khoản nhanh 24/7, quét QR code hay ví điện tử trở nên phổ biến. Đề án phát triển thanh toán không dùng tiền mặt giai đoạn 2021-2025 đã đạt và vượt nhiều chỉ tiêu, như tỷ lệ người từ 15 tuổi trở lên có tài khoản ngân hàng đạt gần 87%.

Có thể nói, lợi ích của việc giảm sử dụng tiền mặt là rõ ràng và đa chiều. Người dân chỉ cần chiếc điện thoại thông minh để thanh toán mọi lúc, mọi nơi, từ mua cà phê, chợ truyền thống đến hóa đơn điện nước, học phí... Không phải mang theo ví dày cộm, không lo tiền lẻ hay rủi ro mất cắp. Giao dịch không dùng tiền mặt cũng an toàn và minh bạch, vì giao dịch điện tử được ghi chép rõ ràng, giảm nguy cơ tiền giả, trộm cắp và dễ dàng theo dõi chi tiêu cá nhân.

Đối với doanh nghiệp, việc khấu trừ Thuế VAT đầu vào trở nên dễ dàng hơn, đặc biệt từ 1-7-2025, khi mọi giao dịch hàng hóa dịch vụ (kể cả dưới 20 triệu đồng) phải có chứng từ không tiền mặt để được khấu trừ thuế. Về lợi ích kinh tế - xã hội, giúp giảm chi phí in ấn, vận chuyển, bảo quản tiền mặt; thúc đẩy kinh tế số, thương mại điện tử và tăng trưởng GDP.

Tuy nhiên, chúng ta chưa thể hoàn toàn bỏ tiền mặt vì còn nhiều thách thức. Ở khu vực nông thôn, vùng sâu vùng xa, hạ tầng internet chưa đồng đều, nhiều người cao tuổi hoặc thu nhập thấp chưa quen với công nghệ, vẫn phụ thuộc tiền mặt cho giao dịch nhỏ lẻ như chợ dân sinh.

Rủi ro an ninh mạng như lừa đảo trực tuyến, hack tài khoản vẫn tồn tại, đòi hỏi nâng cao nhận thức và bảo mật. Một bộ phận người dân lo ngại về quyền riêng tư dữ liệu hoặc tình huống mất điện, mất sóng. Ngoài ra, một số lĩnh vực như tặng phong bì đám cưới, tiền lẻ chùa chiền vẫn cần tiền mặt vì tính văn hóa truyền thống.

Khách hàng quét mã QR để thanh toán mua sắm

Với câu hỏi ngày Tết chúng ta có thể không dùng tiền mặt được không? Câu trả lời cũng tương tự. Trong thời khắc này, dù các quầy giao dịch ngân hàng tạm ngừng, nhưng hệ thống thanh toán liên ngân hàng, ứng dụng ngân hàng số, ví điện tử và chuyển khoản qua app vẫn thông suốt 24/7 và chúng ta có thể mua sắm, chuyển tiền mà không cần tiền mặt.

Khi đi mua sắm và chợ Tết, hầu hết chúng ta vẫn có thể chuyển khoản, quét QR hoặc ví điện tử. Hiện nay, người dân rút tiền ATM dần ít hơn vì quen với giao dịch không tiền mặt, thậm chí tại các điểm bán hàng truyền thống.

Ngày Tết còn tục lì xì là một nét văn hóa truyền thống, nhưng hiện đã dần thay đổi và hoàn toàn có thể số hóa. Chẳng hạn, lì xì điện tử đang phổ biến; thay vì tiền mặt trong bao đỏ, bạn có thể dùng chuyển khoản ngân hàng, ví điện tử hoặc quét QR để gửi “lì xì online”. Đương nhiên, nếu nhận lì xì qua chuyển khoản, có thể phải xem xét thuế thu nhập cá nhân nếu vượt ngưỡng, nhưng với số lượng nhỏ (dưới 10 triệu đồng/năm) thường không phải kê khai.

Vài năm gần đây, nhiều người đã kêu gọi thay vì lì xì bằng tiền, ngày Tết có thể lì xì bằng các hiện vật có ý nghĩa, như tặng chữ, tặng cây xanh, tặng sách… Hình thức tặng quà này đang được cổ súy bởi tính văn hóa, văn minh của nó, nhất là tạo ra một thói quen tích cực cho trẻ em, tránh tâm lý trông đợi hoặc vòi vĩnh lì xì, khiến tục mừng tuổi mất đi ý nghĩa vốn có của nó.

Còn trong dịp Tết, hình ảnh bao lì xì đỏ thắm vẫn có thể xuất hiện trên điện thoại thông qua các ứng dụng, khi nhận được một khoản lì xì nào đó. Nên ngày Tết không dùng tiền mặt vẫn không phải là vấn đề gì nghiêm trọng. Lẽ dĩ nhiên, chúng ta hoàn toàn có thể thay lì xì tiền bằng các hình thức lì xì khác hay hơn, đẹp hơn.

Vậy nên, chúng ta hoàn toàn có thể sống mà không cần tiền mặt nhiều như trước, và tương lai gần sẽ ít phụ thuộc hơn nữa. Xã hội không tiền mặt không chỉ là xu hướng công nghệ mà còn là bước tiến để Việt Nam trở thành nền kinh tế số hiện đại, minh bạch, không chỉ trong ngày thường mà còn trong dịp Tết. Hãy bắt đầu từ hôm nay bằng “1 cú chạm” điện thoại có thể thay đổi thói quen cả đời.

NGUYỄN MINH HẢI

Nguồn SGGP : https://sggp.org.vn/tien-toi-khong-dung-tien-mat-post838799.html