Trong tiến trình dựng nước và giữ nước của dân tộc, lịch sử quân sự luôn giữ vị trí đặc biệt quan trọng, không chỉ phản ánh nghệ thuật đánh giặc giữ nước của cha ông mà còn là cơ sở để kế thừa, phát triển tư duy quân sự Việt Nam qua từng thời kỳ cách mạng.
Nhận thức rõ vai trò to lớn của khoa học lịch sử quân sự, ngay trong những năm kháng chiến chống thực dân Pháp và đế quốc Mỹ xâm lược, Quân ủy Trung ương, Bộ Quốc phòng đã đặc biệt quan tâm đến công tác nghiên cứu lịch sử quân sự, tổng kết thực tiễn chiến đấu, đúc rút bài học kinh nghiệm phục vụ nhiệm vụ xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.
Ngày 28/5/1981 trở thành dấu mốc quan trọng khi Bộ Quốc phòng ban hành Quyết định số 172/QĐ-QP thành lập Viện Lịch sử Quân sự Việt Nam - cơ quan khoa học đầu ngành về lịch sử quân sự của Quân đội và là trung tâm nghiên cứu lịch sử quân sự của Nhà nước. Sự kiện này đánh dấu bước phát triển mới của khoa học lịch sử quân sự Việt Nam, đồng thời xác lập hệ thống tổ chức nghiên cứu, tổng kết chiến tranh trong toàn quân.
Từ đây, ngày 28/5 trở thành Ngày truyền thống của Ngành Lịch sử Quân sự Việt Nam - dịp để khẳng định vai trò, vị thế của một ngành khoa học mang tính chiến lược trong sự nghiệp quốc phòng, an ninh của đất nước.
Trải qua 45 năm xây dựng và phát triển, dưới sự lãnh đạo của Quân ủy Trung ương, Bộ Quốc phòng, Ngành Lịch sử Quân sự Việt Nam đã có bước trưởng thành vượt bậc cả về tổ chức, đội ngũ cán bộ và chất lượng nghiên cứu khoa học.
Bộ sách “Lịch sử Tư tưởng quân sự Việt Nam” - Một trong nhiều công trình nghiên cứu nổi bật của Viện Lịch sử quân sự Việt Nam. Ảnh Tư liệu
Toàn ngành đã triển khai, hoàn thành hàng nghìn công trình nghiên cứu, đề tài lịch sử quân sự có giá trị lý luận và thực tiễn sâu sắc. Nhiều công trình trở thành tài liệu nền tảng phục vụ nghiên cứu, giảng dạy, giáo dục truyền thống và tổng kết nghệ thuật quân sự Việt Nam.
Nổi bật là bộ sách “Lịch sử Quân sự Việt Nam” gồm 14 tập và “Lịch sử Tư tưởng quân sự Việt Nam” gồm 5 tập – những công trình khoa học đồ sộ được đánh giá cao, góp phần tái hiện khách quan, toàn diện tiến trình đấu tranh dựng nước và giữ nước của dân tộc.
Bên cạnh đó, nhiều công trình tổng kết chiến tranh, nghiên cứu chiến thuật, chiến lược quân sự qua các thời kỳ kháng chiến đã góp phần làm sáng tỏ nhiều vấn đề lịch sử, khẳng định tính chính nghĩa của các cuộc kháng chiến bảo vệ Tổ quốc, đồng thời cung cấp luận cứ khoa học quan trọng phục vụ hoạch định đường lối quân sự, quốc phòng trong tình hình mới.
Đặc biệt, trong bối cảnh các thế lực thù địch gia tăng hoạt động xuyên tạc lịch sử, phủ nhận vai trò lãnh đạo của Đảng và thành quả cách mạng, công tác nghiên cứu, tuyên truyền lịch sử quân sự càng có ý nghĩa quan trọng. Những tư liệu, công trình nghiên cứu khoa học trở thành cơ sở để bảo vệ sự thật lịch sử, đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch, củng cố niềm tin của cán bộ, chiến sĩ và Nhân dân đối với Đảng, Nhà nước và Quân đội.
Không chỉ dừng lại ở nghiên cứu, Ngành Lịch sử Quân sự Việt Nam còn tích cực phối hợp tổ chức các hội thảo khoa học cấp quốc gia, cấp Bộ Quốc phòng về các chiến thắng, sự kiện lịch sử và danh nhân quân sự tiêu biểu; góp phần lan tỏa giá trị lịch sử, truyền thống cách mạng đến các tầng lớp nhân dân, nhất là thế hệ trẻ.
Công tác sưu tầm, lưu trữ, số hóa tư liệu lịch sử quân sự cũng được chú trọng nhằm bảo tồn nguồn tư liệu quý, phục vụ lâu dài cho nghiên cứu và giáo dục truyền thống. Nhiều tư liệu độc bản, hồi ký nhân chứng, hình ảnh chiến tranh qua các thời kỳ được bảo quản, khai thác hiệu quả, góp phần tái hiện chân thực lịch sử đấu tranh anh dũng của dân tộc.
Trong bối cảnh tình hình thế giới, khu vực tiếp tục diễn biến phức tạp, yêu cầu nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc đặt ra ngày càng cao, việc nghiên cứu, tổng kết thực tiễn lịch sử quân sự càng trở nên cần thiết. Những bài học kinh nghiệm quý báu về nghệ thuật quân sự, về sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc, về sự lãnh đạo của Đảng trong chiến tranh cách mạng vẫn còn nguyên giá trị, cần tiếp tục được vận dụng sáng tạo vào sự nghiệp xây dựng nền quốc phòng toàn dân, bảo vệ vững chắc Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa.
Kỷ niệm Ngày truyền thống Ngành Lịch sử Quân sự Việt Nam 28/5 không chỉ là dịp tri ân các thế hệ cán bộ làm công tác nghiên cứu lịch sử quân sự mà còn nhắc nhở mỗi cán bộ, đảng viên và người dân thêm trân trọng giá trị của lịch sử, nâng cao ý thức trách nhiệm trong giữ gìn, phát huy truyền thống yêu nước, tinh thần đấu tranh bất khuất của dân tộc - nguồn sức mạnh tinh thần to lớn để đất nước vững bước trong thời kỳ hội nhập và phát triển.
P.V (T/h)