Đại hàn là tiết khí cuối cùng trong 24 tiết khí theo lịch Đông Á, thường rơi vào khoảng cuối tháng 1 Dương lịch, là thời điểm giá lạnh nhất trong năm trước khi khí lạnh dần nhường chỗ cho chuyển mùa sang xuân. Lúc này rất nhiều nơi có gió lớn, nhiệt độ thấp, thậm chí mưa tuyết. Đây cũng nằm trong 7 tiết khí biểu hiện sự thay đổi của nhiệt độ gồm có: Tiểu thử, Đại thử, Tiểu hàn, Đại hàn, Bạch lộ, Hàn lộ, và Sương giáng.
Đại hàn 2026 là ngày nào?
Theo lịch tiết khí, tiết Đại hàn năm 2026 bắt đầu từ ngày 20/1 Dương lịch (tức ngày 2 tháng 12 năm Ất Tỵ) và kết thúc vào ngày 3/2 trước khi sang tiết Lập xuân. Như vậy, tiết Đại hàn 2026 kéo dài 15 ngày, có cả những ngày lạnh sâu nhất cuối mùa đông.
Đại hàn được đánh giá lời điểm rét buốt nhất trong năm. (Ảnh: Viên Minh)
Đại hàn là tiết khí thứ 24, diễn ra khi Mặt trời ở vị trí kinh độ khoảng 300°, là khoảng thời gian lạnh nhất trong năm. Theo phong tục xưa, mỗi khi đến Đại hàn, mọi người bắt đầu bận rộn tân trang nhà cửa, làm dưa muối, chuẩn bị đồ tết.
Vì thời tiết giá rét không thể cấy cày, tiết Đại hàn là khoảng thời gian nông nhàn sau chuỗi ngày bận rộn của các mùa xuân, hạ, thu. Đại hàn cũng báo hiệu ngày xuân tươi mới đã không còn xa. Đây cũng là thời điểm kết thúc chu kỳ 4 mùa.
Lập xuân được quy ước là tiết đầu tiên của chu kỳ 24 tiết khí. Lập xuân nghĩa là bắt đầu mùa xuân, tương tự như Lập hạ, Lập thu, Lập đông. Thế nhưng tại sao chúng ta lại đón tiết Đại hàn trước?
Bởi lẽ, người xưa không sử dụng Dương lịch hay Âm lịch để tính tiết khí mà căn cứ vào vị trí tương đối của Trái đất quanh Mặt trời. Nhờ quan sát thiên văn, người xưa định ra 24 thời điểm, mỗi một điểm ứng với một tiết khí, hiện nay lấy ngày ứng với điểm này để chỉ cho tiết khí đó.
Ngày nay, cách tính tiết khí dựa trên ngày tháng năm Dương lịch để phù hợp với lịch sinh hoạt đời thường. Vì vậy có sự chênh lệch nhau, mỗi năm theo Dương lịch, chúng ta sẽ đều đón tiết Đại hàn vào đầu năm, trước tiết Lập xuân. Còn theo Âm lịch, những ngày đầu năm - Tết Nguyên đán - thường rơi vào tiết Lập xuân.
Đến tiết khí Đại hàn, thời tiết thường rét đậm, rét hại. Người dân thường chú trọng đến việc bảo vệ sức khỏe hơn. (Ảnh: Viên Minh)
Những việc nên làm trong tiết Đại hàn
Tiết khí Đại hàn là khoảng thời gian khí hậu quan trọng trong quản lý nông nghiệp, sinh hoạt và chăm sóc sức khỏe theo truyền thống. Vào thời điểm này, thời tiết khắc nghiệt, sức khỏe dễ giảm sút, vậy nên chúng ta càng cần chuẩn bị thật kỹ lưỡng.
Giữ ấm cơ thể, phòng chống lạnh
Trong giai đoạn này, rét đậm rét hại dễ gây cảm lạnh, cúm, viêm đường hô hấp. Người già, trẻ nhỏ và người có thể trạng yếu cần ăn uống đầy đủ, mặc ấm, hạn chế ra ngoài khi gió lạnh mạnh. Ăn các món nóng, giàu dưỡng chất giúp tăng cường sinh lực và sức đề kháng.
Hạn chế tắm khuya
Trong những ngày Đại hàn, tắm muộn hoặc tắm nước lạnh rất dễ gây co mạch, tai biến, đột quỵ, đặc biệt ở người có bệnh nền tim mạch. Tắm vào buổi tối sớm, nước ấm, phòng kín gió là nguyên tắc quan trọng được dân gian truyền lại từ lâu.
Ngủ sớm, dậy muộn hơn
Theo quy luật sinh học tự nhiên, tiết Đại hàn là lúc dương khí suy yếu nhất, cơ thể cần được nghỉ ngơi nhiều hơn để hồi phục. Việc ngủ sớm, hạn chế thức khuya, dậy muộn hơn một chút giúp bảo toàn năng lượng, giảm nguy cơ suy nhược, cảm lạnh, nhất là với người lao động nặng và người cao tuổi.
Chú trọng dinh dưỡng bổ khí huyết
Theo quan niệm y học cổ truyền, mùa đông là lúc khí dương hanh thông yếu ớt, nên ưu tiên thực phẩm ấm, bổ khí huyết như gừng, hành, thịt nạc, các loại hạt… giúp cân bằng âm dương trong cơ thể.
Người cao tuổi cũng dễ mắc bệnh hơn khi đến tiết Đại hàn. (Ảnh: Viên Minh)
Uống nước ấm đều đặn, tránh rượu bia
Trời lạnh khiến cảm giác khát giảm đi, nhưng cơ thể vẫn cần đủ nước để duy trì tuần hoàn và trao đổi chất. Uống nước ấm từng ngụm nhỏ, hạn chế rượu bia trong những ngày rét đậm giúp tránh mất nhiệt, giảm nguy cơ tụt huyết áp và suy giảm miễn dịch.
Kiểm tra, gia cố nhà cửa trước đợt rét sâu
Đại hàn thường đi kèm những đợt không khí lạnh mạnh. Người dân nên kiểm tra mái nhà, cửa sổ, hệ thống điện, bếp sưởi, che chắn chuồng trại, tránh gió lùa. Với vùng núi, đây là thời điểm đặc biệt cần đề phòng sương muối, băng giá gây hư hại nhà cửa và cây trồng.
Tránh làm việc quá sức, không khởi sự việc lớn
Trong quan niệm Á Đông, Đại hàn là giai đoạn “thu khí, dưỡng lực”, không thích hợp để khai trương, mở rộng làm ăn hay đưa ra những quyết định mạo hiểm. Làm chậm lại một nhịp, hoàn tất việc dang dở của năm cũ, chờ Lập xuân để bắt đầu việc mới được coi là thuận thiên thời.
Sắp xếp lịch sản xuất và chăm sóc cây trồng
Với nông dân, Đại hàn là thời điểm cần đề phòng rét đậm rét hại kéo dài ảnh hưởng tới mạ non, cây trồng và vật nuôi. Không nên gieo cấy sớm hay phơi đất khi nhiệt độ quá thấp. Đây cũng là lúc chuẩn bị đất, bảo vệ mạ chờ sang Lập xuân để xuống giống đúng thời vụ.
Chuẩn bị tinh thần cho năm mới sắp tới
Về mặt văn hóa, tiết Đại hàn là lúc người ta bắt đầu chuẩn bị tâm thế cho Lập xuân và Tết Nguyên đán. Đây là thời điểm thích hợp để dọn dẹp nhà cửa, suy ngẫm về năm cũ, đặt kế hoạch cho mùa vụ mới và cuộc sống sắp đến.