Tiết kiệm năng lượng: 'Nguồn điện thứ năm' bảo đảm an ninh quốc gia

3 giờ trướcBài gốc

Áp lực từ "cơn lốc" thiếu hụt năng lượng toàn cầu

Trong bối cảnh địa chính trị thế giới diễn biến phức tạp đẩy giá năng lượng lên cao và những thách thức khắc nghiệt từ biến đổi khí hậu, tiết kiệm năng lượng (TKNL) không còn là lời kêu gọi mang tính phong trào. Tại Việt Nam, đây đã trở thành một "nguồn tài nguyên" đặc biệt - nguồn điện thứ năm - đóng vai trò then chốt trong việc giữ vững an ninh năng lượng và hiện thực hóa cam kết Net Zero vào năm 2050.

Thế giới đang bước vào một kỷ nguyên đầy bất định về năng lượng. Những xung đột tại Trung Đông và Đông Âu không chỉ làm gián đoạn chuỗi cung ứng dầu mỏ, khí đốt mà còn đẩy chi phí sản xuất điện lên mức cao chưa từng có. Đối với một nền kinh tế đang phát triển nhanh như Việt Nam, với tốc độ tăng trưởng nhu cầu điện năng luôn duy trì ở mức 8.5% – 10%/năm, áp lực lên hệ thống hạ tầng là cực kỳ khủng khiếp.

Tiết kiệm năng lượng đóng vai trò then chốt trong việc giữ vững an ninh năng lượng.

Năm 2026, Việt Nam đối mặt với bài toán nan giải: Làm thế nào để vừa đảm bảo đủ điện cho sản xuất, tiêu dùng, vừa phải cắt giảm phát thải theo lộ trình quốc tế? Câu trả lời không chỉ nằm ở việc xây thêm các nhà máy điện mà nằm ở cách sử dụng những gì đang có.

Các chuyên gia năng lượng quốc tế thường gọi TKNL là "nguồn điện thứ năm" (sau thủy điện, nhiệt điện, điện hạt nhân và năng lượng tái tạo). Lý do rất đơn giản: Chi phí để tiết kiệm được 1 kWh điện luôn thấp hơn nhiều so với chi phí để sản xuất thêm 1 kWh đó.

PGS.TS - chuyên gia kinh tế Đinh Trọng Thịnh nhận định: "Chúng ta không thể cứ mãi chạy theo phía sau nhu cầu bằng cách đổ hàng tỷ USD vào các dự án nguồn điện vốn mất nhiều năm để hoàn thành. TKNL là giải pháp tức thời, mang lại hiệu quả kinh tế trực tiếp và giúp giảm áp lực đầu tư công vào hạ tầng điện lực".

Khu vực sản xuất công nghiệp hiện chiếm hơn 50% tổng tiêu thụ năng lượng toàn quốc. Đây chính là "mặt trận" trọng yếu nhất. Nhiều doanh nghiệp lớn đã bắt đầu nhận ra rằng: Tiết kiệm năng lượng chính là nâng cao năng lực cạnh tranh.

Tại các khu công nghiệp trọng điểm ở Bắc Ninh và Bình Dương, xu hướng chuyển đổi sang công nghệ biến tần, hệ thống chiếu sáng LED thông minh và quản lý năng lượng theo tiêu chuẩn ISO 50001 đang diễn ra mạnh mẽ.

Đại diện một nhà máy linh kiện điện tử tại Thái Nguyên chia sẻ: "Bằng cách thay thế hệ thống máy nén khí cũ và tận dụng nhiệt dư để phục vụ sản xuất, chúng tôi đã giảm được 15% hóa đơn tiền điện hàng tháng. Trong bối cảnh giá nhiên liệu đầu vào bấp bênh, 15% này chính là lợi nhuận giúp chúng tôi duy trì giá thành sản phẩm ổn định trên thị trường quốc tế".

Chương trình quốc gia về sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả giai đoạn 2019 - 2030 (VNEEP3) đã đặt ra những mục tiêu rất cụ thể. Không dừng lại ở việc tuyên truyền, Chính phủ đã triển khai các cơ chế tài chính ưu đãi cho doanh nghiệp đầu tư vào thiết bị hiệu suất cao.

Đặc biệt, việc áp dụng cơ chế ESCO (Energy Service Company) - doanh nghiệp dịch vụ năng lượng - đang mở ra hướng đi mới. Các đơn vị ESCO sẽ đầu tư toàn bộ thiết bị tiết kiệm điện cho doanh nghiệp và thu hồi vốn từ chính số tiền điện tiết kiệm được. Đây là mô hình "cùng thắng" giúp giải quyết bài toán thiếu vốn cho các doanh nghiệp vừa và nhỏ.

Lan tỏa đến từng căn bếp, góc phố

Nếu công nghiệp là "trận địa lớn" thì khu vực dân dụng là "hậu phương vững chắc". Thói quen của người dân đang thay đổi rõ rệt. Các thiết bị gia dụng dán nhãn năng lượng 5 sao đã trở thành lựa chọn ưu tiên hàng đầu.

Chị Nguyễn Thu Trang (Cầu Giấy, Hà Nội) cho biết: "Trước đây tôi không mấy để ý đến việc rút phích cắm hay chọn tủ lạnh inverter. Nhưng từ khi giá điện được điều chỉnh theo cơ chế thị trường và thời tiết khắc nghiệt hơn, gia đình tôi đã thay đổi hẳn. Việc sử dụng rèm chống nóng, bật điều hòa ở mức 26 độ C và lắp đèn cảm ứng ở hành lang đã giúp hóa đơn tiền điện giảm đáng kể, dù nhà vẫn đầy đủ tiện nghi".

Các thiết bị gia dụng dán nhãn năng lượng 5 sao đã trở thành lựa chọn ưu tiên hàng đầu.

Dù đạt được nhiều kết quả, hành trình tiết kiệm năng lượng tại Việt Nam vẫn vấp phải những rào cản. Đó là tâm lý "điện rẻ thì dùng thoải mái" ở một bộ phận dân cư và sự ngại ngần của doanh nghiệp khi phải bỏ ra chi phí đầu tư ban đầu lớn cho công nghệ mới.

Bên cạnh đó, khung pháp lý về xử phạt các đơn vị lãng phí năng lượng vẫn chưa đủ sức răn đe. Các chuyên gia cho rằng, cần phải có sự phối hợp đồng bộ giữa chính sách thuế, phí và các chế tài nghiêm ngặt hơn để biến việc tiết kiệm thành một phản xạ tự nhiên của xã hội.

Tiết kiệm năng lượng là "chìa khóa vàng" để Việt Nam thực hiện cam kết tại COP26. Khi sử dụng điện hiệu quả, đồng nghĩa với việc giảm bớt việc đốt than và khí đốt, trực tiếp giảm phát thải khí nhà kính.

Mô hình "Thành phố thông minh" (Smart City) tích hợp lưới điện thông minh (Smart Grid) đang được thí điểm tại Đà Nẵng và TP.HCM là những bước đi đầy hứa hẹn. Tại đây, công nghệ AI sẽ tự động điều chỉnh ánh sáng công cộng và tối ưu hóa luồng điện năng theo nhu cầu thực tế, loại bỏ hoàn toàn tình trạng lãng phí "điện ảo".

Tiết kiệm năng lượng không phải là thắt lưng buộc bụng, mà là ứng dụng trí tuệ để sử dụng nguồn tài nguyên một cách thông minh nhất. Mỗi kWh điện tiết kiệm được hôm nay chính là một viên gạch góp phần xây dựng nền móng an ninh năng lượng vững chắc cho thế hệ mai sau.

Trong cuộc chiến chống lại biến đổi khí hậu và bảo vệ nền kinh tế, sự đồng lòng từ Chính phủ, doanh nghiệp đến mỗi cá nhân chính là "nguồn năng lượng" mạnh mẽ nhất. Đã đến lúc chúng ta coi tiết kiệm năng lượng là một lối sống văn minh, thể hiện trách nhiệm với quốc gia và hành tinh.

Tuyết Nhung

Nguồn Một Thế Giới : https://1thegioi.vn/tiet-kiem-nang-luong-nguon-dien-thu-nam-bao-dam-an-ninh-quoc-gia-249464.html