Khách tham quan phố cổ Hội An luôn đông nhưng tỷ lệ mua vé thấp. Ảnh: VĨNH LỘC
Dai dẳng tình trạng "trốn vé"
Thời gian qua, lực lượng kiểm soát của Trung tâm Bảo tồn Di sản văn hóa thế giới Hội An phát hiện nhiều trường hợp hướng dẫn viên vào tham quan khu phố cổ nhưng không mua vé, dù đã thu tiền từ du khách và bố trí lịch trình tham quan các di tích trong tuyến phố cổ.
Theo thống kê, từ đầu tháng 3 đến nay, Trung tâm phát hiện và xử lý gần 30 trường hợp hướng dẫn viên vi phạm, để khách tham quan tự do và không mua vé cho du khách. Thực tế này cho thấy tình trạng “trốn vé” đang diễn ra khá phổ biến, nhất là đối với các đoàn khách đi theo tour.
Ông Phạm Phú Ngọc, Giám đốc Trung tâm Bảo tồn Di sản văn hóa thế giới Hội An (đơn vị quản lý hoạt động tham quan phố cổ) cho biết, tỷ lệ du khách không mua vé khi tham quan phố cổ chiếm khoảng 60%.
Đáng chú ý, một số doanh nghiệp lữ hành khi xây dựng chương trình tham quan phố cổ Hội An cố tình không đưa nội dung mua vé vào giá tour nhằm hạ giá thành, tạo lợi thế cạnh tranh. Du khách được để đi tham quan tự do; hệ quả không chỉ gây thất thu ngân sách mà còn làm giảm cơ hội trải nghiệm đầy đủ các giá trị của di sản..
Năm 1995, lần đầu tiên thành phố Hội An (cũ) triển khai phát hành vé tham quan khu phố cổ, nay là vé tham quan Di sản văn hóa thế giới Đô thị cổ Hội An. Qua nhiều lần điều chỉnh, từ năm 2012 đến nay, giá vé được giữ ổn định ở mức lần lượt 80.000 đồng/vé/4 công trình văn hóa và 120.000 đồng/vé/6 công trình văn hóa theo cơ cấu ô vé với nhiều loại hình di tích như: Chùa Cầu, đình, miếu, nhà cổ, nhà thờ tộc, hội quán, bảo tàng…
Đồng thời, du khách được xem chương trình biểu diễn nghệ thuật cổ truyền, thưởng thức trình diễn trà đạo Nhật Bản; trải nghiệm các hoạt động tái hiện đời sống văn hóa và sinh hoạt của cư dân Hội An tại hệ thống bảo tàng và cảnh quan chung không gian khu di sản, cũng như các hoạt động phụ trợ khác (trình diễn nhạc cụ dân tộc, trò chơi dân gian, trải nghiệm phố đêm nghe hô hát bài chòi…).
Theo ông Phạm Phú Ngọc, khác với các di sản văn hóa thế giới khép kín như Kinh thành Huế hay khu đền tháp Mỹ Sơn, khu phố cổ Hội An được cấu thành bởi một quần thể mở, nơi các giá trị vật thể và phi vật thể đan xen trong không gian sống của cư dân. Chính vì vậy, việc áp dụng mô hình bán vé trọn gói cho toàn khu vực là giải pháp phù hợp thay vì từng điểm riêng lẻ.
Thực tế cho thấy, sau hơn 2 thập kỷ triển khai mô hình bán vé, nguồn thu từ vé tham quan đóng góp đáng kể vào ngân sách địa phương; tạo nguồn quỹ giúp chủ động trong công tác trùng tu, bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa vật thể và phi vật thể Hội An. Đây cũng là nền tảng giúp Hội An liên tục được vinh danh và trở thành điểm đến hấp dẫn trên bản đồ du lịch quốc tế.
Tăng cường kiểm soát
Năm 2025, tổng tiền vé tham quan khu phố cổ đạt 196 tỷ đồng. Năm 2026, Trung tâm đặt mục tiêu nguồn thu đạt từ 220 - 240 tỷ đồng từ vé tham quan. Tuy nhiên, quý I/2026, nguồn thu chỉ đạt khoảng 59 tỷ đồng, dù đây là thời điểm cao điểm du lịch.
Theo quy định, 55% nguồn thu từ vé tham quan sẽ nộp vào ngân sách nhà nước phục vụ công tác trùng tu, bảo tồn di sản Hội An, 45% để lại Trung tâm quản lý sử dụng. Dù vậy, khoản này phải tiếp tục trích khoảng 9% để chi trả cho các chủ sở hữu di tích tư nhân và tập thể có điểm tham quan nằm trong tuyến tham quan khu phố cổ Hội An.
Kinh phí thực tế còn lại chỉ 36%, nhưng phải gánh toàn bộ hoạt động vận hành, từ bộ máy gần 250 nhân sự phục vụ cho hoạt động bán vé, hướng dẫn tham quan, công tác nghiên cứu xây dựng các sản phẩm văn hóa du lịch, tổ chức các hoạt động trải nghiệm, lễ hội, sự kiện, quảng bá, xúc tiến du lịch và bảo dưỡng các công trình, nhà cổ...
Một phần kinh phí từ bán vé tham quan phố cổ Hội An góp phần trùng tu, bảo tồn di sản bền vững. Ảnh: VĨNH LỘC
Trước thực trạng trên, Trung tâm Bảo tồn Di sản văn hóa thế giới Hội An triển khai nhiều giải pháp đồng bộ. Bên cạnh việc bố trí quầy bán vé và nhân viên hướng dẫn, kiểm soát tại các điểm di tích, đơn vị tăng cường kiểm tra tại các khu vực trọng điểm như Chùa Cầu - nơi tập trung đông khách du lịch trong và ngoài nước, đặc biệt là các đoàn khách.
Cùng với đó, Trung tâm đẩy mạnh tuyên truyền, vận động qua hệ thống loa phát thanh, các kênh truyền thông và nền tảng số, nhằm nâng cao ý thức du khách về việc mua vé tham quan, qua đó góp phần bảo tồn và phát huy giá trị Di sản văn hóa thế giới Hội An. Đơn vị cũng kiên quyết xử lý các trường hợp hướng dẫn viên vi phạm, cố tình không mua vé tham quan cho du khách.
Tại buổi làm việc với Trung tâm Bảo tồn Di sản văn hóa thế giới Hội An mới đây, bà Trương Thị Hồng Hạnh, Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch thành phố đề nghị, bên cạnh kiểm soát lượng khách ra vào phố cổ nhằm đảm bảo sức chứa, tránh quá tải di sản, Trung tâm Bảo tồn Di sản văn hóa thế giới Hội An cần phối hợp các phường thiết lập các cửa kiểm soát, tổ chức lực lượng kiểm tra vé tham quan nhằm quản lý hiệu quả việc mua vé, nhất là các hướng dẫn viên dẫn đoàn.
Đồng thời, thông báo đến các công ty lữ hành về quy định bắt buộc mua vé tham quan phố cổ Hội An khi đưa khách vào khu vực di sản. Tổ chức kiểm tra, xử phạt đối với những đơn vị lữ hành vi phạm, bao gồm thu hồi thẻ hướng dẫn viên và xử phạt hành chính theo quy định. Đồng thời, tổ chức truyền thông, tập huấn cho các doanh nghiệp lữ hành, hướng dẫn viên du lịch về quy định mới trong quản lý vé tham quan và trách nhiệm bảo tồn di sản.
Cùng với đó, phối hợp chính quyền địa phương sắp xếp trật tự đô thị, đảm bảo môi trường du lịch. Kêu gọi trách nhiệm của cộng đồng, các doanh nghiệp du lịch, lữ hành và du khách chung tay xây dựng hình ảnh điểm đến Hội An thân thiện, văn minh, hấp dẫn.
VĨNH LỘC