Tìm ra cơ chế đảo ngược gan nhiễm mỡ mà không cần ăn kiêng

2 giờ trướcBài gốc

Các nhà khoa học tại UCLA đã xác định được một nguyên nhân tiềm ẩn gây ra bệnh gan nhiễm mỡ: sự tích tụ các tế bào miễn dịch rối loạn chức năng, làm tăng cường tình trạng viêm khi chúng tích lũy. Việc loại bỏ các tế bào này ở chuột không chỉ làm giảm viêm mà còn đảo ngược tổn thương gan, ngay cả khi không thay đổi chế độ ăn uống. Ảnh: Shutterstock

Gan nhiễm mỡ hiện là một trong những bệnh gan phổ biến nhất thế giới, liên quan chặt chẽ đến béo phì, tiểu đường type 2 và rối loạn mỡ máu. Bệnh thường diễn tiến âm thầm nhưng có thể dẫn tới viêm gan, xơ gan, suy gan và ung thư gan.

Nghiên cứu đăng trên tạp chí Nature Aging cho thấy một quần thể tế bào miễn dịch rối loạn chức năng âm thầm tích tụ theo thời gian trong gan và nhiều mô khác, từ đó thúc đẩy tình trạng viêm mạn tính, đẩy nhanh lão hóa và gây ra các bệnh chuyển hóa.

“Tế bào zombie” âm thầm phá hủy gan

Các nhà nghiên cứu thuộc Đại học California - Los Angeles (UCLA) đã tập trung vào hiện tượng gọi là “lão hóa tế bào” (cellular senescence), khi tế bào ngừng phân chia nhưng không chết đi. Thay vào đó, chúng tồn tại dai dẳng trong cơ thể, liên tục giải phóng các chất gây viêm, làm tổn thương những tế bào xung quanh.

Ông Anthony Covarrubias, tác giả chính của nghiên cứu, cho biết dù số lượng các tế bào này không nhiều, tác động của chúng lại rất lớn: “Hãy tưởng tượng, chỉ một chiếc xe chết máy trên đường cao tốc cũng có thể gây ùn tắc hàng km. Tương tự, chỉ vài tế bào lão hóa cũng đủ làm rối loạn hoạt động của cả mô gan”.

Giải mã tranh cãi kéo dài nhiều năm

Trong nhiều năm, giới khoa học vẫn tranh luận liệu đại thực bào - nhóm tế bào miễn dịch chuyên dọn dẹp mầm bệnh, mô tổn thương và tế bào chết - có thể bị lão hóa hay không.

Nhóm UCLA cho biết đã xác định được dấu hiệu phân tử rõ ràng để nhận diện hiện tượng này. Theo đó, khi hai protein p21 và TREM2 cùng xuất hiện, đại thực bào đã chuyển sang trạng thái lão hóa.

Những tế bào này không còn thực hiện tốt chức năng bảo vệ cơ thể, nhưng vẫn tiếp tục kích hoạt phản ứng viêm tại gan.

Tuổi tác và cholesterol cao là tác nhân chính

Kết quả thí nghiệm cho thấy số lượng đại thực bào lão hóa tăng mạnh theo tuổi. Ở gan chuột, tỷ lệ này tăng từ khoảng 5% ở chuột trẻ lên 60-80% ở chuột già, tương ứng với mức viêm gan mạn tính cao hơn rõ rệt.

Tuy nhiên, lão hóa không phải nguyên nhân duy nhất. Nồng độ cholesterol cao, đặc biệt là LDL cholesterol, cũng có thể khiến đại thực bào rơi vào trạng thái suy yếu.

Hình ảnh hiển vi cho thấy các đại thực bào lão hóa màu đỏ và các giọt lipid chứa cholesterol – yếu tố chính gây ra sự lão hóa – màu xanh lục. Nguồn ảnh: Lizeth Estrada, Phòng thí nghiệm Covarrubias.

Khi cho tế bào khỏe mạnh tiếp xúc với mức LDL cao trong phòng thí nghiệm, chúng ngừng phân chia, tiết ra nhiều protein gây viêm và xuất hiện dấu hiệu p21-TREM2.

Theo nhà nghiên cứu Ivan Salladay-Perez, ở điều kiện bình thường đại thực bào có thể xử lý cholesterol. Nhưng khi cơ thể dư thừa kéo dài, quá trình này trở nên bệnh lý.

Đảo ngược gan nhiễm mỡ mà không cần đổi khẩu phần ăn

Để kiểm chứng giả thuyết, nhóm nghiên cứu sử dụng thuốc ABT-263, hợp chất có khả năng tiêu diệt chọn lọc tế bào lão hóa.

Ở chuột được nuôi bằng chế độ ăn giàu chất béo và cholesterol - mô hình tương tự bệnh gan nhiễm mỡ ở người, gan sau điều trị giảm kích thước rõ rệt, từ khoảng 7% trọng lượng cơ thể xuống còn 4-5%, gần mức bình thường.

Khối lượng cơ thể cũng giảm khoảng 25%, từ 40 gram xuống khoảng 30 gram. Gan chuyển từ màu vàng nhạt đặc trưng của gan nhiễm mỡ sang màu đỏ khỏe mạnh hơn.

Theo các nhà khoa học, điều đáng chú ý là kết quả này đạt được dù chuột vẫn tiếp tục ăn chế độ không lành mạnh.

“Điều khiến tôi ấn tượng là việc loại bỏ tế bào lão hóa không chỉ làm chậm bệnh gan nhiễm mỡ mà còn đảo ngược nó”, ông Salladay-Perez nói.

Khi phân tích dữ liệu sinh thiết gan ở người, nhóm nghiên cứu phát hiện dấu hiệu đại thực bào lão hóa xuất hiện nhiều hơn rõ rệt trong các lá gan mắc bệnh so với gan khỏe mạnh. Điều này cho thấy cơ chế tương tự có thể tồn tại ở người.

Tế bào lão hóa là những tế bào bị tổn thương hoặc căng thẳng, đã ngừng phân chia vĩnh viễn nhưng vẫn hoạt động trao đổi chất. Ảnh: Shutterstock

Nhiều triển vọng, nhưng cần thêm nghiên cứu trước khi áp dụng cho người

Dù cho kết quả tích cực ở chuột, thuốc ABT-263 hiện được đánh giá là chưa phù hợp để sử dụng rộng rãi trên người. Vì vậy, nhóm UCLA đang tiếp tục phát triển các loại thuốc an toàn hơn, có thể loại bỏ chọn lọc tế bào lão hóa mà ít tác dụng phụ.

Ngoài gan nhiễm mỡ, các nhà khoa học cũng đang nghiên cứu liệu nhóm tế bào này có liên quan đến Alzheimer, xơ vữa động mạch và ung thư hay không.

Nếu được xác nhận, phát hiện mới có thể củng cố giả thuyết rằng nhiều bệnh mạn tính khác nhau thực chất bắt nguồn từ cùng một cơ chế lão hóa của cơ thể.

Hồng Nhung

Nguồn Đại Biểu Nhân Dân : https://daibieunhandan.vn/tim-ra-co-che-dao-nguoc-gan-nhiem-mo-ma-khong-can-an-kieng-10415265.html