Ngày 25/1, một người dùng Singapore của diễn đàn r/SingaporeInfluencers trên Reddit đăng bài đặt câu hỏi về tin đồn ngoại tình giữa nhà môi giới bất động sản Melvin Lim và influencer Grayce Tan. Sau đó, chỉ trong vài giờ, cộng đồng mạng đã “soi” từng chi tiết trong đời sống trực tuyến dày đặc của hai nhân vật này.
Có người tìm ra ảnh cả hai đi du lịch cùng nhau. Một số khác đào lại các đánh giá tiêu cực về công ty bất động sản PropertyLimBrothers, nơi Lim là đồng sáng lập còn Tan giữ chức phó chủ tịch chiến lược hay đăng ảnh vợ, chồng của hai nhân vật.
Đến ngày 27/1, các suy đoán và chỉ trích đã lan rộng ra ngoài Reddit, xuất hiện trên diễn đàn HardwareZone, các trang Facebook và cả trang tin Mothership. Ngày 28/1, đại diện PropertyLimBrothers cho biết những cá nhân liên quan đã từ chức ngay lập tức khỏi các vị trí.
Các bê bối ngoại tình của influencer, những tuyên bố phóng đại về sự giàu có, ngôn ngữ xa rời thực tế, hay câu hỏi liệu KOL có cư xử ngoài đời giống như trên mạng xã hội hay không - đó chỉ là một vài trong số rất nhiều mối quan tâm của người dùng r/SingaporeInfluencers. Diễn đàn này tự mô tả là “cái nhìn chân thực về văn hóa influencer tại Singapore” và có khoảng 46.000 lượt truy cập mỗi tuần.
Đây cũng là ví dụ về văn hóa “cà khịa” và “hóng phốt” - một tiểu thể loại nội dung mạng xã hội đang phát triển, nơi các tranh cãi liên quan đến influencer và người nổi tiếng thường xuất hiện trước khi lan ra truyền thông chính thống, theo The Straits Times.
Cộng đồng 'soi' cá nhân
Hóng phốt là cụm từ dùng để chỉ việc chia sẻ tin đồn, và không phải lúc nào cũng liên quan đến văn hóa người nổi tiếng. Ngược lại, các cộng đồng "khịa" tập trung vào việc bàn tán, châm biếm đời sống của người nổi tiếng, thường xuất hiện trên nền tảng Reddit vì thuận lợi cho thảo luận quy mô lớn.
Tại Mỹ, các cộng đồng như r/LAinfluencersnark (Los Angeles) và r/NYCinfluencersnark (New York) có lần lượt 1,5 triệu và 445.000 lượt truy cập mỗi tuần. Một số cộng đồng còn xoay quanh các cá nhân cụ thể. Những người anti ca sĩ Taylor Swift tụ tập trên r/Travisandtaylor, trong khi những người chỉ trích gia đình Kardashian-Jenner - tự gọi mình là “Kardashian Jenner Cynics” - hoạt động trên r/KUWTKsnark.
Bài thảo luận về nghi vấn ngoại tình của Tan và Lim thổi bùng đồn đoán. /Reddit.
Ngay cả những nhà sáng tạo nội dung quy mô nhỏ trên TikTok hay YouTube cũng có thể có cộng đồng soi mói và "khịa" riêng.
Từ lâu, các nhà tâm lý học cho rằng buôn chuyện là một hình thức gắn kết xã hội hữu ích, giúp củng cố chuẩn mực, xây dựng niềm tin trong nhóm và nhận diện những kẻ lợi dụng hay có hành vi xấu.
“Nếu chúng ta không thể thảo luận về những vấn đề này, chúng ta sẽ không thể duy trì những xã hội như hiện nay”, nhà tâm lý học và nhân chủng học người Anh Robin Dunbar viết trong nghiên cứu năm 2004 đăng trên Review of General Psychology.
Ông nói thêm: "Việc buôn chuyện bị đẩy đến cực đoan là điều đáng tiếc, nhưng điều đó không nên làm chúng ta xao nhãng khỏi thực tế rằng buôn chuyện, nói chuyện phiếm - theo nghĩa rộng nhất - là nền tảng trung tâm mà trên đó tính xã hội của con người được xây dựng".
Phân tích năm 2024 của Columbia Journalism Review cho thấy các cộng đồng "khịa" thường chỉ trích influencer vì tiếp thị gây hiểu lầm, không công khai lợi ích tài chính khi bán sản phẩm, cũng như sự nông cạn, hời hợt của họ.
Đây là những vấn đề ngày càng khiến người dùng mạng xã hội quan tâm, trong bối cảnh influencer đang ở đỉnh cao ảnh hưởng văn hóa. Một phân tích năm 2023 của Goldman Sachs ước tính nền kinh tế nhà sáng tạo nội dung toàn cầu trị giá 250 tỷ USD, trong đó các hợp đồng quảng cáo là nguồn thu nhập lớn nhất của nhà sáng tạo.
Giới hạn
Tuy nhiên, văn hóa hóng phốt hay cà khịa cũng mang mặt tối. Các bình luận, bài viết buôn chuyện bình thường biến thành nội dung tàn nhẫn khi người dùng mổ xẻ cân nặng, đời sống tình cảm hay gia đình của nhân vật nổi tiếng. Trong đó, phụ nữ và ngoại hình của họ thường là đối tượng bị nhắm tới nhiều nhất.
“Một con nhỏ xấu xí", một người dùng phản hồi bài đăng trên r/SingaporeInfluencers. “Béo và lép”, người khác bình luận.
Trong cộng đồng cà khịa tại Singapore, những bài đăng được ủng hộ nhiều nhất thường là các bài xin “phốt” về influencer cụ thể, và cách khai thác thông tin đôi khi mang tính xâm phạm đời tư. Các cộng đồng này cũng thường thiếu tính kiểm chứng.
“Họ chủ yếu tìm kiếm, khai thác những thông tin bề mặt. Người dùng thường không đào được thông tin mới, mà chủ yếu 'tra Google', lôi lại những phát ngôn cũ mà influencer có thể từng nói nhưng không được quá nhiều người biết", Columbia Journalism Review nhận định.
Nhiều cộng đồng buôn chuyện thông thường đang trở nên độc hại khi soi mói, đưa tin chưa kiểm chứng về người nổi tiếng. Ảnh minh họa: Pexels.
Nếu như buôn chuyện ngoài đời là sự trao đổi thông tin giữa những người quen biết nhau và có thể đánh giá độ tin cậy dựa trên lịch sử cá nhân, thì môi trường trực tuyến lại khác. Các câu chuyện cá nhân thường được đăng bởi người dùng ẩn danh, gần như không thể xác minh. Kết quả là các chi tiết lố bịch và cảm xúc cá nhân thường lấn át sự thật.
Sau bê bối Lim - Tan bị đồn đoán, người dùng Reddit tiếp tục soi và bàn luận về ngoại hình chồng của Tan, đặt lên bàn cân so sánh với Lim. Một số lôi lại các video cũ của cặp đôi để phân tích sâu hơn, hay lấy đó làm cớ để bàn về tình trạng ngoại tình và sự thiếu trung thực nói chung.
Với các cộng đồng này, bất cứ điều gì - và mọi thứ đều có thể trở thành “mồi” buôn chuyện.
Mai An