Tính cách và nhân cách

4 giờ trướcBài gốc

Tính cách là cách một người phản ứng với thế giới - cách họ nói, họ làm việc, giao tiếp và thể hiện bản thân.

Nhân cách, sâu hơn, là hệ giá trị bên trong định hướng cho mọi lựa chọn của họ - điều đúng sai mà họ tin tưởng và sẵn sàng bảo vệ.

Trong đời sống, chúng ta dễ dàng nhận ra sự khác biệt về tính cách. Có người làm việc rất cẩn trọng nhưng ít giao tiếp. Có người quyết đoán, nhanh nhạy và hoạt ngôn tốt. Có người sáng tạo, luôn tìm cách kiến tạo giá trị cho đội nhóm và tổ chức. Có người kiên nhẫn, bền bỉ nhưng ít khi chia sẻ suy nghĩ của mình. Nhưng cũng có những người khéo léo đến mức tinh xảo - bề ngoài tỏ vẻ khiêm nhường, thương cảm nhưng bên trong lại ẩn chứa sự tính toán và giả tạo.

Những khác biệt ấy thuộc về tính cách - phần “hình thái” của con người. Nhưng qua thời gian, tôi nhận ra một điều quan trọng hơn, đó là tính cách tạo nên cách sống và cách hành xử, còn nhân cách mới quyết định bản chất sâu xa và tầm vóc của một con người.

Có những người rất thông minh nhưng không đáng tin cậy. Ngược lại, có những người không quá xuất sắc về năng lực, nhưng lại được quý mến và trọng dụng. Sự khác biệt không nằm ở trí tuệ hay tài năng. Sự khác biệt nằm ở nhân cách.

Ảnh minh họa

Trong đời sống cá nhân cũng như trong quản trị tổ chức, nếu chúng ta không phân biệt rõ hai khái niệm này, chúng ta rất dễ mắc sai lầm. Sai lầm khi đánh giá con người, khi xây dựng đội ngũ, và thậm chí khi nuôi dạy con cái.

Hiểu được sự khác biệt giữa tính cách và nhân cách không chỉ giúp chúng ta nhìn người đúng hơn. Nó còn giúp chúng ta hiểu bản thân mình sâu sắc hơn.

Tính cách - dấu vân tay tâm lý của mỗi con người

Tính cách là tập hợp những đặc điểm tâm lý tương đối ổn định của một cá nhân. Nó biểu hiện qua cách chúng ta suy nghĩ, cảm nhận và phản ứng trước các tình huống của cuộc sống.Có người điềm tĩnh và suy nghĩ chậm rãi, có người thì nóng nảy nhưng thẳng thắn; Có người hướng nội và thích suy tư nhưng ngược lại có người lại thích hướng ngoại và giao tiếp.

Tính cách được hình thành từ ba yếu tố :

1. Yếu tố bẩm sinh

Mỗi con người khi sinh ra đã mang một cấu trúc thần kinh khác nhau. Có trẻ sinh ra đã hiếu động.Có trẻ lại trầm tĩnh, thụ động.

Antonio Damasio là giáo sư thần kinh học tại University of Southern California và là một trong những nhà khoa học nổi tiếng nghiên cứu mối liên hệ giữa não bộ, cảm xúc và hành vi con người.

Trong cuốn sách nổi tiếng Descartes’ Error: Emotion, Reason and the Human Brain (1994), ông cho rằng: Cảm xúc và hệ thống thần kinh sinh học đóng vai trò nền tảng trong việc định hình hành vi và tính cách của con người.

Damasio chứng minh rằng các vùng não như vỏ não trước trán (prefrontal cortex), hệ viền (limbic system) và hạch hạnh nhân (amygdala) có vai trò quan trọng trong việc điều tiết cảm xúc, ra quyết định và hình thành những khuynh hướng hành vi ổn định – tức là tính cách.

Những tổn thương ở các vùng này có thể khiến một người thay đổi tính cách đáng kể, dù trí thông minh vẫn còn nguyên vẹn. Đó là khi chúng ta nhìn thấy sự thay đổi về tính cách 180o hay 360o với những người bị tai nạn chấn thương sọ não hoặc bị san chấn tâm lý nặng.

2. Môi trường gia đình

Gia đình là môi trường đầu tiên hình thành những phản xạ tâm lý của một con người. Một đứa trẻ lớn lên trong gia đình ấm áp thường có xu hướng tin tưởng cuộc sống. Một đứa trẻ lớn lên trong môi trường bạo lực hay căng thẳng có thể hình thành tâm lý phòng vệ hoặc phản ứng mạnh mẽ.

3. Trải nghiệm cuộc đời

Những biến cố, thành công hay thất bại, sự tổn thương và cả sự chữa lành đều góp phần định hình tính cách của một con người. Một người từng trải qua khó khăn thường trở nên mạnh mẽ hơn. Một người được nuôi dưỡng trong sự bảo bọc có thể trở nên thận trọng hoặc thiếu tự tin khi xuất hiện trước mặt người khác.

Chính vì vậy, khi nhìn vào một con người, chúng ta đang nhìn vào tổng hòa của nhiều lớp trải nghiệm khác nhau. Và đó là lý do tại sao sự khác biệt về tính cách là điều hoàn toàn tự nhiên, không có đúng sai hoặc cần phê phán.

Vì sao cần tôn trọng sự khác biệt về tính cách

Trong gia đình, trong tổ chức hay trong xã hội, một trong những sai lầm phổ biến nhất là mong muốn người khác giống mình. Người nóng nảy muốn mọi người quyết đoán như mình. Người cẩn trọng muốn mọi người suy nghĩ kỹ lưỡng như mình. Nhưng thực tế, con người không được tạo ra để giống nhau, mỗi người đều là một phiên bản rất khác biệt.

Người xưa có câu: “Khác cha sinh mẹ đẻ”.

Trong quản trị doanh nghiệp, tôi nhận ra một nguyên lý rất quan trọng: Một tổ chức mạnh không phải là tổ chức của những con người giống nhau, mà đó là tổ chức của những con người khác nhau nhưng cùng chia sẻ giá trị chung.

Người sáng tạo cần người có tính kỷ luật. Người chiến lược cần người có khả năng thực thi.
Người tầm nhìn cần người biết vạch ra kế hoạch chi tiết. Chính sự đa dạng đó tạo nên sức mạnh tổng hợp của tập thể.

Người lãnh đạo giỏi không cố thay đổi tính cách của người khác mà họ thấu hiểu tính cách của từng người và đặt họ vào vị trí phù hợp.

Trong văn hóa phương Đông, có một câu thành ngữ rất sâu sắc: “Giang sơn dễ đổi, bản tính khó dời”. Câu nói này phản ánh một sự thật tâm lý: Tính cách của con người thường ổn định dần theo thời gian và những trải nghiệm sống của mỗi người.

Chúng ta có thể học thêm kiến thức, phát triển kỹ năng mới, thậm chí thay đổi nghề nghiệp. Nhưng việc thay đổi bản tính cốt lõi là điều không dễ. Một người hướng nội khó trở thành người khoe khoang, phô trương. Một người cẩn trọng khó trở thành người liều lĩnh, mạo hiểm.

Vì vậy, thay vì cố gắng thay đổi tính cách, điều khôn ngoan hơn là học cách quản trị tính cách đó. Người nóng nảy cần học cách kiềm chế cảm xúc. Người nhút nhát cần học cách phát biểu từ tốn, tròn vành rõ chữ thông qua phát triển vốn từ vựng và cấu trúc nội dung cần diễn đạt. Chúng ta không cần phá bỏ bản chất của mình mà chúng ta chỉ cần rèn luyện để bản chất đó trở nên trưởng thành hơn.

Nhân cách - hệ giá trị mà một con người lựa chọn

Nếu tính cách là điều chúng ta có, thì nhân cách là điều chúng ta lựa chọn và rèn luyện, thậm chí là trả giá để trở thành.

Nhân cách là hệ thống giá trị đạo đức định hướng hành vi của một con người. Nó thể hiện qua những phẩm chất như: trung thực, trách nhiệm, tử tế, công bằng, kỷ luật, tôn trọng người khác. Nhân cách không phải là điều được tuyên bố. Nhân cách được thể hiện qua những quyết định trong những thời điểm khó khăn và thách thức.

Khi lợi ích cá nhân và giá trị đạo đức xung đột, lựa chọn của một con người sẽ bộc lộ nhân cách thật của họ.Trong thế giới kinh doanh, nhiều người tin rằng thành công đến từ trí tuệ hoặc chiến lược. Nhưng sau nhiều năm làm việc với hàng trăm đối tác, tôi nhận ra rằng yếu tố quyết định lâu dài là sự tin cậy.

Niềm tin là loại vốn đặc biệt. Nó không nằm trên bảng cân đối kế toán. Nhưng nó quyết định sự tồn tại của mọi mối quan hệ.

Một doanh nghiệp hay một cá nhân có thể mất tiền và phục hồi dần. Nhưng nếu làm mất uy tín, việc phục hồi sẽ rất khó.Và uy tín không được xây dựng bằng quảng cáo. Uy tín được xây dựng bằng nhân cách của những con người đứng đầu.

Gia đình - nơi hình thành nhân cách

Gia đình là trường học đầu tiên của nhân cách.Trẻ em học đạo đức không phải từ bài giảng, mà từ hành vi của cha mẹ. Nếu cha mẹ sống trung thực, đứa trẻ sẽ hiểu giá trị của sự trung thực. Nếu cha mẹ giữ lời hứa, đứa trẻ sẽ biết được trách nhiệm là gì.

Ngược lại, nếu trẻ em chứng kiến sự giả dối hoặc bạo lực, những điều đó cũng sẽ in sâu trong nhận thức của chúng.Vì vậy, xây dựng nhân cách cho thế hệ sau không bắt đầu từ bài học đạo đức. Nó bắt đầu từ tấm gương sống của người lớn.

Doanh nghiệp - môi trường thử thách nhân cách

Nếu gia đình là nơi hình thành nhân cách, thì doanh nghiệp là nơi thử thách nhân cách.

Trong kinh doanh, con người thường phải đối diện với những lựa chọn khó khăn:

lợi nhuận hay đạo đức
thành công nhanh hay phát triển bền vững
lợi ích cá nhân hay lợi ích tập thể

Những quyết định trong những thời điểm đó chính là tấm gương phản chiếu nhân cách thật của một con người. Một doanh nghiệp có thể phát triển nhanh, kiếm được nhiều lợi nhuận nhờ chiến lược tốt. Nhưng để tồn tại lâu dài, doanh nghiệp cần những con người có nhân cách vững vàng để không sa lầy vào những cám dỗ lợi nhuận ngắn hạn.

Trọng điểm của nhân cách: trách nhiệm cá nhân

Cốt lõi của nhân cách nằm ở trách nhiệm cá nhân. Một người có nhân cách mạnh mẽ luôn hiểu rằng: Họ chịu trách nhiệm cho hành động của mình. Họ không đổ lỗi cho hoàn cảnh, không đổ lỗi cho người khác. Trong mọi hoàn cảnh, họ tự hỏi: “Điều đúng đắn cần làm là gì?” Chứ không phải: “Điều có lợi nhất cho tôi là gì?”. Khoảng cách giữa hai câu hỏi đó chính là ranh giới của nhân cách.

Nhân cách - di sản lớn nhất của một con người

Cuối cùng, khi nhìn lại cuộc đời của một con người, người ta không chỉ nhớ đến sự giàu có hay quyền lực của họ. Những thứ đó có thể thay đổi theo thời gian.

Nhưng có một thứ tồn tại lâu hơn: Nhân cách và danh dự.

Một người có thể không phải là người giàu nhất. Nhưng nếu họ sống trung thực, trách nhiệm và tử tế, họ sẽ để lại dấu ấn sâu sắc trong lòng người khác. Trong gia đình, họ là tấm gương cho con cháu. Trong doanh nghiệp, họ là nền tảng của văn hóa tổ chức. Trong xã hội, họ là nguồn năng lượng lan tỏa tích cực.

Tính cách tạo nên màu sắc của một con người. Nhưng nhân cách mới là thước đo tầm vóc của cuộc đời họ. Một xã hội có thể phát triển nhờ tiềm lực tài chánh và công nghệ cao. Nhưng để phát triển bền vững, xã hội cần những con người có nhân cách vững vàng.

Vì vậy, trong hành trình trưởng thành của mỗi con người, điều quan trọng không phải là cố gắng thay đổi bản tính của người khác. Điều quan trọng là nuôi dưỡng nhân cách của chính mình.

(*) Tổng giám đốc Công ty TNHH Bao bì giấy nhôm New Toyo Việt Nam

Nhan Húc Quân (*)

Nguồn DNSG : https://doanhnhansaigon.vn/tinh-cach-va-nhan-cach-335527.html