Tình thế khó xử của Mỹ và Iran

2 giờ trướcBài gốc

Khi các kế hoạch đàm phán hòa bình giữa Iran và Mỹ tạm thời đổ vỡ, Tehran và Washington đang rơi vào một thế giằng co đầy lúng túng: không hẳn chiến tranh nhưng cũng chưa thể hòa bình.

Trong trạng thái “lưng chừng” này, mỗi bên đều đặt cược rằng mình có thể trụ vững lâu hơn đối phương, trong khi hệ lụy đối với kinh tế toàn cầu ngày càng lớn, theo New York Times.

Cuộc đấu trí trên "lưỡi dao"

Theo các nhà phân tích, giới chức Iran tỏ ra tự tin rằng họ có thể chịu đựng sức ép kinh tế từ chiến sự lâu hơn Tổng thống Mỹ Donald Trump. Tuy nhiên, Tehran vẫn lo ngại rằng nếu thiếu động lực từ các cuộc đàm phán, nước này sẽ tiếp tục bị đặt dưới nguy cơ thường trực của các đòn tấn công từ Mỹ hoặc Israel.

Ông Sasan Karimi, cựu Phó tổng thống Iran và là nhà khoa học chính trị tại Đại học Tehran, nhận định tình hình hiện nay tương tự giai đoạn kết thúc cuộc xung đột Iran - Israel kéo dài 12 ngày hồi tháng 6: “Chiến sự chấm dứt, nhưng không có bất kỳ bảo đảm lâu dài nào cho hòa bình”.

Cuối tuần qua, nhật báo bảo thủ Khorasan cùng nhiều cơ quan truyền thông Iran đã mô tả bối cảnh hiện tại là “một trạng thái lửng chiến lược” tiềm ẩn nhiều rủi ro. Theo đó, “cả hai bên đều lùi lại trước cái giá của một cuộc chiến toàn diện, nhưng chưa thoát khỏi logic của sức mạnh và áp lực” - một tình thế thậm chí “có thể nguy hiểm hơn cả chiến tranh ngắn hạn”.

Cận cảnh Iran bắt tàu ở eo Hormuz Truyền hình nhà nước Iran ngày 23/4 phát sóng đoạn video được cho là ghi lại cảnh binh sĩ vũ trang tiếp cận và lên kiểm soát hai tàu container tại eo biển Hormuz. Hình ảnh cho thấy các xuồng cao tốc treo cờ Iran áp sát mục tiêu trên biển, trong khi binh sĩ mang theo súng tiến lên boong tàu để khống chế.

Những nỗ lực ngắt quãng nhằm nối lại đàm phán ngừng bắn do Pakistan làm trung gian phản ánh rõ cục diện sau khi chiến dịch không kích của Mỹ và Israel nhằm vào Iran kết thúc bằng một thỏa thuận ngừng bắn hồi đầu tháng.

Cả hai phía đều tuyên bố mình nắm ưu thế. Tổng thống Trump dường như cũng tin rằng Mỹ có thể chịu đựng tác động kinh tế từ cuộc đối đầu, bao gồm việc phong tỏa song song tại eo biển Hormuz lâu hơn Iran.

Hệ quả là không bên nào sẵn sàng nhượng bộ, khiến tiến trình đàm phán tiếp tục bế tắc.

Hôm 25/4, ông Trump đã hủy kế hoạch cử đặc phái viên Steve Witkoff cùng con rể Jared Kushner tới Islamabad (Pakistan) tham dự vòng đàm phán đình chiến thứ hai, với lý do phía Iran “sẽ chỉ làm lãng phí thời gian”.

Về phần mình, các quan chức cấp cao Iran khẳng định sẽ không tham gia đàm phán trực tiếp cho đến khi Mỹ dỡ bỏ lệnh phong tỏa hải quân áp đặt lên các cảng nước này sau thỏa thuận ngừng bắn.

Dù vậy, Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi vẫn liên tục tiến hành các cuộc tiếp xúc ngoại giao: tới Oman sau chuyến thăm Pakistan, rồi quay lại Islamabad và dự kiến tiếp tục công du Nga trong tuần này, theo truyền thông nhà nước Iran.

Ngoài Pakistan - nơi được kỳ vọng tổ chức vòng đàm phán tiếp theo, Tehran coi việc phối hợp với Oman, quốc gia nằm dọc eo biển Hormuz mang tính chiến lược, là yếu tố then chốt để tiến tới một thỏa thuận.

Ngoại trưởng Pakistan Mohammad Ishaq Dar và Tư lệnh Quân đội, Thống soái Asim Munir chào đón Ngoại trưởng Iran Abbas Araqchi khi ông đến Rawalpindi (Pakistan) ngày 25/4. Ảnh: Reuters.

Ông Karimi kêu gọi lãnh đạo Iran tận dụng thời điểm này để xây dựng một khuôn khổ toàn diện cho thỏa thuận với Mỹ, bao gồm các nhượng bộ, yêu cầu cốt lõi và tầm nhìn cho một hiệp ước hòa bình khu vực.

Tuy nhiên, ông cũng cảnh báo rằng trong bối cảnh hiện nay, “giữ nguyên hiện trạng lại là lựa chọn an toàn nhất về mặt chính trị”, bởi bất kỳ thay đổi nào cũng có thể khiến nhà lãnh đạo phải đối mặt với rủi ro bị quy trách nhiệm nếu thất bại.

Ai sẽ gục ngã trước sức ép kinh tế?

Ở góc độ kinh tế, Iran dường như tin rằng họ có thể “chờ” ông Trump, ít nhất trong vài tuần tới, khi những gián đoạn tại eo biển Hormuz có thể gây thiệt hại lớn hơn cho phía Mỹ.

Tuy nhiên, nền kinh tế Iran đang chịu áp lực nặng nề: làn sóng sa thải lan rộng, trong khi sản xuất hóa dầu và dược phẩm bị đình trệ do hậu quả chiến sự.

Báo kinh tế hàng đầu Donya-e-Eghtesad dự báo lạm phát hàng năm của Iran có thể lên tới 49% ngay cả trong kịch bản lạc quan nhất là đạt được thỏa thuận. Trong khi đó, trạng thái “không chiến tranh, không hòa bình” có thể đẩy lạm phát lên gần 70% trong những tháng tới, và nếu chiến sự tái bùng phát, nguy cơ siêu lạm phát vượt 120% là hoàn toàn có thể xảy ra.

Dẫu vậy, một số nhà kinh tế cho rằng chính quyền Iran vẫn có thể cầm cự trước khủng hoảng trong khoảng 3-6 tháng.

Người mua sắm tại một khu chợ ở Tehran trong tháng này. Ảnh: New York Times.

Ở chiều ngược lại, các gián đoạn đối với sản xuất dầu mỏ và xuất khẩu như phân bón có thể nhanh chóng tạo ra cú sốc lan rộng cho kinh tế toàn cầu chỉ trong vài tuần, qua đó gây sức ép buộc Mỹ phải thúc đẩy đàm phán.

Các chuyên gia phân tích tại Goldman Sachs ước tính sản lượng dầu thô từ các quốc gia Vùng Vịnh đã giảm tới 57% so với thời điểm trước xung đột. Ngay cả khi eo biển được nối lại hoạt động, quá trình phục hồi nhiều khả năng sẽ kéo dài trong nhiều tháng và khó trở về mức ban đầu.

Sự gián đoạn nguồn cung đang tạo ra hiệu ứng dây chuyền trên thị trường toàn cầu. Nhu cầu năng lượng suy yếu, giá khí đốt biến động mạnh, trong khi tình trạng thiếu phân bón có nguy cơ ảnh hưởng đến sản xuất nông nghiệp, qua đó đẩy giá lương thực tăng cao trong thời gian tới.

Không chỉ tác động kinh tế, xung đột kéo dài còn đe dọa trực tiếp đến an toàn của khoảng 20.000 thủy thủ mắc kẹt trên hàng trăm tàu trong khu vực Vịnh. Các công ty vận hành tàu buộc phải tăng cường kiểm tra hằng ngày, hỗ trợ tâm lý và đảm bảo nguồn cung lương thực, nước sạch, trong khi việc thay thế thuyền viên hết hạn hợp đồng ngày càng khó khăn và tốn kém.

Song ngay cả khi có thể trụ vững về kinh tế, Iran vẫn đối mặt với một bài toán chiến lược nan giải. Như một chuyên gia nhận định: trạng thái “không thỏa thuận, không chiến tranh” khiến Tehran luôn ở thế dễ tổn thương.

Mỹ đổ bộ lên tàu chở dầu Iran trên Ấn Độ Dương Lầu Năm Góc cho biết lực lượng Mỹ đã tiến hành kiểm tra và lên tàu một con tàu chở dầu có liên quan đến Iran trên vùng biển Ấn Độ Dương, sau khi Washington cảnh báo sẽ nhắm mục tiêu vào các phương tiện bị nghi hỗ trợ Tehran tại vùng biển quốc tế.

Phương Linh

Nguồn Znews : https://znews.vn/tinh-the-kho-xu-cua-my-va-iran-post1646943.html