Việc tuyến cao tốc trục dọc Đồng bằng sông Cửu Long được kết nối thông suốt đã tháo “điểm nghẽn” giao thông của vùng, giúp thời gian di chuyển từ Cà Mau đến TPHCM được rút ngắn còn 4,5 giờ, thay vì gần 10 giờ như trước. Đây là yếu tố đặc biệt quan trọng, tạo cú hích lớn, mở ra muôn vàn cơ hội để đất “Chín Rồng” bứt phá phát triển trong thời gian tới. Báo SGGP điểm lại bức tranh toàn cảnh về quá trình hình thành, hoạt động của tuyến giao thông “xương sống” này.
Tuyến cao tốc TPHCM – Trung Lương được khởi công xây dựng ngày 16-12-2004 và đưa vào khai thác ngày 3-2-2010, tổng vốn đầu tư hơn 9.000 tỷ đồng. Tuyến dài 62km, gồm 4 làn xe và 2 làn dừng khẩn cấp; tốc độ tối đa 100km/giờ, tối thiểu 60km/giờ. Đây là tuyến cao tốc đầu tiên do Nhà nước đầu tư thực hiện thu phí hoàn vốn, bắt đầu thu phí vào ngày 25-2-2012, tuy nhiên vào ngày 1-1-2019, tuyến đường tạm dừng thu phí do vướng mắc pháp lý. Tuyến đường đi qua địa phận TPHCM, Tây Ninh và Đồng Tháp.
Tuyến cao tốc Trung Lương - Mỹ Thuận dài 51,5km, được khởi công lần đầu vào tháng 11-2009, do Bộ GTVT trước đây làm cơ quan quản lý nhà nước có thẩm quyền. Ban đầu, dự án có quy mô mặt đường rộng 25,5 - 26,5m cho 4 làn xe chạy với vận tốc 120km/giờ và có hai làn dừng xe khẩn cấp với tổng vốn đầu tư 19.000 tỷ đồng, dự kiến hoàn thành vào quý 2-2013. Tuy nhiên, đến năm 2015 dự án vẫn không thể tiếp tục triển khai và cũng trong năm này dự án được tái khởi động bởi liên danh 6 nhà đầu tư với mục tiêu hoàn thành vào quý 2-2020. Lúc này, dự án được thực hiện theo hình thức BOT, vốn đầu tư được điều chỉnh xuống 14.678 tỷ đồng. Đến năm 2017, tổng mức đầu tư dự án được điều chỉnh giảm còn 9.668 tỷ đồng. Kéo dài trì trệ nhiều năm, đến tháng 3-2019, khối lượng công việc lúc này mới chỉ được khoảng 10%.
Để đẩy nhanh tiến độ, Thường trực Chính phủ giao UBND tỉnh Tiền Giang làm đại diện cơ quan quản lý nhà nước có thẩm quyền dự án thay cho Bộ GTVT trước đây. Đồng thời, Công ty CP Tập đoàn Đèo Cả được liên danh các nhà đầu tư mời chủ trì giải quyết những tồn đọng và chịu trách nhiệm thi công dự án. Tổng mức đầu tư dự án cao tốc Trung Lương - Mỹ Thuận lúc này được điều chỉnh tăng lên 12.668 tỷ đồng và được đầu tư theo hình thức hợp tác công - tư (PPP), trong đó vốn ngân sách nhà nước hỗ trợ là 2.186 tỷ đồng, còn lại là vốn BOT. Hiện tốc độ lưu thông tối đa cho phép là 90km/giờ và tối thiểu 60km/giờ.
Dự án cầu Mỹ Thuận 2 khởi công tháng 2-2020, có tổng chiều dài 6,61km, vượt sông Tiền, nối 2 tỉnh Đồng Tháp và Vĩnh Long; điểm đầu nối dự án cao tốc Trung Lương - Mỹ Thuận; điểm cuối kết nối cao tốc Mỹ Thuận - Cần Thơ. Trong đó, cầu chính dài khoảng 1,9km, thiết kế 6 làn xe, vận tốc thiết kế 80km/giờ. Đường dẫn hai đầu cầu dài 4,7km, trong đó phía Đồng Tháp dài 4,3km và phía Vĩnh Long dài 0,4km. Giai đoạn đầu, cầu được làm 4 làn xe. Cầu Mỹ Thuận 2 có tổng vốn đầu tư khoảng 5.000 tỷ đồng.
Tuyến cao tốc Mỹ Thuận - Cần Thơ dài 23km, đi qua địa phận hai tỉnh Vĩnh Long và Đồng Tháp, được khởi công tháng 1-2021 và hoàn thành, đưa vào khai thác ngày 15-12-2023. Giai đoạn hoàn chỉnh, tuyến đường cao tốc này có quy mô 6 làn xe, vận tốc thiết kế 100km/giờ. Dự án được phân kỳ đầu tư 4 làn xe, vận tốc thiết kế tối đa 80km/giờ; tổng mức đầu tư hơn 4.800 tỷ đồng từ nguồn vốn ngân sách nhà nước.
Dự án cầu Cần Thơ được khởi công xây dựng ngày 25-9-2004, theo kế hoạch cuối năm 2008 hoàn thành. Tuy nhiên, ngày 26-9-2007, xảy ra sự cố sập hai nhịp dẫn, nên phải ngưng thi công một thời gian và phần cầu chính đến ngày 12-10-2009 mới hợp long, nối liền hai bờ sông Hậu. Toàn dự án dài 15,85km, trong đó cầu chính vượt sông Hậu nối tỉnh Vĩnh Long và TP Cần Thơ dài 2,75km, rộng 23,1m, gồm 4 làn xe ô tô và 2 làn xe máy với tốc độ thiết kế 80km/giờ, mỗi làn 3,5m và hai lề bộ hành, mỗi lề 2,75m. Cầu có tĩnh không thông thuyền cao 39m, đảm bảo cho tàu 10.000DWT qua lại. Khi cầu Cần Thơ đưa vào khai thác, các loại phương tiện giao thông và hàng hóa sẽ không phải mất 20-30 phút để sang sông theo những chuyến phà, chưa kể nhiều ngày lễ, tết… phải mất cả buổi vì kẹt phà. Trong lúc chờ Dự án cầu Cần Thơ 2 khởi công trong năm 2026, hiện nay ngoài kết nối quốc lộ 1, cầu Cần Thơ còn đảm nhận thêm vai trò liên thông tuyến cao tốc trục dọc Đồng bằng sông Cửu Long.
Đường cao tốc Cần Thơ - Cà Mau được khởi công ngày 1-1-2023, có chiều dài tuyến chính 110,85km, do Ban Quản lý dự án Mỹ Thuận làm chủ đầu tư, quy mô 4 làn xe, tổng mức đầu tư 27.523 tỷ đồng. Tuyến cao tốc Cần Thơ - Cà Mau được chia làm 2 dự án thành phần gồm: đoạn Cần Thơ - Hậu Giang, được đưa vào khai thác ngày 22-12-2025 và đoạn Hậu Giang - Cà Mau chính thức đưa vào khai thác từ trưa 19-1-2026. Tốc độ lưu thông cho phép tối đa 80km/giờ, tối thiểu 60km/giờ.
Một số hình ảnh đường cao tốc Cần Thơ - Cà Mau đoạn Cần Thơ - Hậu Giang:
Đoạn Hậu Giang - Cà Mau:
Ngày 19-12 khởi công Dự án mở rộng tuyến cao tốc TPHCM – Trung Lương – Mỹ Thuận theo hình thức PPP, tổng vốn hơn 36.000 tỷ đồng, chiều dài 96km, dự kiến hoàn thành vào năm 2028. Tuyến có vận tốc thiết kế 100-120km/giờ, dự kiến hoàn thành vào năm 2028, góp phần giảm áp lực cửa ngõ phía Tây TPHCM và tăng kết nối vùng. Dự án chia làm ba đoạn: TPHCM – Trung Lương đầu tư hoàn chỉnh 10–12 làn xe (giai đoạn đầu xây 8 làn, tốc độ thiết kế 120km/giờ); Trung Lương – Mỹ Thuận và đoạn nối đến cầu Mỹ Thuận 2 hoàn chỉnh 6 làn, tốc độ 100km/giờ.
TẤN THÁI - TUẤN QUANG - NGỌC PHÚC - TÂM CHÍ