Tội phạm mạng: Thách thức toàn cầu - Trách nhiệm hành động từ Việt Nam

3 giờ trướcBài gốc

Bài 1:
TỘI PHẠM MẠNG LẤY GÌ CỦA CHÚNG TA?

Trong kỷ nguyên số hóa, khi gần như mọi khía cạnh của cuộc sống đều được kết nối với internet, câu hỏi “Tội phạm mạng lấy gì của chúng ta?" không đơn thuần là vấn đề tiền bạc. Nó là sự đánh cắp một loạt tài sản vô hình và hữu hình có giá trị sâu sắc, làm xói mòn niềm tin, sự riêng tư, thậm chí là bản sắc của chúng ta.

Thiếu tướng Nguyễn Đức Hải, Ủy viên Ban Thường vụ Tỉnh ủy, Giám đốc Công an tỉnh làm việc với Phòng An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao. Ảnh: CAT

Những con số ám ảnh

Với mục tiêu đến năm 2030 trở thành một quốc gia số phát triển, nền kinh tế Việt Nam đang dần dịch chuyển sang không gian mạng, từ thanh toán điện tử, thương mại điện tử, ngân hàng số, chính phủ điện tử cho đến các mô hình làm việc từ xa, học trực tuyến... Tuy nhiên, cũng chính trong không gian số đầy tiềm năng ấy, một loại tội phạm mới tinh vi, biến hóa không biên giới đã và đang hoành hành, gây không ít tổn thất cho các tổ chức, cá nhân, doanh nghiệp trong nước và quốc tế, đó là tội phạm công nghệ cao.

Năm 2025, nhiều vụ lừa đảo qua mạng được ngành chức năng triệt phá thành công. Nổi lên là một số chiêu thức lừa đảo như: “bắt cóc online”, mạo danh cán bộ ngân hàng, công an, viện kiểm sát gọi điện lừa đảo tiền; lập ra các trang web giả mạo ngân hàng, ví điện tử để đánh cắp tài khoản và tiền trong thẻ... Bên cạnh đó, hoạt động phát tán thông tin xấu, độc, xuyên tạc, bôi nhọ danh dự cá nhân và tổ chức trên mạng xã hội cũng ngày càng gia tăng, gây ảnh hưởng tiêu cực đến trật tự, an toàn xã hội.

Theo đánh giá của Cơ quan Phòng, chống ma túy và tội phạm của Liên hợp quốc (UNODC), tội phạm mạng hiện nay đã phát triển thành một ngành công nghiệp sinh lợi cao, đe dọa các chính phủ, doanh nghiệp và người dân trên toàn thế giới. Với 2/3 dân số thế giới sử dụng internet, phần lớn nền kinh tế toàn cầu phụ thuộc vào công nghệ thông tin và truyền thông, mọi người đều có thể trở thành mục tiêu. Năm 2025, nhiều vụ hacker xâm nhập vào hệ thống của các doanh nghiệp, tổ chức, tập đoàn lớn đánh cắp dữ liệu khách hàng và những bí mật có giá trị, đã xảy ra với mức độ khá dày và liên tục, đặt ra thách thức không nhỏ với lực lượng an ninh. Năm 2025, ước tính, các vụ tấn công và lừa đảo đã gây thiệt hại khoảng 2,54 tỷ USD - tăng gần 50% so năm 2024. Tại Việt Nam, theo thống kê của Bộ Công an, giai đoạn 2020-2025 đã xảy ra hơn 24 ngàn vụ, gây thiệt hại gần 40 ngàn tỷ đồng.

Thế nhưng, những con số nêu trên chỉ là phần nổi của tảng băng chìm. Các chuyên gia an ninh mạng cảnh báo, tội phạm mạng hiện nay không chỉ hoạt động đơn lẻ mà đã hình thành các “tập đoàn ngầm” - có bộ phận kỹ thuật, tài chính và quan hệ ngầm với các nhóm tội phạm truyền thống. Đặc biệt, sự phát triển mạnh mẽ của trí tuệ nhân tạo (AI), điện toán đám mây và internet vạn vật càng khiến không gian mạng trở nên mong manh hơn, khi mỗi thiết bị kết nối đều có thể trở thành “cánh cửa” cho kẻ tấn công xâm nhập.

Tội phạm mạng gây thiệt hại nặng nề

Trong kỷ nguyên số, tội phạm trên không gian mạng không còn là mối đe dọa ẩn mình mà đã trở thành một “ngành công nghiệp tội phạm” có tổ chức, gây thiệt hại nặng cho nền kinh tế và người dân.

Các chuyên gia dự báo chi phí do tội phạm mạng gây ra sẽ tiếp tục tăng vọt trong những năm tới, với ước tính thậm chí chạm ngưỡng hàng ngàn tỷ USD mỗi năm nếu không có biện pháp ngăn chặn vững chắc.

Từ quy mô toàn cầu, nhìn về Việt Nam, các con số cho thấy tội phạm mạng đã và đang gây ra tổn thất nặng nề cho người dân và doanh nghiệp.

Tại Hội thảo quốc tế và triển lãm về bạo lực trực tuyến với phụ nữ và trẻ em được tổ chức vào ngày 22-10-2025 (trước thềm Lễ mở ký Công ước Liên hợp quốc về chống tội phạm mạng (Công ước Hà Nội), đại diện Bộ Công an cho biết: Tội phạm mạng đang gia tăng cả về quy mô, mức độ phức tạp và phạm vi ảnh hưởng, gây thiệt hại rất lớn.

Theo thống kê từ Cổng Cảnh báo an toàn thông tin thuộc Bộ Thông tin và Truyền thông trước đây, tại Việt Nam, năm 2023 có hơn 16 ngàn vụ lừa đảo trực tuyến, gây thiệt hại khoảng 390 ngàn tỷ đồng, tương đương 3,6% GDP. Trong đó, 91% vụ việc liên quan đến lĩnh vực tài chính (tăng hơn 64% so với năm 2022), tỷ lệ người dùng nhận tin nhắn, cuộc gọi lừa đảo trực tuyến là 73%. Năm 2025, các hệ thống thông tin tại Việt Nam phải đối mặt với khoảng 552 ngàn cuộc tấn công mạng (giảm 19,38% so với năm 2024). Điều này cho thấy những nỗ lực đầu tư cho an ninh mạng của các cơ quan, tổ chức đã bước đầu phát huy hiệu quả, khiến các hình thức tấn công không còn dễ dàng như trước. Tuy nhiên, sự sụt giảm về số lượng không đồng nghĩa với mức độ rủi ro giảm đi. Khảo sát cho thấy 52,30% cơ quan, doanh nghiệp từng ghi nhận chịu tổn hại do tấn công mạng trong năm, tăng đáng kể so với mức 46,15% của năm 2024.

Tội phạm mạng sử dụng nhiều thủ đoạn khác nhau, từ chiêu mời gọi đầu tư giả mạo, sàn giao dịch tiền ảo lừa đảo, chiếm đoạt tài khoản ngân hàng cho đến những chiêu trò phổ biến như: Lừa tình, mạo danh cơ quan nhà nước để chiếm đoạt tài sản… Trong rất nhiều trường hợp, các đối tượng tội phạm đã rất “linh hoạt” trong việc sử dụng thủ đoạn kết hợp kỹ thuật công nghệ khiến nạn nhân mất cảnh giác dẫn đến sập bẫy.

Một hình thức có xu hướng gia tăng là lừa đảo đầu tư và sàn giao dịch tiền ảo giả mạo, khi kẻ phạm tội lập các nền tảng với giao diện chuyên nghiệp, sử dụng chiêu thức trả lợi nhuận ảo để dụ dỗ nhà đầu tư nhỏ lẻ.

Thông tin từ Phòng An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao Công an tỉnh, tình hình mất an toàn thông tin mạng trong thời gian gần đây tiếp tục có những diễn biến phức tạp. Các cuộc tấn công mạng ở trong và ngoài nước gia tăng cả về quy mô, cường độ, mức độ tinh vi.

Tại tỉnh Đồng Nai, với mật độ dân số lớn và nền kinh tế năng động cũng đối mặt với nhiều vụ lừa đảo trực tuyến, từ chiêu trò mua bán qua mạng đến lừa đảo đầu tư. Chỉ tính riêng trong năm 2025, Công an tỉnh đã kịp thời ngăn chặn 10 vụ lừa đảo trên không gian mạng, với số tiền 3,1 tỷ đồng; điều tra, xử lý 22 vụ lừa đảo chiếm đoạt tài sản; 1 vụ tàng trữ, lưu hành tiền giả trên không gian mạng; 1 vụ sản xuất, mua bán và sử dụng văn bằng, chứng chỉ giả trên không gian mạng; 1 vụ lợi dụng không gian mạng quảng cáo, mua bán ma túy, chất gây nghiện; 3 vụ tổ chức, đánh bạc trên mạng internet; ngăn chặn 5 vụ bắt cóc trực tuyến...

Những con số nêu trên phần nào phản ánh bức tranh về sự tác động khủng khiếp từ hoạt động của tội phạm mạng gây ra. Từ quy mô toàn cầu đến từng nạn nhân ở Việt Nam, tội phạm mạng đang “chẻ nhỏ” sự an toàn của cuộc sống số. Điều mà mỗi người dân mong muốn là sự vào cuộc, là hành động của các tổ chức, chính quyền các cấp để có một giải pháp nhằm ngăn chặn loại tội phạm này.

Tại buổi tọa đàm bên lề Lễ mở ký Công ước của Liên hợp quốc về chống tội phạm mạng (Công ước Hà Nội) vào ngày 25-10-2025, đại diện một số nước đã thông tin về tội phạm mạng: Tại Mỹ, từ năm 2020-2024, Trung tâm Khiếu nại tội phạm internet - Cục Ðiều tra Liên bang Mỹ đã nhận hơn 4,2 triệu khiếu nại với thiệt hại lên đến 50,5 tỷ USD do tội phạm mạng.

Tại Trung Quốc, từ năm 2020-2024, Bộ Công an Trung Quốc phát hiện, xử lý gần 2 triệu vụ án lừa đảo viễn thông; ngăn chặn 6,99 tỷ cuộc gọi; 6,84 tỷ tin nhắn, xử lý 18 triệu tên miền, website và ngăn chặn số tiền khoảng 1,1 ngàn tỷ nhân dân tệ (hơn 151 tỷ USD) liên quan đến lừa đảo viễn thông.

Tại Nhật Bản, năm 2023, ghi nhận tổng cộng 3.846 vụ lừa đảo trực tuyến gây tổng thiệt hại 45,5 tỷ yên (325 triệu USD).

Tại Việt Nam, năm 2024, Bộ Công an phát hiện hơn 6 ngàn vụ việc liên quan hoạt động lừa đảo trực tuyến, với tổng số thiệt hại hơn 12 ngàn tỷ đồng.

Trần Danh - Minh Luận

Bài 2: Ma trận tinh vi và những cái bẫy giăng sẵn

Nguồn Đồng Nai : https://baodongnai.com.vn/phap-luat/202602/toi-pham-mang-thach-thuc-toan-cau-trach-nhiem-hanh-dong-tu-viet-nam-cc30411/