Tổng thống Trump muốn rút khỏi NATO: Luật pháp Mỹ có cho phép?

3 giờ trướcBài gốc

Tổng thống Mỹ Donald Trump rời đi sau cuộc họp báo tại hội nghị thượng đỉnh NATO ở The Hague, Hà Lan, ngày 25/6/2025. Ảnh: Reuters

Kể từ khi lên nắm quyền trong nhiệm kỳ đầu tiên, Tổng thống Donald Trump đã thường xuyên chỉ trích NATO. Nhưng ngôn ngữ ngày càng gay gắt kể từ cuộc chiến Iran nổ ra khi ông Trump cho rằng, các đồng minh NATO không sẵn sàng hỗ trợ nhiều hơn trong cuộc chiến tại Iran và bảo đảm an ninh eo biển Hormuz.

Mới đây nhất, trong cuộc phỏng vấn với báo Telegraph của Anh đăng ngày 1/4, Tổng thống tuyên bố ông sẽ xem xét lại việc Mỹ là thành viên NATO. Sau đó, ông tiếp tục nhấn mạnh khi trả lời hãng tin Reuters rằng ông hoàn toàn đang cân nhắc rút khỏi NATO.

Hiệp ước NATO quy định điều gì?

Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO), bao gồm các nước châu Âu, Mỹ và Canada, được thành lập năm 1949 với mục đích ban đầu là đối phó với sức mạnh từ Liên Xô và kể từ đó đã trở thành nền tảng an ninh của phương Tây.

Điều 13 của Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương năm 1949 quy định rằng bất kỳ bên nào cũng có thể rút lui sau khi thông báo trước một năm cho chính phủ Mỹ, và chính phủ Mỹ sau đó sẽ thông báo cho các chính phủ khác về "thông báo rút lui".

Cho đến nay, chưa có quốc gia thành viên NATO nào từng rút khỏi tư cách thành viên của mình.

Hiến pháp và luật pháp Mỹ quy định như thế nào?

Hiến pháp Mỹ quy định rằng tổng thống có quyền ký kết các hiệp ước với sự tư vấn và chấp thuận của Thượng viện, với điều kiện hai phần ba trong số 100 thành viên Thượng viện đồng ý. Tuy nhiên, văn bản này không đề cập đến việc rút khỏi hiệp ước.

Tuy nhiên, vào năm 2023, Quốc hội Mỹ đã thông qua một đạo luật cấm bất kỳ tổng thống nào của Mỹ “đình chỉ, chấm dứt, lên án hoặc rút Mỹ khỏi hiệp ước thành lập NATO trừ khi việc rút lui được sự ủng hộ của đa số 2/3 trong Thượng viện gồm 100 thành viên".

Dự luật này được đưa ra dưới dạng một sửa đổi đối với Đạo luật Ủy quyền Quốc phòng năm 2024 (NDAA), một dự luật lớn hàng năm thiết lập chính sách cho Lầu Năm Góc. Các nhà tài trợ chính của sửa đổi này là Thượng nghị sĩ đảng Dân chủ Tim Kaine của Virginia và Thượng nghị sĩ đảng Cộng hòa lúc bấy giờ Marco Rubio của Florida. Bản sửa đổi NDAA cũng nêu rõ rằng không được phép chi bất kỳ khoản tiền nào của Mỹ cho việc rút khỏi NATO.

Yêu cầu phải có sự phê chuẩn của Quốc hội đồng nghĩa ngay cả khi toàn bộ các nghị sĩ đảng Cộng hòa bỏ phiếu cùng Tổng thống Trump để rút Mỹ khỏi NATO, vẫn cần thêm một số nghị sĩ đảng Dân chủ tham gia để thông qua đạo luật. Cụ thể là cần thêm ít nhất 14 người thuộc đảng Dân chủ nếu toàn bộ nghị sĩ Cộng hòa có mặt. Điều này khó xảy ra, khi Thượng nghị sĩ Thom Tillis, thành viên Cộng hòa cấp cao trong Nhóm Quan sát NATO lưỡng đảng của Thượng viện, đã cảnh báo không được làm tổn hại liên minh quân sự này.

Tổng thống Trump đã nói gì?

Ông Donald Trump đã chỉ trích gay gắt NATO trong nhiều năm. Năm 2020, trong nhiệm kỳ đầu tiên của mình, cố vấn pháp lý của Bộ Tư pháp đã đưa ra ý kiến cho rằng tổng thống - chứ không phải Quốc hội - mới là người có quyền duy nhất rút khỏi các hiệp ước.

Một báo cáo tháng 2/2026 của Cơ quan Nghiên cứu Quốc hội cho biết rằng, nếu vấn đề này được đưa ra tòa, nhánh hành pháp có thể viện dẫn ý kiến đó và lập luận rằng sửa đổi NDAA là vi hiến.

Hôm 1/4, ông Donald Trump nói rằng ông sẽ tuyên bố trong một bài phát biểu trước toàn quốc rằng ông "hoàn toàn" đang cân nhắc việc rút khỏi liên minh, viện dẫn lý do "chán ghét NATO". Những phát biểu của ông Trump được đưa ra chỉ vài giờ sau khi Bộ trưởng Quốc phòng Pete Hegseth từ chối tái khẳng định cam kết của Mỹ đối với phòng thủ tập thể của NATO.

Điều gì sẽ xảy ra tiếp theo?

Theo luật quốc tế, người đứng đầu nhà nước của một quốc gia thường có quyền rút khỏi một hiệp ước, nếu hiệp ước cho phép rút lui và quốc gia đó tuân thủ quy trình rút lui.

Luật pháp Mỹ không rõ ràng như vậy, mặc dù các tổng thống đã rút khỏi một số hiệp ước mà không cần sự chấp thuận của Quốc hội, bao gồm cả việc ông Trump rút khỏi Hiệp ước Bầu trời Mở năm 2020, hiệp ước cho phép các chuyến bay giám sát không vũ trang trên các quốc gia thành viên.

Nếu vấn đề này được đưa ra tòa, việc phản đối quyết định của Trump sẽ gặp phải nhiều trở ngại. Một trong số những trở ngại là việc xác định ai hay cơ quan nào có quyền khởi kiện để phản đối việc rút lui. Chưa kể, Tòa án Tối cao Mỹ, với đa số thẩm phán bảo thủ thường ra phán quyết có lợi cho ông Trump, chưa từng thụ lý vụ án rút khỏi hiệp ước nào dựa trên cơ sở pháp lý của nó.

Ngăn người đến chứ không thể cản người đi

Các chuyên gia cho rằng điểm mấu chốt nằm ở cam kết, chứ không phải bất kỳ đạo luật nào. “Nếu tổng thống và quân đội Mỹ không còn muốn cam kết với NATO và an ninh châu Âu, thì tôi không nghĩ Quốc hội có thể làm gì nhiều để ngăn chặn điều đó”, Max Bergmann, cựu quan chức Bộ Ngoại giao, hiện là giám đốc Chương trình Châu Âu, Nga và Á - Âu tại Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế, cho biết. Theo ông, người ta chỉ có thể ngăn người đến chứ không thể cản người muốn rút lui.

Hồi tháng 1 năm nay, Tổng thống Donald Trump đã ký sắc lệnh hành pháp rút Mỹ khỏi 66 tổ chức, cơ quan và ủy ban quốc tế. Quyết định này bao gồm 35 tổ chức không thuộc Liên Hợp Quốc và 31 cơ quan trực thuộc Liên Hợp Quốc, với lý do các tổ chức này không còn phục vụ lợi ích của Washington.

Quỳnh Vũ

Nguồn Đại Biểu Nhân Dân : https://daibieunhandan.vn/tong-thong-trump-muon-rut-khoi-nato-luat-phap-my-co-cho-phep-10412065.html