Trong cuộc phỏng vấn độc quyền với báo Politico trong chuyến thăm Brussels, Bỉ, trước thềm Hội nghị Hội đồng châu Âu, ông Guterres nêu rõ: “Nếu xảy ra các cuộc tấn công vào hoặc từ Iran nhằm vào cơ sở hạ tầng năng lượng, tôi cho rằng có cơ sở hợp lý để nhận định rằng những hành động này có thể cấu thành tội ác chiến tranh”.
Trước đó, Israel đã tấn công mỏ khí đốt South Pars của Iran hôm 18/3, sau đó Tehran tiến hành đòn trả đũa nhằm vào một tổ hợp năng lượng lớn tại Qatar.
Ông Guterres cho rằng, ngoài các mục tiêu năng lượng, số thương vong dân sự gia tăng cũng khiến cả hai phía có nguy cơ đối mặt với các cáo buộc tội ác chiến tranh.
“Tôi không thấy có sự khác biệt. Bên nào tấn công dân thường cũng đều hoàn toàn không thể chấp nhận”, ông nhấn mạnh.
Hiện phía Mỹ và Israel chưa lập tức phản hồi các bình luận của Tổng thư ký Liên hợp quốc. Hai nước này đã phát động chiến dịch không kích Iran từ ngày 28/2, dẫn đến cái chết của lãnh tụ tối cao Ali Khamenei và kéo theo các đợt tấn công trả đũa bằng tên lửa và máy bay không người lái từ Tehran nhằm vào nhiều mục tiêu trên khắp Trung Đông.
Trong khi kêu gọi hạ nhiệt căng thẳng, ông Guterres dường như cho rằng, Israel đóng vai trò thúc đẩy xung đột, đồng thời kêu gọi Tổng thống Mỹ Donald Trump gây sức ép để Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu chấm dứt xung đột.
Người đứng đầu Liên hợp quốc nói rõ: “Cuộc xung đột cần phải chấm dứt… và tôi tin điều đó nằm trong tay Mỹ. Điều này là khả thi, nhưng phụ thuộc vào ý chí chính trị”.
Ông nhận định, Israel theo đuổi mục tiêu “xóa sổ hoàn toàn năng lực quân sự của Iran và thay đổi chế độ”, trong khi Iran có chiến lược kéo dài kháng cự và gây thiệt hại tối đa. Theo ông, chìa khóa để chấm dứt xung đột là việc Mỹ tuyên bố đã đạt được mục tiêu và chấm dứt chiến dịch.
“Tổng thống Trump có thể thuyết phục những bên cần thuyết phục rằng nhiệm vụ đã hoàn tất”, ông nói.
Tổng thư ký LHQ cũng cho rằng quyết định tấn công Iran của Mỹ có liên quan chiến lược của Israel nhằm lôi kéo Washington vào xung đột: “Mục tiêu đó đã đạt được. Nhưng điều này đang gây ra đau khổ nghiêm trọng tại Iran, trong khu vực, thậm chí cả tại Israel, đồng thời tạo tác động tiêu cực lớn tới kinh tế toàn cầu, với những hệ lụy còn khó lường”.
Tuy nhiên, việc tìm lối thoát cho xung đột được đánh giá là khó khăn, trong bối cảnh quan hệ giữa LHQ và chính quyền Tổng thống Trump vẫn còn căng thẳng.
Khi được hỏi liệu Tổng thư ký đã trao đổi với ông Trump kể từ khi xung đột bùng phát hay chưa, ông Guterres trả lời: “Không… Tôi trao đổi với những người cần thiết, nhưng đây không phải là một vở kịch truyền hình”.
Dù vậy, ông cho biết vẫn duy trì liên lạc với tất cả các bên, bao gồm cả chính quyền Mỹ, kể từ khi căng thẳng lan rộng tại Vùng Vịnh, nói rõ: “Điều quan trọng với thế giới là cuộc xung đột này phải sớm chấm dứt. Tình hình đang vượt khỏi tầm kiểm soát, và các cuộc tấn công gần đây là một sự leo thang cực kỳ nguy hiểm”.
Người đứng đầu LHQ bày tỏ hy vọng: “Mỹ sẽ nhận ra rằng tình hình đã đi quá xa”, đồng thời đánh giá cao sự kiềm chế của các nước châu Âu, bất chấp việc Tổng thống Trump bày tỏ không hài lòng trước việc các đồng minh không tham gia sâu vào chiến dịch quân sự hoặc hỗ trợ mở lại tuyến hàng hải chiến lược này..
Bảo Minh