Trái dừa tươi lên hạng nhưng cần sớm chuẩn hóa giống và vùng trồng

3 giờ trướcBài gốc

Việc dừa tươi vượt thanh long để chiếm vị trí á quân trong bảng xếp hạng kim ngạch xuất khẩu rau quả năm 2025 là một chuyển động đáng chú ý. Tăng trưởng 36,6%, kim ngạch khoảng 534 triệu đô la, dừa tươi đang nổi lên như một điểm sáng mới của nông sản Việt(1). Không ồn ào như sầu riêng, không gắn với những “cơn sốt” ngắn hạn, dừa đi lên chậm rãi nhưng chắc, dựa nhiều vào xu thế thị trường hơn là may rủi mùa vụ.

Công nhân gọt dừa trái tại nhà máy Kim Thanh 1 của Vina T&T tại xã Giao Long, tỉnh Vĩnh Long mới. Ảnh: Sỹ Nam

Cú hích lớn nhất vẫn đến từ việc mở cửa thị trường. Xuất khẩu chính ngạch sang Trung Quốc từ năm 2024 đã thay đổi hoàn toàn vị thế trái dừa. Thị trường này mỗi năm nhập khẩu khoảng 5 tỉ trái dừa, trong đó dừa tươi chiếm tới 2,6 tỉ trái. Điều đó cho thấy, chỉ cần chiếm một tỷ lệ nhỏ, trái dừa Việt cũng đủ tạo mức tăng trưởng hai chữ số. Lợi thế đường bộ giáp biên giúp trái dừa Việt đi nhanh, tươi hơn, chi phí cạnh tranh hơn trong nhiều thời điểm so với dừa Thái Lan và các quốc gia khác.

Song song đó, Mỹ cho phép nhập khẩu dừa sọ, dừa gọt vỏ, còn châu Âu ngày càng ưu ái các sản phẩm gắn với tiêu dùng xanh. Trong bối cảnh rào cản kỹ thuật ngày càng nhiều, dừa tươi lại có lợi thế là sản phẩm ít chế biến, dễ kể câu chuyện về tự nhiên, bền vững và sức khỏe. Đây là điều mà không ít loại trái cây khác, vốn phụ thuộc nhiều vào xử lý sau thu hoạch, khó theo kịp.

Làn sóng tiêu dùng “xanh và lành” toàn cầu hiện trở thành cú hích thứ hai. Nước dừa được xem như “nước điện giải tự nhiên”, ít đường, giàu khoáng, phù hợp với lối sống lành mạnh hiện nay. Khi đồ uống có đường chịu áp lực từ thuế tiêu thụ đặc biệt thì nước dừa lại đi theo chiều ngược lại. Do vậy, nước dừa tươi được gắn với hình ảnh thể thao, yoga, ăn uống sạch. Giá trị thương mại vì thế không chỉ nằm ở trái dừa, mà nằm ở câu chuyện tiêu dùng xanh, sạch phía sau trái dừa.

Công nghệ bảo quản góp phần không nhỏ vào đà tăng. Gọt vỏ, giảm trọng lượng, kéo dài thời gian bảo quản 45-60 ngày giúp dừa tươi đi xa hơn, giảm phụ thuộc vào đường bộ. Một số vùng trồng tại ĐBSCL hiện đã áp dụng Thực hành sản xuất nông nghiệp tốt (GlobalGAP), bước đầu đáp ứng yêu cầu về dư lượng và truy xuất nguồn gốc.

Tuy nhiên, bức tranh không toàn màu hồng. Theo Hiệp hội Dừa Việt Nam(2), nguy cơ mất lợi thế tại thị trường Trung Quốc là hiện hữu. Đó là giá nguyên liệu trong nước tăng nhanh, có thời điểm doanh nghiệp phải nhập khẩu dừa để giữ hợp đồng với khách nước ngoài. Nguồn cung thiếu ổn định đang bào mòn lợi thế cạnh tranh.

Gốc rễ vấn đề vẫn là vùng trồng. Dừa Việt có lợi thế về giống nguyên bản, đa dạng chủng loại, riêng dừa tươi có tới khoảng 16 giống nhưng phần lớn nhà nông trồng theo cảm tính, thiếu quy hoạch, thiếu chuẩn giống. Một lô vài container dừa có thể lẫn nhiều loại dừa khác nhau về kích cỡ, hương vị, chất lượng. Với thị trường nhập khẩu ngày càng khó tính, đây là thách thức lớn.

Khác với dừa khô đã hình thành chuỗi chế biến tương đối hoàn chỉnh, dừa tươi hiện vẫn thiếu nhà đầu tư dẫn dắt. Chưa có doanh nghiệp tham gia sâu từ giống, kỹ thuật canh tác đến bao tiêu. Chuỗi giá trị dễ bị đứt đoạn khiến ngành dừa tươi kém hấp dẫn, ít ổn định.

Giá bán lẻ cho thấy nghịch lý. Hiệp hội Dừa Việt Nam cho biết một trái dừa Việt tại Mỹ khoảng 140.000 đồng, châu Âu gần 190.000 đồng, Bắc Kinh 70.000 đồng, có nghĩa chênh lệch rất lớn với giá dừa tại nhà vườn. Nhưng chênh lệch lại không nằm ở chất lượng nước dừa, mà ở mức độ minh bạch. Thị trường nhập khẩu càng ngày càng đòi hỏi mã vùng trồng, nhật ký canh tác, chứng nhận hữu cơ... Đây lại là nhược điểm phổ biến của nông sản trong nước, trong đó dừa không ngoại lệ.

Dừa tươi lên hạng là tín hiệu tích cực nhưng chưa thể xem là thành công bền vững. Nếu không sớm quy hoạch vùng trồng, chuẩn hóa giống, kiểm soát chất lượng từ gốc và đẩy mạnh chuyển đổi số, lợi thế hiện nay có thể nhanh chóng bị san phẳng và vị trí thứ hai của rau quả xuất khẩu hôm nay rất dễ chỉ là khoảnh khắc nhất thời.

(1) https://thesaigontimes.vn/kim-ngach-xuat-khau-sau-rieng-dat-muc-ky-luc/

(2) https://daibieunhandan.vn/xuat-khau-dua-gan-500-trieu-usd-nua-dau-nam-co-hoi-lon-noi-lo-khong-nho-10385919.html

Hồng Văn

Nguồn Saigon Times : https://thesaigontimes.vn/trai-dua-tuoi-len-hang-nhung-can-som-chuan-hoa-giong-va-vung-trong/