'Trận chiến thực sự' giữa Mỹ - Israel và Iran

7 giờ trướcBài gốc

Iran đã phong tỏa eo biển Hormuz khiến các phương tiện vận chuyển tê liệt hoàn toàn, gây đứt gãy trong chuỗi cung ứng dầu toàn cầu. Ảnh: Reuters.

Theo Reuters, liên minh Mỹ - Israel vừa phát động cuộc tấn công lớn nhất đối với "kẻ thù an ninh" Iran hôm 28/2 và đã khiến "đầu não" Lãnh tụ Tối cao Ali Khamenei cùng một số thành viên trong gia đình thiệt mạng

Động thái này khiến Iran tuyên bố sẽ "đáp trả" với quy mô lớn chưa từng có, châm ngòi cho một cuộc chiến trường kỳ tại Trung Đông với nguy cơ leo thang thành một cuộc chiến liên khu vực - không chỉ trên chiến trường mà còn ảnh hưởng nghiêm trọng đến tình hình kinh tế toàn cầu.

Mỹ nắm thế chủ động

Trong tam giác quan hệ này, Mỹ đóng vai trò là thực thể duy nhất sở hữu khả năng cô lập đối thủ mà không cần hiện diện quân sự toàn diện.

Khác biệt cốt lõi của cuộc khủng hoảng dầu mỏ năm 2026 so với các thập kỷ trước nằm ở vị thế năng lượng của Washington. Theo báo cáo mới nhất từ Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ (EIA), Mỹ hiện là nhà sản xuất và xuất khẩu ròng dầu thô lớn nhất thế giới, tạo ra một "lớp đệm" tài khóa vững chắc trước mọi biến động giá dầu.

Khi giá dầu Brent đứng trước viễn cảnh chạm mức 100 USD/thùng do căng thẳng tại eo biển Hormuz, thặng dư thương mại năng lượng của Mỹ tăng mạnh, giúp chính quyền Tổng thống Donald Trump duy trì lập trường cứng rắn mà không lo ngại về một cuộc khủng hoảng đình lạm nội địa.

Giá dầu Brent tăng cao khi tình hình địa chính trị leo thang. Ảnh: Reuters.

Theo chuyên gia kinh tế tại Goldman Sachs, mỗi lần giá dầu tăng 10 USD, GDP của Mỹ có thể được hỗ trợ thêm khoảng 0,1% nhờ doanh thu từ xuất khẩu năng lượng và các dịch vụ dầu khí liên quan.

Bên cạnh năng lượng, sức mạnh khủng khiếp nhất của Mỹ vẫn nằm ở khả năng lèo lái hệ thống tài chính toàn cầu. Theo Hội đồng Quan hệ Đối ngoại (CFR), các lệnh trừng phạt thứ cấp được Mỹ áp đặt từ tháng 1/2026 đã triệt hạ khả năng tiếp cận USD của mọi thực thể kinh tế từ quốc gia thứ 3 có giao dịch với Tehran.

Tuy nhiên, gánh nặng ngân sách từ các gói viện trợ quân sự cho Israel là một vấn đề gây tranh cãi trong lòng nước Mỹ. Theo dữ liệu từ USAID và Council on Foreign Relations, kể từ tháng 10/2023, Mỹ đã phê duyệt ít nhất 17,9 tỷ USD viện trợ quân sự cho Israel.

Việc duy trì hiện diện quân sự khổng lồ tại Trung Đông đang tạo áp lực lên thâm hụt tài khóa Mỹ, vốn được J.P. Morgan dự báo gây ra biến động lớn cho lợi suất trái phiếu chính phủ. Các chuyên gia tại Moody’s cảnh báo rằng việc "vung tay quá trán" cho các xung đột khu vực có thể đe dọa trực tiếp đến xếp hạng tín nhiệm của Mỹ trong dài hạn.

Kỳ tích kinh tế Israel

Israel đại diện cho một mô hình kinh tế đặc thù - tăng trưởng dựa trên đổi mới sáng tạo ngay dưới áp lực chiến tranh thường trực.

Theo báo cáo của Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) và OECD cập nhật tháng 2/2026, kinh tế Israel được dự báo đạt mức tăng trưởng ấn tượng 4,9% trong năm nay, bất chấp các cú sốc địa chính trị.

Sự bền bỉ này đến từ việc dòng vốn mạo hiểm vẫn tiếp tục chảy vào các startup công nghệ, cùng với mức dự trữ ngoại hối kỷ lục hơn 230 tỷ USD giúp Ngân hàng Trung ương Israel có đủ dư địa để ổn định đồng Shekel.

Tuy nhiên, theo Financial Times, phần bù rủi ro quốc gia của Israel đã tăng vọt lên mức cao nhất trong một thập kỷ sau các đợt không kích vào Tehran, khiến chi phí vay vốn quốc tế của nước này trở nên đắt đỏ hơn đáng kể.

Đồng tiền Shekel của Israel. Ảnh: Reuters.

Thách thức lớn nhất đối với Tel Aviv hiện nay là chi phí quốc phòng đáng kể đang bào mòn ngân sách công. Theo OECD Economic Outlook, chi tiêu quốc phòng của Israel đã vọt lên mức 7-8% GDP, vượt xa mức trung bình 4,5% của giai đoạn trước xung đột.

Việc triệu tập hàng trăm nghìn lao động trình độ cao từ "thung lũng Silicon" (Mỹ) tại Tel Aviv sang lực lượng dự bị đã làm đình trệ các hoạt động nghiên cứu và phát triển (R&D) quan trọng.

“Chúng ta đang chứng kiến một nền kinh tế hai pha: khu vực công nghệ cao vẫn bứt phá nhưng ngân sách chính phủ đang bị kéo căng bởi hỏa lực”, một nhà phân tích tại Ngân hàng Trung ương Israel nhận định.

Mặc dù sở hữu các mỏ khí đốt khổng lồ như Leviathan, nếu các cơ sở hạ tầng này trở thành mục tiêu tấn công trực diện của lực lượng ủy nhiệm Iran, huyết mạch năng lượng và nguồn thu từ xuất khẩu khí sang châu Âu của Israel có thể bị tê liệt, đẩy quốc gia vào trạng thái suy thoái kỹ thuật như cảnh báo từ các tổ chức xếp hạng tín nhiệm như Fitch Ratings.

Iran trong tâm thế "kháng chiến"

Đối chọi với Mỹ và Israel là một Iran đang đối mặt với nguy cơ tồn vong của chế độ lớn nhất kể từ cuộc cách mạng năm 1979.

Theo báo cáo từ Ngân hàng Thế giới, kinh tế Iran được dự báo trải qua khủng hoảng nghiêm trọng trong năm 2026 với tỷ lệ lạm phát phi mã chạm ngưỡng 60%. Cái chết của Lãnh tụ Khamenei đã tạo ra một khoảng trống quyền lực và sự tê liệt hoàn toàn trong cơ chế điều hành tỷ giá. Chiến lược kinh tế của nước này dựa trên việc xuất khẩu dầu ngầm thông qua "đội tàu ma" - nhóm các tàu vận chuyển tắt định vị để luồn lách khỏi các lệnh cấm vận và trừng phạt của nhóm các nước đồng minh của Mỹ - đang bị chính đối thủ Mỹ siết chặt hơn bao giờ hết.

Dữ liệu từ Kpler và Reuters cho thấy lượng dầu Iran cập cảng Trung Quốc đã giảm xuống còn 1,1 triệu thùng/ngày trong tháng 2/2026 do rủi ro quân sự tăng cao khiến các nhà máy lọc dầu độc lập của Trung Quốc bắt đầu chuyển sang các nguồn cung ổn định hơn từ Nga.

Quân bài quyền lực nhất của Iran vẫn nằm ở địa chính trị eo biển Hormuz - nơi trung chuyển 20% lượng dầu toàn cầu. Theo phân tích từ Bloomberg, việc đóng cửa eo biển này có thể đẩy giá khí gas châu Âu (TTF) tăng gấp 3 lần, vượt ngưỡng 90 euro/MWh và kích hoạt một cuộc khủng hoảng năng lượng diện rộng.

Ảnh chụp toàn cảnh eo biển Hormuz - vũ khí chiến lược của Iran. Ảnh: Reuters.

Tuy nhiên, cái giá phải trả của chính Iran cũng rất đắt. Theo Financial Times, việc mất đi nguồn thu từ dầu mỏ (ước tính đạt 2,7 tỷ USD trong tháng 11/2025) sẽ khiến Tehran mất khả năng tài trợ cho mạng lưới lực lượng ủy nhiệm như Hezbollah, Houthi.

Chuyên gia tiền tệ Brad Setser từ CFR nhận định rằng sự sụt giảm của đồng Rial trên thị trường tự do là bằng chứng cho thấy sự rạn nứt từ bên trong bộ máy tài chính Iran: “Vấn đề không chỉ là giá dầu, mà là niềm tin vào sự tồn tại của hệ thống tài chính Iran sau cái chết của ông Khamenei đang sụp đổ”.

Nếu không sớm xử lý được vấn đề lạm phát và đứt gãy nguồn cung, Iran có thể rơi vào tình trạng bất ổn xã hội nghiêm trọng, làm sụp đổ hoàn toàn nền chính trị đã dày công xây dựng suốt gần 40 năm qua.

Tiến Lợi

Nguồn Znews : https://znews.vn/tran-chien-thuc-su-giua-my-israel-va-iran-post1631324.html