Trào lưu ăn kiêng đang 'hot' tưởng lành mạnh nhưng có thể hủy hoại cơ thể bạn

một ngày trướcBài gốc

Sau vài tuần “thả phanh” ăn uống dịp năm mới, nhiều người thường xem tháng 1 là thời điểm để thực hiện những thay đổi mạnh mẽ đối với chế độ ăn uống.

Tuy nhiên, một nghiên cứu mới đây cho thấy việc áp dụng cùng lúc nhiều mục tiêu và phương pháp ăn kiêng khác nhau có thể phản tác dụng, thậm chí gây hại cho sức khỏe.

Các nhà khoa học cảnh báo về một xu hướng chăm sóc sức khỏe đang lan rộng, được gọi là “diet stacking” (xếp chồng ăn kiêng) – tức việc một người đồng thời theo đuổi nhiều chế độ ăn khác nhau, chẳng hạn như kết hợp ăn chay, không gluten, ít chất béo, ít FODMAP hoặc “ăn sạch”, thường là không có sự hướng dẫn của chuyên gia.

Mặc dù từng chế độ ăn riêng lẻ có thể mang lại lợi ích dựa trên bằng chứng khoa học, nhóm nghiên cứu cho rằng việc “chồng lớp” các chế độ này lên nhau làm gia tăng đáng kể rủi ro về thể chất, dinh dưỡng và tâm lý.

Nghiên cứu do chuyên gia dinh dưỡng Caroline Tuck (Đại học Swinburne) dẫn đầu, phối hợp với bà Sarah Melton từ Đại học Monash, cho thấy nhiều người tích lũy các chế độ ăn hạn chế với mục tiêu giảm triệu chứng bệnh, giảm cân hoặc cải thiện sức khỏe đường ruột, nhưng lại không dừng những phương pháp không hiệu quả, thậm chí không đánh giá xem chúng có thực sự phù hợp hay không.

“Trong một số trường hợp, việc áp dụng nhiều chế độ ăn là cần thiết và có cơ sở khoa học”, bà Tuck nói. “Nhưng trong nhiều trường hợp khác, mọi người lại liên tục bổ sung thêm các hạn chế như không gluten, ít chất béo hay ‘ăn sạch’ mà không cân nhắc liệu chúng có phù hợp với bản thân hay không, hoặc không loại bỏ những chế độ đã chứng minh là không hiệu quả”.

Nhóm nghiên cứu nhấn mạnh rằng rủi ro của “diet stacking” không chỉ dừng lại ở tình trạng mệt mỏi ngắn hạn. Về lâu dài, việc hạn chế quá mức có thể dẫn đến thiếu hụt dinh dưỡng và làm tăng nguy cơ mắc các bệnh mạn tính như bệnh tim mạch, tiểu đường type 2, béo phì, loãng xương, suy giảm miễn dịch, các vấn đề sức khỏe tâm thần và tình trạng kiệt sức kéo dài.

Một mối lo ngại lớn khác là việc xếp chồng ăn kiêng đôi khi thay thế – thay vì hỗ trợ – điều trị y tế. Đặc biệt với các bệnh lý tiêu hóa, người bệnh có thể quá tập trung vào việc ăn uống như giải pháp chính, dẫn đến điều trị không đầy đủ nguyên nhân nền tảng và làm chậm quá trình hồi phục. Khi đó, các chuyên gia y tế phải đối mặt với thách thức vừa điều chỉnh lại kỳ vọng của bệnh nhân, vừa xử lý các rủi ro về dinh dưỡng và tâm lý.

Tác động tâm lý của xu hướng này cũng đáng báo động. Những người mắc bệnh đường ruột vốn đã có nguy cơ cao gặp các rối loạn ăn uống, và nghiên cứu cho thấy “diet stacking” có thể làm trầm trọng thêm sự dễ tổn thương đó. Nguy cơ này càng tăng khi có các yếu tố như lo lắng về hình thể, chủ nghĩa hoàn hảo, căng thẳng tâm lý, áp lực xã hội hoặc triệu chứng đường ruột nghiêm trọng.

Các nhà nghiên cứu cũng chỉ ra một hệ quả thường bị bỏ qua là cảm giác cô đơn và cô lập xã hội. Những chế độ ăn quá nghiêm ngặt có thể khiến việc ăn uống chung, tham gia tiệc tùng hay đi ăn ngoài trở nên căng thẳng, thậm chí bất khả thi.

Về mặt dinh dưỡng, việc xếp chồng các chế độ ăn làm giảm mạnh sự đa dạng thực phẩm – yếu tố then chốt để đáp ứng nhu cầu vi chất và đa chất. Rủi ro này càng lớn với những người đang kiểm soát các bệnh tiêu hóa, khi triệu chứng bệnh có thể làm suy giảm khả năng tiêu hóa, hấp thu và cảm giác thèm ăn. Việc kết hợp nhiều chế độ ăn điều trị mà không có kế hoạch cẩn thận có thể dẫn tới thiếu canxi, chất xơ, folate, sắt, các vitamin thiết yếu và protein.

Bà Tuck nêu ví dụ về một người ăn chay bắt đầu áp dụng chế độ ăn ít FODMAP để kiểm soát triệu chứng đường ruột. Nhiều nguồn protein phổ biến trong ăn chay lại giàu FODMAP, khiến lượng protein nạp vào nhanh chóng trở nên không đủ nếu không có hướng dẫn chuyên môn.

Các chế độ ăn khác không đầy đủ dinh dưỡng nếu áp dụng lâu dài và cần bổ sung vi chất để tránh suy dinh dưỡng. Ngay cả những chế độ ăn điều trị suốt đời, như chế độ ăn không gluten đối với bệnh celiac, cũng đòi hỏi sự quản lý chặt chẽ. Ngũ cốc không gluten thường ít chất xơ hơn và nhiều chất béo, natri hơn, có thể ảnh hưởng đến cảm giác no, điều hòa cảm giác thèm ăn và sức khỏe tim mạch – chuyển hóa về lâu dài nếu không được cân đối hợp lý.

Theo bà Tuck, thông điệp rút ra không phải là từ bỏ hoàn toàn việc thay đổi chế độ ăn, mà là cần tiếp cận một cách thận trọng và có cơ sở.

Làm việc cùng một chuyên gia dinh dưỡng được chứng nhận sẽ giúp đảm bảo các chiến lược ăn uống dựa trên bằng chứng khoa học, đáp ứng đầy đủ nhu cầu dinh dưỡng và có thể duy trì bền vững trong dài hạn.

Theo Newsweek

Huyền Chi

Nguồn VietTimes : https://viettimes.vn/trao-luu-an-kieng-dang-hot-tuong-lanh-manh-nhung-co-the-huy-hoai-co-the-ban-post193438.html