Trao truyền bản sắc

2 giờ trướcBài gốc

Căn nhà nhỏ của ông Hoàng Thanh Huy (sinh năm 1980) ngay gần cổng thôn Bản Kìa, xã Hội Hoan giống như không gian thu nhỏ của một xưởng thủ công. Bút lông, lọ sơn, mặt nạ khỉ, hổ nằm bên cạnh những chiếc đầu sư tử mèo trong đó có chiếc vừa rời khuôn còn thô mộc, có chiếc đang được tô vẽ dang dở và cũng có những tác phẩm đã hoàn thiện, khoác lên mình gam màu rực rỡ, bắt mắt.

Ông Hoàng Thanh Huy thực hiện công đoạn tô màu sơn chiếc đầu sư tử mèo

Nhẹ tay cầm bút lông, chậm rãi tô màu cho chiếc đầu sư tử mèo vừa nên hình, ông Huy thong thả kể về cơ duyên đến với nghề. Múa sư tử mèo đã gắn bó từ lâu với quê hương, theo ông suốt những năm tháng tuổi thơ, để rồi từng đường nét, chi tiết trên chiếc đầu sư tử mèo trở nên quen thuộc như hơi thở cuộc sống. Sau khi lập gia đình, vào khoảng những năm 2002, 2003, ông thường sang phụ giúp ông nội của vợ làm đầu sư tử mèo và dần dần học nghề từ đó. Khi nhiều bạn bè cùng trang lứa chọn rời bản làng đi làm ăn xa, làm phu hồ hay theo đuổi những nghề khác, ông Huy lại chọn ở lại, gắn bó với ruộng vườn, đồng áng và lặng lẽ dành thời gian tìm tòi, học hỏi để giữ gìn nghề làm đầu sư tử mèo tại quê hương.

Một bộ đồ múa sư tử mèo gồm đầu sư tử mẹ, đầu sư tử con, mặt nạ khỉ, mặt nạ hổ, kèm theo đó trống, chiêng, chũm chọe... Để tạo nên mỗi chiếc đầu sư tử mèo, người thợ phải trải qua nhiều công đoạn công phu, từ dựng khung, dán giấy, tạo hình, vẽ hoa văn, sơn phủ và trang trí lông, mắt, râu… Mỗi chi tiết đều phải được làm cẩn thận, bởi nó không chỉ mang ý nghĩa thẩm mỹ mà còn biểu trưng cho sự may mắn, thịnh vượng.

Theo ông Huy, trên đầu sư tử mèo có rất nhiều chi tiết, trong đó không ít chi tiết mang ý nghĩa tâm linh thiêng liêng. Vì vậy, để họa nên một chiếc đầu sư tử mèo đẹp, có hồn và cuốn hút, từng nét vẽ phải rõ ràng, sắc sảo, màu sắc được phối hợp hài hòa, bắt mắt. “Trong các công đoạn, tô màu là khâu tốn nhiều thời gian nhất, đòi hỏi người thợ phải thật tỉ mỉ, kiên nhẫn với từng chi tiết nhỏ. Trước khi ông nội qua đời, mỗi lần hoàn thiện sản phẩm, tôi đều mang đến nhờ ông xem, góp ý, chỉnh sửa lại cho thật chỉn chu rồi mới gửi đến người đặt hàng” – ông Huy bộc bạch.

Những năm gần đây, cùng với sự quan tâm của địa phương trong việc bảo tồn giá trị văn hóa truyền thống, nghề làm đầu sư tử mèo dần được nhắc nhớ nhiều hơn. Nghề thủ công không đem lại cuộc sống dư dả, nhưng với ông Huy, đó là cách ông giữ cho tiếng trống, điệu múa sư tử mèo không bị lãng quên.

Rời xã Hội Hoan, đến với gia đình bà Trịnh Thị Khén, thôn Khuổi Làm, xã Đoàn Kết, chúng tôi cảm nhận rõ ràng văn hóa truyền thống của đồng bao dân tộc Mông đã và đang được duy trì, phát huy qua nhiều thế hệ.

Bên bếp lửa hồng ấm áp trong căn nhà gỗ đơn sơ, mộc mạc, bằng tiếng nói thân quen của dân tộc mình, bà Khén chậm rãi kể cho con cháu nghe ý nghĩa của từng hoa văn trên trang phục, đồng thời kiên nhẫn dạy cách thêu thùa từng chi tiết trên những chiếc áo, chiếc váy truyền thống, để nét văn hóa ấy được gìn giữ và tiếp nối qua các thế hệ.

Lớn lên trong những câu hát ru êm đềm, những câu chuyện kể về nếp sinh hoạt, phong tục, tập quán của Mông, em Dương Thu Huế, 14 tuổi (cháu nội bà Khén) luôn tự hào và nuôi dưỡng ý thức gìn giữ, bảo tồn những giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc. Em Huế chia sẻ: Từ thuở bé, em đã theo bà học nói tiếng dân tộc, học khâu vá, thêu thùa từng hoa văn trên trang phục truyền thống. Hình ảnh bà lặng lẽ, cặm cụi bên từng mũi kim, đường chỉ đã in sâu trong ký ức, trở thành điểm tựa tinh thần, là nguồn cảm hứng để em thêm yêu, thêm trân trọng và ý thức gìn giữ những giá trị văn hóa đặc trưng của dân tộc mình.

Câu chuyện gìn giữ truyền thống không chỉ diễn ra trong căn nhà của ông Huy hay bà Khén, mà còn lặng lẽ hiện hữu trong nhiều gia đình và khắp các thôn bản khác trên địa bàn. Đặc biệt, công tác bảo tồn, phát huy giá trị bản sắc văn hóa truyền thống nhận được sự quan tâm, vào cuộc tích cực của cấp ủy, chính quyền các cấp và sự hưởng ứng tích cực của các tầng lớp Nhân dân trên địa bàn. Trong đó, các nghệ nhân nhân dân, nghệ nhân ưu tú (5 nghệ nhân nhân dân và 29 nghệ nhân ưu tú) đã tích cực giữ gìn, truyền dạy văn hóa dân tộc như nghệ nhân Nhân dân Mỗ Thị Kịt (xã Bình Gia), Mông Thị Sấm (phường Đông Kinh) với việc truyền dạy hát then, nghệ nhân Nhân dân Hà Mai Ven (xã Đồng Đăng) với việc truyền dạy hát sli, nghệ nhân ưu tú Lâm Văn Đầm (xã Thiện Thuật) dạy múa sử tử ....

Trên địa bàn tỉnh hiện nay có 7 dân tộc chính cùng sinh sống gồm: Kinh, Tày, Nùng, Dao, Hoa, Mông, Sán Chay, giữa nhịp sống hiện đại, mạch nguồn văn hóa truyền thống các dân tộc vẫn được bảo tồn, được trao truyền, không ồn ào mà bền bỉ. Đó là cách mà các thế hệ đang lặng lẽ tiếp sức cho nhau, để quá khứ không nằm lại phía sau, mà tiếp tục song hành cùng hiện tại.

Phương Vy

Nguồn Lạng Sơn : https://baolangson.vn/noi-dai-soi-day-truyen-thong-5071450.html