Tri thức - chuẩn mực mới trong văn hóa đại chúng thời công nghệ

3 giờ trướcBài gốc

Trong một thời đại mà mạng xã hội như TikTok, Reels liên tục rút ngắn sự chú ý của con người xuống chỉ vài giây, vài phút, một xu hướng thú vị đang xuất hiện trong văn hóa đại chúng: tri thức đang trở thành biểu tượng phong cách sống mới.

Trợ lý nhiếp ảnh gia: Jenna Hinton; người mẫu: Nathalie Zebrowski/The Squad Management - Ảnh: Ilka & Franz

Nếu trước đây hình ảnh của sự hấp dẫn gắn liền với quần áo, phụ kiện hay phong cách sống xa hoa, thì ngày nay, một cuốn sách cầm trên tay - hay một cuộc trò chuyện sâu sắc về văn học, hay một lĩnh vực nào đó lại đang trở thành dấu hiệu mới của sự “cool”. Nói cách khác, trong nhiều góc của văn hóa đại chúng hiện nay, “thông minh” đang trở thành điều “quyến rũ”.

Khi ngôi sao pop mở câu lạc bộ sách

Sự thay đổi này có thể thấy rõ trong giới nghệ sĩ và người nổi tiếng. Ca sĩ Dua Lipa đã xây dựng nền tảng nội dung Service95, nơi cô thường xuyên giới thiệu các tác phẩm văn học và phỏng vấn nhà văn. Không ít người hâm mộ bất ngờ khi thấy một ngôi sao pop - biểu tượng của văn hóa giải trí - dành nhiều thời gian nói về sách và ý tưởng.

Trong khi đó, ca sĩ Charli XCX lại chọn nền tảng Substack để đăng tải những bài viết dài, trong đó cô từng đặt câu hỏi: vì sao xã hội thường mặc định rằng một ngôi sao pop không thể đồng thời thông minh?

Ngay cả thế giới thời trang - nơi hình ảnh hào nhoáng bên ngoài luôn được đặt lên hàng đầu - cũng đang thay đổi. Siêu mẫu Kaia Gerber, con gái của huyền thoại Cindy Crawford, thường được bắt gặp đọc các tác phẩm của Joan Didion, Marguerite Duras hay Albert Camus trong hậu trường các tuần lễ thời trang.

Hình ảnh ấy tạo ra một thông điệp rằng đọc sách không còn là thú vui riêng tư, mà trở thành một phần của phong cách sống.

Siêu mẫu Kaia Gerber, con gái của huyền thoại Cindy Crawford - Ảnh: The Guardian

Văn học bước vào Hollywood

Xu hướng này cũng lan sang điện ảnh và truyền hình. Nếu vài năm trước khán giả đổ xô đến rạp trong trang phục màu hồng để xem phim Barbie, thì hiện nay Hollywood lại dành sự chú ý đặc biệt cho những tác phẩm văn học kinh điển.

Tiểu thuyết Wuthering Heights đang trở thành chủ đề nóng trong các dự án điện ảnh mới. Trong khi đó, Netflix chuẩn bị thực hiện bản chuyển thể của Pride and Prejudice với diễn viên Emma Corrin trong vai Elizabeth Bennet. Những câu chuyện văn học từng được xem là “hàn lâm” giờ đây trở thành chất liệu cho văn hóa giải trí đại chúng.

Sự giao thoa này cho thấy một thay đổi thú vị: trí tuệ và sự hào nhoáng trong giới nghệ thuật - showbiz không còn đối lập nhau.

Phản ứng của thế hệ Gen Z

Theo chuyên gia dự báo xu hướng Lucie Greene, sự trỗi dậy của tri thức trong văn hóa đại chúng phần nào phản ánh sự "mệt mỏi" của thế hệ trẻ với nội dung hời hợt.

Trong nhiều năm, mạng xã hội tràn ngập những hình ảnh lifestyle được dàn dựng kỹ lưỡng - từ bữa ăn, chuyến du lịch đến phong cách thời trang. Nhưng khi các thương hiệu ngày càng khai thác mạnh hình thức này, nhiều người trẻ bắt đầu cảm thấy nó thiếu chiều sâu. Thay vào đó, họ tìm kiếm những nội dung mang tính khám phá: podcast dài hàng giờ, diễn đàn thảo luận trên Reddit, hoặc những video phân tích sách và triết học trên TikTok.

Nói cách khác, thế hệ Z không chỉ muốn nhìn thấy hình ảnh đẹp, họ muốn hiểu thế giới một cách sâu sắc hơn.

Sách trở thành biểu tượng văn hóa, tri thức

Một trong những hiện tượng đáng chú ý nhất là sự bùng nổ của BookTok - cộng đồng chia sẻ sách trên nền tảng TikTok.

Hàng triệu người dùng trẻ tuổi đăng video giới thiệu sách, đọc trích đoạn yêu thích hoặc thậm chí bật khóc khi nói về những nhân vật hư cấu. Hiệu ứng này có sức mạnh đáng kinh ngạc: nhiều cuốn sách cũ bất ngờ trở lại bảng xếp hạng bestseller chỉ nhờ được lan truyền trên mạng xã hội.

Sách - biểu tượng của tri thức đang trở thành chuẩn mực mới trong văn hóa đại chúng - Ảnh: The Guardian

Các nhà sách cho biết nhiều khách hàng trẻ bước vào cửa hàng đã biết chính xác cuốn sách họ muốn mua, vì họ đã nhìn thấy bìa sách trên TikTok.

Điều thú vị là với nhiều người, sách không chỉ là nội dung để đọc mà còn là biểu tượng của bản sắc cá nhân. Một cuốn tiểu thuyết trên bàn cà phê, một chiếc túi tote in tên nhà sách hay một bìa sách nổi bật trong ảnh Instagram đều có thể tiết lộ phần nào về phong cách sống cá nhân.

Khi thời trang cũng “đọc sách”

Không chỉ dừng ở mạng xã hội, sách còn bước vào thế giới thời trang. Thương hiệu xa xỉ Dior từng ra mắt những mẫu túi xách in tên các tác phẩm văn học như Madame Bovary hay Les Fleurs du Mal.

Những chiếc túi xách mang màu sắc tri thức của Dior - Ảnh: The Guardian

Ở một góc độ nào đó, tri thức đã trở thành một dạng “phụ kiện văn hóa”. Tất nhiên, điều này cũng gây tranh cãi. Một số người cho rằng việc biến văn học thành biểu tượng thời trang có thể làm giảm giá trị trí tuệ của sách. Nhưng mặt khác, nó cũng cho thấy sách đang hiện diện trong đời sống văn hóa, đặc biệt ở thời điểm mạng xã hội hay các nền tảng kỹ thuật số "gây nghiện" cho con người và ảnh hưởng đến sức khỏe tinh thần.

Sự trở lại của những cuộc trò chuyện dài

Một yếu tố khác góp phần tạo nên xu hướng này là sự phát triển của các nền tảng nội dung dài.

Trong khi Instagram từng thống trị văn hóa internet bằng hình ảnh, nhiều người sáng tạo nội dung đang chuyển sang những nền tảng như Substack hoặc podcast.

Tại đây, họ có thể viết những bài luận dài, kể những câu chuyện phức tạp và xây dựng cộng đồng độc giả trung thành. Điều này phản ánh một nghịch lý thú vị của thời đại kỹ thuật số: dù chúng ta sống trong thế giới của video ngắn, nhu cầu suy nghĩ sâu sắc vẫn chưa bao giờ biến mất.

Khi tri thức trở thành một yếu tố “sang trọng”

Trong bối cảnh nhiều trường đại học nhân văn đối mặt với nguy cơ bị cắt giảm ngân sách, tri thức đôi khi lại mang dáng vẻ của một thứ xa xỉ.

Trên mạng xã hội, cụm từ “disgustingly educated” - tạm dịch là “học thức đến mức đáng ghen tị”- đã trở thành một trào lưu mới.

Việc đọc sách, trích dẫn triết học hay thảo luận về văn học không còn bị xem là khô khan. Trái lại, nó trở thành dấu hiệu của sự tò mò và cá tính.

Taylor Swift - nữ ca sĩ được nhiều fans hâm mộ trên khắp thế giới không chỉ vì giọng ca, mà còn vì sự thông minh sắc sảo

Một số nhà quan sát cho rằng điều này cũng liên quan đến sự phát triển của trí tuệ nhân tạo. Khi máy móc có thể thay thế nhiều công việc trí tuệ, con người bắt đầu suy nghĩ lại về giá trị của việc hiểu biết thế giới vì chính nó.

Tri thức - sức hút mới của văn hóa đại chúng

Trong nhiều thập kỷ, văn hóa đại chúng thường đặt vẻ đẹp bên ngoài và trí tuệ ở hai thái cực đối lập. Nhưng ngày nay, ranh giới đó đang dần biến mất.

Một siêu mẫu có thể vừa xuất hiện trên sàn diễn thời trang, vừa tổ chức câu lạc bộ sách. Một ca sĩ pop có thể phát hành album mới đồng thời viết bài luận dài về văn hóa. Xu hướng này cho thấy một thay đổi quan trọng: tri thức không còn là "đặc quyền" của giới học thuật, mà trở thành một phần của đời sống văn hóa đại chúng.

Và trong một thế giới ngày càng bị chi phối bởi những thông tin nhanh, nông và dễ quên, có lẽ chính việc suy nghĩ sâu sắc - đọc, học và tranh luận - lại trở thành điều khiến con người trở nên hấp dẫn hơn. Bởi trong thời đại này, sự hiểu biết không chỉ là lợi thế, mà còn là một phong cách sống - sống đẹp.

Nhật Hạ

Nguồn Một Thế Giới : https://1thegioi.vn/tri-thuc-chuan-muc-moi-trong-van-hoa-dai-chung-thoi-cong-nghe-249385.html