Trí tuệ nhân tạo buộc người trẻ phải 'lớn' hơn?

3 giờ trướcBài gốc

Từ nỗi lo bị thay thế đến áp lực tự đổi mới

“Em không ngại học hành vất vả, mà chỉ băn khoăn làm thế nào để bản thân không bị đứng ngoài cuộc khi trí tuệ nhân tạo (AI) ngày càng phát triển”, Minh Anh, sinh viên năm hai ngành truyền thông tại Đại học Thăng Long (Hà Nội), chia sẻ.

Theo Minh Anh, việc tận mắt chứng kiến các công cụ AI có thể viết nội dung, thiết kế hình ảnh hay phân tích dữ liệu chỉ trong vài phút vừa tạo ra áp lực, vừa thôi thúc cô phải nhìn lại con đường nghề nghiệp của mình một cách nghiêm túc hơn. “Em nghĩ điều quan trọng là mình phải tìm ra giá trị riêng mà máy móc không thể thay thế”, Minh Anh nói.

Sự phát triển quá nhanh của công nghệ khiến nhiều bạn trẻ nhiều lần tự hỏi: giá trị nào của con người sẽ còn lại trong một thị trường lao động mà máy móc ngày càng tỏ ra vượt trội. Ảnh minh họa

Cùng suy nghĩ đó, Tuấn Kiệt, sinh viên năm cuối ngành kế toán tại Trường Đại học Kinh tế (Đại học Quốc gia Hà Nội), cho rằng sự phát triển của công nghệ đang buộc người trẻ phải thay đổi tư duy học tập và làm nghề. “Trước đây em nghĩ chỉ cần học chắc chuyên môn là đủ. Nhưng bây giờ, phần mềm và trí tuệ nhân tạo có thể hỗ trợ rất nhiều khâu kỹ thuật. Điều này khiến em nhận ra rằng, nếu không chủ động học thêm kỹ năng mới và nâng cao tư duy, mình sẽ khó cạnh tranh”, Kiệt chia sẻ.

Những câu chuyện của Minh Anh và Tuấn Kiệt phản ánh một chuyển biến rõ rệt trong nhận thức của người trẻ trước làn sóng công nghệ số. Trí tuệ nhân tạo không còn là khái niệm xa vời, mà đã trở thành một phần quen thuộc trong học tập, lao động và đời sống. Thay vì chỉ nhìn AI như mối đe dọa, nhiều học sinh, sinh viên bắt đầu coi đây là phép thử để tự đánh giá năng lực thích ứng và khả năng làm mới chính mình.

Thực tế cho thấy, những băn khoăn ấy không phải là cảm tính. Báo cáo năm 2025 của Diễn đàn Kinh tế Thế giới dự báo 44% kỹ năng nghề nghiệp hiện nay sẽ thay đổi trong vòng 5 năm tới. Sự dịch chuyển này đồng nghĩa với việc nhiều ngành nghề truyền thống sẽ thu hẹp, nhưng đồng thời mở ra các lĩnh vực mới, đòi hỏi nguồn nhân lực linh hoạt, sẵn sàng học hỏi và thích nghi.

Khảo sát của Trường Đại học Bình Dương với 300 học sinh lớp 12 cũng cho thấy, phần lớn các em cảm nhận rõ áp lực cạnh tranh trong lựa chọn ngành nghề trước tốc độ thay đổi của công nghệ. Tuy nhiên, bên cạnh tâm lý lo lắng, nhiều học sinh đã ý thức hơn về việc chuẩn bị kỹ năng, tìm hiểu sớm xu hướng nghề nghiệp và xác định điểm mạnh cá nhân để tạo khác biệt trong tương lai.

Đối với sinh viên đại học, những suy nghĩ ấy ngày càng cụ thể khi gắn liền với cơ hội việc làm sau tốt nghiệp. Việc sử dụng AI như một công cụ hỗ trợ học tập đang trở nên phổ biến, đồng thời đặt ra yêu cầu mới về bản lĩnh thích ứng và khả năng định vị giá trị bản thân. Thay vì bị cuốn theo nỗi lo bị thay thế, không ít sinh viên đã bắt đầu xem công nghệ như bài kiểm tra năng lực, buộc họ phải trưởng thành hơn trong tư duy nghề nghiệp và lựa chọn con đường phát triển dài hạn trong môi trường số.

Những năng lực con người vẫn giữ vai trò cốt lõi

Theo các chuyên gia, lợi thế lớn nhất của AI nằm ở tốc độ, khả năng xử lý và tổng hợp dữ liệu khổng lồ. Tuy nhiên, công nghệ vẫn bộc lộ những giới hạn rõ ràng ở các phương diện mang tính nhân văn. Đó là sự thấu cảm trong giao tiếp, trực giác nghề nghiệp, khả năng sáng tạo độc đáo và đặc biệt là nền tảng đạo đức trong hành xử.

Thực tiễn tuyển dụng cho thấy, bài toán nhân lực của doanh nghiệp hiện nay không nằm ở việc thiếu người biết sử dụng công cụ số hay trí tuệ nhân tạo, mà ở chỗ thiếu những lao động có tư duy độc lập, bản lĩnh nghề nghiệp và nhân cách đủ vững để làm chủ công nghệ. Khi các nền tảng số ngày càng phổ biến, những năng lực phi công nghệ như khả năng giao tiếp, hợp tác, truyền cảm hứng, tư duy phản biện và đạo đức nghề nghiệp lại trở thành yếu tố phân loại và quyết định chất lượng nhân sự.

Một trong những hoạt động đào tạo chất lượng nhân lực tại Công ty TNHH Truyền thông Some. Ảnh: NVCC

Trao đổi với phóng viên Báo Công Thương, bà Nguyễn Thị Mỹ Linh, Giám đốc Công ty TNHH Truyền thông Some, nhận định: “Doanh nghiệp không thiếu ứng viên biết dùng công cụ số, thậm chí sử dụng rất thành thạo trí tuệ nhân tạo. Điều chúng tôi cần là những người có chính kiến, biết chịu trách nhiệm với sản phẩm mình tạo ra và hiểu rõ ranh giới đạo đức khi ứng dụng công nghệ. Nhân sự giỏi công nghệ nhưng thiếu tư duy và bản lĩnh nghề nghiệp rất khó đi đường dài cùng doanh nghiệp”.

Trong bối cảnh đó, giáo dục đại học không thể chỉ tập trung trang bị kỹ năng kỹ thuật, mà cần đóng vai trò bồi dưỡng những giá trị cốt lõi của con người. Đây cũng là lĩnh vực mà trí tuệ nhân tạo không thể thay thế vai trò của người thầy.

Khi sinh viên có thể dễ dàng tìm kiếm thông tin và câu trả lời từ AI, vai trò của giảng viên đại học đang dịch chuyển rõ rệt. Người thầy không còn đơn thuần là người truyền đạt tri thức, mà trở thành người dẫn đường, định hướng tư duy và gìn giữ các giá trị nhân văn.

Thông qua các dự án, tình huống nghề nghiệp và hoạt động hợp tác với doanh nghiệp, sinh viên được đặt vào vai trò chủ động khám phá, từ đó hình thành năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo, thay vì chỉ tiếp nhận kiến thức một chiều.

Để thích ứng với thời đại số, giáo dục đại học cần thay đổi từ tư duy đào tạo đến phương pháp giảng dạy. Trí tuệ nhân tạo cần được xác định là công cụ hỗ trợ học tập, không phải sự thay thế cho tư duy con người. Giảng viên cần có trách nhiệm hướng dẫn sinh viên sử dụng AI đúng mục đích, gắn với yêu cầu phân tích, phản biện và tư duy độc lập.

Phương Cúc

Nguồn Công Thương : https://congthuong.vn/tri-tue-nhan-tao-buoc-nguoi-tre-phai-lon-hon-439521.html