Trí tuệ nhân tạo gây xáo trộn mạnh trong thế giới game

4 giờ trướcBài gốc

Khái niệm AI vốn dĩ đã đồng hành cùng ngành công nghiệp này từ những ngày đầu tiên, rất lâu trước khi những cái tên như ChatGPT trở thành câu cửa miệng của công chúng. Các thuật toán từ thời AI phi tạo sinh đã và vẫn đang vận hành hàng loạt hệ thống cốt lõi của game, từ cơ chế ghép trận mượt mà, logic hành vi của các nhân vật máy (NPC), cho đến việc thổi hồn vào những siêu máy tính phản diện mang tính biểu tượng như SHODAN hay GLaDOS.

Thế nhưng, sự trỗi dậy của AI tạo sinh (AI có khả năng tạo ra nội dung mới) lại mang một hình hài hoàn toàn khác biệt. Các thuật toán hiện đại đang trực tiếp nhúng tay vào việc sản xuất tài sản kỹ thuật số, vẽ kết cấu đồ họa, lồng tiếng và thậm chí là viết mã nguồn nhằm đẩy nhanh tốc độ phát triển dự án.

Cơn lốc này đang đe dọa trực tiếp đến sinh kế của các nhà sáng tạo nội dung, đồng thời làm dấy lên nỗi ám ảnh về một kỷ nguyên tràn ngập những tựa game được sản xuất công nghiệp, hời hợt hay còn gọi là "rác tạo sinh" (slop). Đứng trước một kệ hàng kỹ thuật số ngày nay, người tiêu dùng gần như không có bất kỳ một công cụ đáng tin cậy nào để xác định xem tựa game họ sắp bỏ tiền ra mua có sự can thiệp của AI hay không.

Kể từ năm 2023, quy định về việc công bố sử dụng AI trong game đã chuyển từ trạng thái vắng bóng sang chắp vá. Đằng sau những động thái minh bạch nửa vời này, một sự thật phũ phàng dần lộ diện: các nền tảng phân phối quan tâm đến việc né tránh các rắc rối về bản quyền nhiều hơn là tôn trọng quyền được biết của cộng đồng game thủ.

Steam và mớ bòng bong mang tên tiêu chuẩn công bố AI

Steam, đế chế phân phối game PC khổng lồ thuộc sở hữu của Valve, hiện là ranh giới phòng thủ gần nhất mà chúng ta có về một tiêu chuẩn công bố AI, đơn giản vì họ là nền tảng lớn đầu tiên chịu chính thức hóa một bộ quy tắc. Giữa cơn sốt AI bùng nổ vào năm 2023, Valve từng đưa ra quyết định cứng rắn là cấm cửa các tựa game chứa nội dung do thuật toán tạo ra, với lý do e ngại rủi ro pháp lý và tuyên bố cần thêm thời gian để nghiên cứu công nghệ này.

Steam và mớ bòng bong mang tên tiêu chuẩn công bố AI

Đến tháng 1.2024, nền tảng này đã chính thức hóa các quy tắc minh bạch, yêu cầu giới lập trình viên phải khai báo rõ ràng hai hạng mục: nội dung được tạo sẵn bằng AI trong quá trình phát triển (pre-generated) và nội dung do AI tạo ra theo thời gian thực khi trò chơi đang chạy (live-generated). Những nỗ lực này lập tức vấp phải sự mỉa mai từ các đối thủ cạnh tranh. Tim Sweeney, người đứng đầu Epic Games, đã công khai chế giễu chính sách của Steam, ví von việc bắt ép lập trình viên khai báo xài AI cũng vô lý và nực cười như việc bắt họ phải công bố mình dùng loại dầu gội đầu nào.

Sự mập mờ càng được đẩy lên cao trào trong những tuần gần đây khi Valve đột ngột thu hẹp phạm vi của các quy tắc khai báo. Họ làm rõ rằng các nhà phát triển giờ đây chỉ cần báo cáo việc sử dụng AI nếu đầu ra của thuật toán là những thứ mà người chơi trực tiếp nhìn thấy, nghe thấy hoặc tương tác. Bước lùi chiến lược này thực chất là một cái gật đầu bật đèn xanh cho việc sử dụng AI trong lập trình mã nguồn và hàng loạt các quy trình hậu trường khác mà không cần bất kỳ sự minh bạch nào. Valve tuyên bố hệ thống này giúp bảo vệ người dùng, và các trò chơi sẽ được kiểm duyệt trước khi phát hành. Thế nhưng, nền tảng này lại né tránh việc đưa ra chế tài xử lý rõ ràng cho những trường hợp nhà phát triển cố tình che giấu việc sử dụng thuật toán.

Động cơ thực sự phía sau hệ thống khai báo của Steam lộ rõ hình hài của một lá chắn pháp lý nhằm đối phó với vùng xám bản quyền. Một số mô hình tạo sinh có khả năng ghi nhớ nguyên vẹn các tài liệu có bản quyền và tái tạo lại chúng khi được người dùng đưa ra câu lệnh phù hợp. Bằng cách buộc nhà phát triển tự khai báo, Valve có thể nhanh chóng phủi tay và rút các tựa game vi phạm khỏi cửa hàng ngay lập tức nếu có bất kỳ khiếu kiện pháp lý nào xảy ra, chuyển toàn bộ trách nhiệm bồi thường sang phía người làm game.

Cách thức Steam triển khai việc công bố cũng vô cùng hời hợt. Thay vì thiết kế một nhãn dán (tag) chính thức, họ chỉ cung cấp một trường văn bản tự do để nhà phát triển tự viết vài dòng thông báo. Hậu quả là người dùng hoàn toàn không thể tìm kiếm, phân loại hay lọc bỏ các nội dung AI khi lướt xem hàng chục ngàn tựa game trên cửa hàng. Dữ liệu từ SteamDB, một kho lưu trữ độc lập của bên thứ ba, cho thấy hiện có hơn 15.000 phần mềm và trò chơi mang nhãn khai báo AI của Steam, nhưng con số tổng hợp này lại bị che giấu hoàn toàn trên nền tảng chính thức của Valve.

Vùng tối trên các nền tảng và cuộc săn lùng của cộng đồng

Khi bước ra khỏi biên giới của Steam, người chơi ngay lập tức rơi vào một vùng tối vô pháp về mặt thông tin. Mặc dù cửa hàng game độc lập itch.io có cung cấp một nhãn "AI Generated" cho phép người dùng tìm kiếm, nhưng họ lại không hề bắt buộc các chủ dự án phải dán nhãn này lên trang bán hàng của mình.

Bức tranh tại các chợ ứng dụng di động hay các cửa hàng game console khổng lồ của Nintendo, PlayStation và Xbox càng đáng thất vọng hơn khi hoàn toàn vắng bóng các quy định về minh bạch thuật toán. Các nền tảng này đang hứng chịu làn sóng chỉ trích gay gắt từ giới chuyên môn vì đã nhắm mắt làm ngơ, để mặc cho các sản phẩm "rác tạo sinh" ồ ạt tràn ngập, làm loãng đi giá trị của nền tảng và bóp nghẹt cơ hội tiếp cận khách hàng của những nhà phát triển chân chính.

Cộng đồng game thủ lập nhóm giám sát ("AI Check"), sử dụng các thiết bị quét cầm tay để săn lùng, rà soát các tựa game mập mờ

Epic Games Store và GOG.com, hai thế lực phân phối lớn khác, cũng đồng điệu trong sự im lặng về các quy tắc công bố AI. GOG thậm chí từng phải đối mặt với một cơn bão tẩy chay dữ dội từ cộng đồng khi bị phát hiện sử dụng các hình ảnh đồ họa do thuật toán tạo ra ngay trong chính các chiến dịch quảng bá chính thức của cửa hàng.

Sự lỏng lẻo và vô trách nhiệm từ phía các nền tảng phân phối đã đẩy người chơi vào thế bị động hoàn toàn, buộc họ phải tự đứng ra lập các tổ chức giám sát để bảo vệ quyền lợi của mình. Đơn cử như nhóm giám tuyển "AI Check" trên Steam, một nỗ lực từ cộng đồng nhằm tự tay rà soát, theo dõi các trò chơi sử dụng tài sản trí tuệ nhân tạo và đánh dấu lại cách thức mà các nhà phát triển đang che giấu công nghệ này.

Việc thiếu vắng một ranh giới rõ ràng đã tạo ra một bầu không khí độc hại bao trùm toàn bộ ngành công nghiệp. Đã có vô số trường hợp các hãng game bị cộng đồng "bắt quả tang" bí mật nhúng AI vào sản phẩm, dẫn đến những lời xin lỗi vụng về, những bản cập nhật thay thế hình ảnh vội vã, hoặc thậm chí là bị tước bỏ luôn các giải thưởng danh giá.

Ở thái cực ngược lại, sự nghi kỵ mù quáng đã châm ngòi cho những cuộc săn phù thủy kỹ thuật số đầy oan uổng. Rất nhiều dự án game tiềm năng đã bị hủy bỏ, vô số họa sĩ con người đã bị tấn công mạng và cáo buộc sử dụng AI oan uổng chỉ vì nét vẽ của họ vô tình mang lại cảm giác quá hoàn hảo. Đây là hệ quả tất yếu khi niềm tin bị phá vỡ và các nền tảng từ chối làm trọng tài phân xử sự minh bạch.

Quyền định đoạt của người tiêu dùng và lằn ranh đạo đức AI

Sự minh bạch trong việc sử dụng AI không phải là một đòi hỏi vô lý từ phía cộng đồng game thủ, mà là một quyền lợi tiêu dùng căn bản cần được bảo vệ. Đối với một bộ phận lớn người chơi, cách một tựa game được tạo ra mang sức nặng đạo đức tương đương với chất lượng cuối cùng của nó. Các nghiên cứu hành vi gần đây chỉ ra rằng, việc cung cấp thông tin minh bạch về nguồn gốc tài sản kỹ thuật số có khả năng định hình lại hoàn toàn góc nhìn của công chúng, giúp họ đưa ra những quyết định mua sắm có ý thức và dập tắt những cuộc tấn công mạng vô căn cứ.

Game thủ trước sự lựa chọn giữa "Nghệ sĩ con người" (Người tạo sinh chân chính) và "AI AI" (Rác sinh tạo).

Luận điểm của Tim Sweeney về việc ví von thuật toán tạo sinh với "dầu gội đầu" là một sự đánh tráo khái niệm nguy hiểm. Người tiêu dùng có thể không quan tâm đến việc lập trình viên dùng phần mềm nào để gõ code, nhưng họ có quyền và cần phải biết liệu số tiền họ bỏ ra có đang gián tiếp tài trợ cho việc cướp đi sinh kế của các diễn viên lồng tiếng, các nhà văn và các họa sĩ minh họa hay không.

Hơn thế nữa, mối quan tâm này còn mở rộng sang các rủi ro kỹ thuật và sinh thái. Người chơi cần biết liệu tựa game họ mua có được xây dựng trên nền tảng những dòng code rác do AI viết ra, thứ rất có thể sẽ đổ vỡ hoàn toàn chỉ sau một bản cập nhật hệ điều hành. Đồng thời, nhận thức về lượng khí thải carbon và mức tiêu thụ tài nguyên điện nước khổng lồ của các trung tâm dữ liệu AI đang khiến nhiều game thủ ngần ngại trong việc ủng hộ các sản phẩm lạm dụng công nghệ này.

Toàn bộ những khúc mắc mang tính hệ thống này biến việc công bố AI trở thành một vấn đề thuộc về quyền lợi của người tiêu dùng, nhưng trớ trêu thay, nó lại đang bị chi phối hoàn toàn bởi lợi ích thương mại của các nền tảng phân phối. Hệ thống khai báo hiện tại của Steam chỉ là một vỏ bọc mỏng manh, một thao tác đối phó mang tính thủ tục chứ không mang lại giá trị thực tiễn nếu người dùng không thể chủ động tìm kiếm và sàng lọc thông tin.

Đã đến lúc mọi cửa hàng bán game kỹ thuật số phải bắt buộc hiển thị rõ ràng thông tin về việc sử dụng trí tuệ nhân tạo tạo sinh ngay tại thời điểm khách hàng đưa ra quyết định thanh toán. Cộng đồng game thủ, những người đang trực tiếp trả tiền để nuôi sống toàn bộ ngành công nghiệp này, hoàn toàn xứng đáng được đối xử với một tiêu chuẩn minh bạch và sự tôn trọng cao hơn thế.

Bùi Tú

Nguồn Một Thế Giới : https://1thegioi.vn/tri-tue-nhan-tao-gay-xao-tron-manh-trong-the-gioi-game-246761.html