Trí tuệ nhân tạo: Khi AI trở thành tác nhân 'thực thi toàn diện'

4 giờ trướcBài gốc

Công ty tư vấn công nghệ Gartner dự báo đến cuối năm nay, khoảng 40% ứng dụng doanh nghiệp sẽ tích hợp các tác nhân AI, mở ra bước ngoặt về năng suất lao động và tái cấu trúc chuỗi giá trị toàn cầu.

Khác với các hệ thống AI truyền thống chỉ phản hồi các yêu cầu đơn lẻ, Agentic AI có khả năng hiểu mục tiêu, tự lên kế hoạch, tương tác với nhiều hệ thống, ra quyết định và duy trì quy trình dài hạn mà không cần con người can thiệp thường xuyên. Các tác nhân này chủ động học hỏi, thích ứng theo bối cảnh, từ đó chuyển từ vai trò “công cụ hỗ trợ” sang “thực thể thực thi” trong sản xuất, tài chính, quốc phòng, logistics và nghiên cứu khoa học. Dự báo cho thấy đến cuối năm 2026, khoảng 40% ứng dụng doanh nghiệp tích hợp năng lực AI tự hành, tăng mạnh so với mức 5% năm 2025. Trong kịch bản thuận lợi, AI tự hành có thể chiếm tới 30% doanh thu phần mềm doanh nghiệp toàn cầu vào năm 2035.

Mỹ từ đầu năm 2025 đã điều chỉnh chính sách AI, với Sắc lệnh 14179 thay thế Sắc lệnh 14110, giảm vai trò “hàng rào an toàn” để coi AI là động lực tăng tốc cho tăng trưởng và cạnh tranh địa chính trị. Chính quyền Mỹ công bố Kế hoạch Hành động AI “Winning the Race”, thúc đẩy triển khai và thương mại hóa AI thông qua các “cơ chế thử nghiệm quy định” (regulatory sandbox) và bỏ bớt các nghĩa vụ liên quan đến đa dạng, công bằng, hòa nhập (DEI) hay kiểm soát thông tin sai lệch, tập trung vào hiệu quả sản xuất, quốc phòng và logistics chiến lược. Tháng 11/2025, Sứ mệnh Genesis được triển khai với ngân sách 320 triệu USD, được ví như “Dự án Manhattan của kỷ nguyên AI”, nhằm phát triển các hệ thống AI tự hành phục vụ nghiên cứu khoa học, ưu tiên bán dẫn và năng lượng sạch.

Bên cạnh việc đẩy mạnh đổi mới, Mỹ cũng chú trọng xây dựng khung quản trị và tiêu chuẩn cho AI tự hành. Tháng 2 vừa qua, Viện Tiêu chuẩn và Công nghệ Quốc gia Mỹ (NIST) công bố sáng kiến CAISI (Certified Agentic Intelligence Standards Initiative), tập trung vào chuẩn hóa kỹ thuật, tăng cường nghiên cứu an ninh và định danh các thực thể phi con người, cũng như triển khai đối thoại chính sách theo lĩnh vực ứng dụng. CAISI giải quyết các câu hỏi then chốt về quyền ủy quyền, xác minh danh tính và trách nhiệm pháp lý khi AI Agent hoạt động sai hoặc gây hậu quả ngoài dự kiến. Thay vì siết chặt bằng rào cản pháp lý, Mỹ ưu tiên chuẩn kỹ thuật, cơ chế định danh và kiểm định để quản trị rủi ro.

Liên minh An ninh Đám mây (CSA) đề xuất Khung Tin cậy Agent (ATF) để phân loại mức độ trưởng thành và kiểm soát rủi ro của AI Agent, từ cấp 0 – chỉ quan sát và đề xuất – đến cấp 4 – tự hành hoàn toàn trong môi trường phức tạp nhưng vẫn chịu phê duyệt và kiểm định định kỳ. Mỗi cấp độ gắn với yêu cầu giám sát, kiểm định và phê duyệt khác nhau, cân bằng giữa đổi mới công nghệ và trách nhiệm pháp lý, đồng thời cung cấp tham chiếu cho các quốc gia xây dựng cơ chế phân tầng rủi ro cho AI tự hành.

Trong lĩnh vực quân sự, Mỹ là một trong những nước ứng dụng AI tự hành mạnh mẽ nhất nhưng vẫn duy trì các ràng buộc pháp lý và đạo đức nghiêm ngặt. Chỉ thị 3000.09 của Bộ Quốc phòng yêu cầu mọi hệ thống vũ khí tự động và bán tự động phải đảm bảo duy trì “mức độ đánh giá phù hợp của con người” và tuân thủ luật chiến tranh. Các hệ thống này phải có khả năng chấm dứt giao tranh khi vượt ngoài phạm vi thiết kế. Bản Ghi nhớ An ninh Quốc gia về AI (10/2024) thúc đẩy AI trong quốc phòng, tình báo và an ninh mạng, đồng thời nâng bảo vệ chuỗi cung ứng chip AI và hạ tầng tính toán lên mức ưu tiên hàng đầu.

Việt Nam cũng đã xây dựng Luật Trí tuệ nhân tạo với mô hình “quản lý để phát triển”, phân loại rủi ro theo 3 mức, kết hợp cơ chế thử nghiệm và AI voucher để khuyến khích đổi mới. Tuy nhiên, khung pháp lý hiện hành chủ yếu điều chỉnh AI “thông thường”, chưa làm rõ địa vị pháp lý của tác nhân tự hành và cơ chế phân bổ trách nhiệm khi tác vụ AI hoạt động độc lập gây hậu quả. Hạ tầng dữ liệu phân mảnh, năng lực tính toán chủ quyền còn hạn chế và các yêu cầu về hiện diện thương mại, dán nhãn nội dung do AI tạo ra cần được cụ thể hóa bằng văn bản dưới luật để tránh rào cản tuân thủ.

Kỷ nguyên AI tự hành đánh dấu bước chuyển từ AI hỗ trợ sang vai trò “tác nhân thực thi” trong nhiều lĩnh vực, từ kinh tế đến an ninh-quốc phòng. Mỹ lựa chọn chiến lược “phi quy chế hóa chiến lược” để tối đa hóa tốc độ đổi mới, đồng thời định hình chuẩn mực mới qua các sáng kiến CAISI, ATF và Sứ mệnh Genesis. AI tự hành vừa mở ra cơ hội tăng trưởng và bứt phá năng suất, vừa đòi hỏi tư duy quản trị linh hoạt dựa trên tiêu chuẩn kỹ thuật, giám sát thời gian thực và khả năng điều chỉnh chính sách trước những rủi ro mới. Theo dõi sát sao chính sách của Mỹ và các trung tâm AI lớn sẽ là yếu tố then chốt để mọi quốc gia duy trì chủ quyền số và năng lực cạnh tranh dài hạn.

Ngọc Quang (TTXVN)

Nguồn Tin Tức TTXVN : https://baotintuc.vn/khoa-hoc-cong-nghe/tri-tue-nhan-tao-khi-ai-tro-thanh-tac-nhan-thuc-thi-toan-dien-20260311130410114.htm