Khi văn hóa trở thành “sản phẩm du lịch”
Văn kiện Đại hội XIV của Đảng đã đặt ra một định hướng rõ ràng đó là việc phát triển mạnh các ngành công nghiệp văn hóa và dịch vụ văn hóa, đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của người dân. Tinh thần đó tiếp tục khẳng định, đầu tư cho văn hóa là đầu tư cho phát triển bền vững đất nước, cho tương lai của dân tộc.
Tại nhiều địa phương, trong đó có xã Lũng Cú (tỉnh Tuyên Quang), tư duy này đang dần được cụ thể hóa bằng những mô hình phát triển rõ nét, nơi văn hóa không còn là “tài sản tĩnh” mà trở thành “nguồn lực động” phục vụ phát triển kinh tế - xã hội.
Lũng Cú - vùng đất cực Bắc Tổ quốc từ lâu đã mang trong mình những giá trị văn hóa đặc sắc của cộng đồng các dân tộc thiểu số. Điểm đáng chú ý là cách mà địa phương này đang “định danh lại” các giá trị văn hóa không chỉ gìn giữ mà còn chuyển hóa thành sản phẩm văn hóa gắn với du lịch.
Quán triệt các nghị quyết của Trung ương và chương trình hành động thực hiện Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng, xã Lũng Cú xác định phát triển văn hóa là một trụ cột quan trọng. Trong đó, nhiệm kỳ 2025 - 2030, địa phương lựa chọn phát triển du lịch theo hướng “xanh - bản sắc - an toàn - thân thiện” và gắn chặt với chuyển đổi số.
Ông Dương Ngọc Đức - Bí thư xã Lũng Cú (giữa ảnh) hòa mình cùng du khách, bà con dân tộc trong một lễ hội văn hóa đặc sắc của làng Lô Lô Chải.
Người bản địa tại Lũng Cú vừa là người cung cấp dịch vụ lưu trú, ẩm thực, vừa trở thành “người kể chuyện” và gìn giữ không gian văn hóa, trực tiếp truyền tải bản sắc đến du khách.
Chia sẻ với phóng viên Báo Công Thương, ông Dương Ngọc Đức - Bí thư Đảng ủy xã Lũng Cú cho biết, ngày 30/10/2025 UBND tỉnh Tuyên Quang phê duyệt khung Đề cương nhiệm vụ Đề án phát triển du lịch tỉnh đến năm 2035, tầm nhìn 2045, nhằm xây dựng chiến lược tổng thể đưa du lịch trở thành ngành kinh tế quan trọng, hướng tới là ngành kinh tế mũi nhọn, đóng góp tích cực cho tăng trưởng xanh và phát triển bền vững.
Ở góc độ này, Lũng Cú không phát triển du lịch theo hướng “điểm đến đơn lẻ”, mà hướng tới một hệ sinh thái trải nghiệm, nơi mỗi sản phẩm du lịch đều mang theo câu chuyện văn hóa riêng.
“Một điểm khác biệt trong cách làm của Lũng Cú là đặt người dân vào trung tâm. Du lịch không còn là “dịch vụ” do một nhóm nhỏ vận hành, mà là quá trình cộng đồng cùng tham gia, cùng hưởng lợi, đó chính là mô hình du lịch cộng đồng”, Bí thư xã Dương Ngọc Đức thông tin.
Thực tế cho thấy, chính sự chủ động của người dân đã tạo nên sức sống cho du lịch địa phương. Người bản địa tại Lũng Cú vừa là người cung cấp dịch vụ lưu trú, ẩm thực, vừa trở thành “người kể chuyện” và gìn giữ không gian văn hóa, trực tiếp truyền tải bản sắc đến du khách.
Trải nghiệm của anh Nguyễn Giang Nam, du khách đến từ Hà Nội là một ví dụ điển hình. Trong chuyến đi đến làng Lô Lô Chải đúng dịp ngày bầu cử 15/3, anh không chỉ tham quan một điểm đến được vinh danh là “Làng du lịch tốt nhất thế giới” năm 2025, mà còn được “chạm” vào đời sống văn hóa thực sự của người dân Lô Lô.
“Những câu chuyện đời thường, những phong tục, tập quán, những nếp nhà trình tường được giữ gìn nguyên vẹn chính là yếu tố tạo nên sức hấp dẫn khác biệt, điều mà không một mô hình du lịch đại trà nào có thể thay thế”, anh Nguyễn Giang Nam chia sẻ.
Người dân tại Lô Lô Chải đã chủ động ứng dụng công nghệ, quảng bá sản phẩm, nhận đặt phòng homestay, kết nối trực tiếp với du khách trong và ngoài nước.
Song hành với bảo tồn văn hóa, Lũng Cú đang đẩy mạnh chuyển đổi số, coi đây một công cụ để nâng cao hiệu quả quản lý và mở rộng thị trường cho các sản phẩm du lịch. Hiện nay, 100% văn bản nội bộ của xã đã được xử lý trên môi trường mạng. Đáng chú ý, cả 37/37 thôn đều thành lập Tổ công nghệ số cộng đồng - một mô hình đưa tri thức số đến từng hộ dân. Thông qua mô hình này, người dân vùng cao từng bước làm chủ công nghệ, từ sử dụng điện thoại thông minh đến khai thác mạng xã hội và các nền tảng thương mại điện tử; chủ động quảng bá sản phẩm, nhận đặt phòng homestay, kết nối trực tiếp với du khách trong và ngoài nước.
Hiệu quả của cách làm này được thể hiện rõ nhất tại làng Lô Lô Chải - nơi hội tụ đầy đủ các yếu tố về văn hóa, cộng đồng và công nghệ. Nằm dưới chân cột cờ Quốc gia Lũng Cú, làng hiện có hơn 120 hộ dân sinh sống trong những ngôi nhà trình tường cổ kính, gần như giữ nguyên vẹn không gian truyền thống. Trong đó, 62 hộ đã phát triển mô hình homestay, với khả năng phục vụ khoảng 1.000 lượt khách mỗi đêm.
Nhờ đẩy mạnh quảng bá trên nền tảng số, lắp đặt mã QR tại các điểm di tích và xây dựng hình ảnh chuyên nghiệp, năm 2025, làng Lô Lô Chải được vinh danh “Làng du lịch tốt nhất thế giới năm 2025”; và năm qua, xã Lũng Cú đã đón hơn 427.000 lượt khách.
Hướng tới sản phẩm xanh, phát triển bền vững
Trong thời gian tới, Lũng Cú tiếp tục đặt mục tiêu bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa truyền thống thông qua nhiều giải pháp, trong đó hướng đến các giải pháp “xanh”, thân thiện với môi trường. Ông Dương Ngọc Đức cho biết, các lễ hội như: Gầu Tào, lễ cúng tổ tiên của dân tộc Lô Lô, lễ hội xuống đồng... sẽ tiếp tục được xã duy trì, đồng thời đưa văn hóa truyền thống vào giáo dục thế hệ trẻ.
Song song với đó là việc đổi mới công tác truyền thông, đẩy mạnh quảng bá trên nền tảng số, phối hợp chặt chẽ với các cơ quan báo chí để lan tỏa hình ảnh địa phương.
Một góc nhỏ bình yên tại làng Lô Lô Chải - làng du lịch tốt nhất thế giới năm 2025.
Để phát triển bền vững, Lũng Cú định hướng phát triển du lịch gắn với các giải pháp “xanh”, thân thiện với môi trường, tiếp tục triển khai bản đồ du lịch thông minh.
Mô hình phát triển du lịch ở Lũng Cú gợi mở hướng đi cho nhiều vùng đất khác.
Không dừng lại ở đó, để tiếp tục định vị là địa danh du lịch hàng đầu của cả nước, trong năm 2026, Lũng Cú định hướng phát triển du lịch gắn với các giải pháp “xanh”, thân thiện với môi trường, tiếp tục triển khai bản đồ du lịch thông minh. Theo đó, ngay từ đầu năm 2026, địa phương đã cho ra mắt sản phẩm du lịch mới “Cưỡi ngựa trải nghiệm Cực Bắc - Tuyên Quang”. Đây là bước đi cụ thể cho định hướng đa dạng hóa sản phẩm, khai thác tối đa lợi thế cảnh quan và văn hóa bản địa.
Trong tháng 3/2026, xã Lũng Cú tiếp tục đẩy mạnh trồng hàng nghìn cây xanh, gắn phát triển du lịch với mục tiêu “xanh hóa” không gian sống và điểm đến. Tại làng Lô Lô Chải, định hướng này được cụ thể hóa bằng những thay đổi rõ nét: nói không với sản phẩm nhựa, ưu tiên sử dụng vật liệu thân thiện môi trường; thùng rác được làm bằng gỗ; hạ tầng được chỉnh trang theo hướng hài hòa với cảnh quan, trong đó các tuyến đường được lát đá thay cho bê tông.
Theo ông Dương Ngọc Đức, cách làm này không chỉ góp phần bảo vệ môi trường, gìn giữ bản sắc mà còn tạo ra giá trị kinh tế thiết thực. Du lịch xanh đang từng bước nâng cao thu nhập cho người dân, đồng thời giúp quảng bá hình ảnh Lũng Cú ra thế giới như một điểm đến bền vững, giàu bản sắc.
Câu chuyện của Lũng Cú cho thấy một chuyển biến quan trọng trong tư duy phát triển, văn hóa không chỉ để bảo tồn, mà phải được “kích hoạt” để tạo ra giá trị kinh tế. Khi người dân trở thành chủ thể, khi công nghệ trở thành công cụ và khi chính sách tạo được định hướng rõ ràng, văn hóa hoàn toàn có thể trở thành “động cơ mềm” thúc đẩy tăng trưởng.
Trong bối cảnh hội nhập ngày càng sâu rộng, những mô hình như Lũng Cú không chỉ là câu chuyện địa phương, mà còn gợi mở hướng đi cho nhiều vùng đất khác, phát triển từ bản sắc, tăng trưởng từ nội lực và bền vững từ chính những giá trị văn hóa cốt lõi.
Năm 2026, địa phương đặt mục tiêu đón trên 450.000 lượt khách; 80% hộ đạt tiêu chí văn hóa, 89,1% thôn đạt chuẩn văn hóa; đồng thời tổ chức Festival Hoa Mai anh đào lần thứ nhất...
Hoàng Hòa - Nam Nguyễn