Triệt để tiết kiệm xăng dầu, đảm bảo an ninh năng lượng quốc gia (Bài 4): Thế giới trong cuộc chuyển đổi năng lượng xanh

11 giờ trướcBài gốc

Sự nổi lên của năng lượng tái tạo

Năng lượng xanh là các nguồn năng lượng được tạo ra từ tài nguyên thiên nhiên như ánh nắng, gió, nước, địa nhiệt, sinh khối…, có khả năng tái tạo vô hạn. Đặc điểm nổi bật là chúng không phát thải khí nhà kính, không gây ô nhiễm môi trường trong quá trình sử dụng, giúp giảm thiểu biến đổi khí hậu. Không chỉ giúp giảm sự phụ thuộc vào các nguồn tài nguyên không tái tạo, năng lượng xanh còn giúp giảm thiểu rủi ro của biến động giá năng lượng.

Cánh đồng điện gió ở Đan Mạch

Theo Báo cáo năng lượng tái tạo 2025 của Cơ quan Năng lượng quốc tế (IEA), năng lượng tái tạo đang được triển khai nhanh hơn bao giờ hết, định hình lại hệ thống điện, giao thông vận tải, sưởi ấm và chuỗi cung ứng nhiên liệu. Các tấm pin mặt trời đang phủ kín các mái nhà và sa mạc, xe điện đang trở nên phổ biến, các loại nhiên liệu sạch mới đang bắt đầu được sử dụng trong máy bay, nhà máy và mạng lưới khí đốt.

Hiện nhiên liệu hóa thạch vẫn chiếm gần 60% sản lượng điện, nhưng các nguồn năng lượng sạch đang dần chiếm ưu thế. Theo thống kê, từ năm 2015 đến 2024, công suất điện từ các nguồn năng lượng tái tạo đã tăng khoảng 2.600 gigawatt (GW), tương đương 140%. Trong cùng thời gian, công suất điện từ nhiên liệu hóa thạch chỉ tăng khoảng 640 GW (16%). Dự kiến công suất điện tái tạo toàn cầu sẽ tăng gấp 2,6 lần so với mức năm 2022 vào 2030, gần gấp đôi tốc độ tăng trưởng của giai đoạn 2019-2024. Trên thế giới, các nền kinh tế lớn như Trung Quốc, Mỹ, các nước phát triển như Na Uy, Đức, Australia… đều triển khai chiến lược năng lượng xanh như một phần trong chiến lược phát triển quốc gia dài hạn. Chiến lược này tập trung vào việc chuyển đổi sang năng lượng tái tạo, giảm phát thải carbon và đảm bảo an ninh năng lượng. Nó bao gồm một số xu hướng chính, trong đó có chuyển đổi năng lượng bền vững, phát triển năng lượng mới và chuyển đổi số kết hợp xanh.

Chuyển đổi năng lượng bền vững là xu hướng các nước “xoay trục” chính sách năng lượng để ứng phó với cú sốc nguồn cung, ưu tiên năng lượng tái tạo để thay thế nhiên liệu hóa thạch. Trong quá trình chuyển đổi này, năng lượng mặt trời đã trở thành trụ cột chính, vượt qua điện gió để trở thành nguồn năng lượng tái tạo tăng trưởng nhanh nhất. Tính đến đầu năm 2026, công suất năng lượng mặt trời toàn cầu đạt khoảng 2.919 GW, bứt phá mạnh mẽ từ mức 228 GW năm 2015. Xu hướng thứ hai là phát triển năng lượng mới, bao gồm hydro xanh và điện hạt nhân thế hệ mới. Việc phát triển hydro xanh đang tiến triển nhanh chóng trên toàn thế giới, chuyển từ các dự án thí điểm sang triển khai quy mô công nghiệp. Tuy nhiên, ngành công nghiệp này đang đối mặt với nhiều thách thức, bao gồm chi phí sản xuất cao và những nút thắt về cơ sở hạ tầng, dẫn đến một số dự án bị trì hoãn. Bên cạnh hydro xanh, điện hạt nhân thế hệ mới cũng đang phát triển bùng nổ trên thế giới, tập trung vào công nghệ lò phản ứng modul (SMR) và thế hệ 3+ và 4 an toàn cao.

Một xu hướng nữa cũng đang diễn ra mạnh mẽ trên toàn cầu là việc tích hợp công nghệ số vào hạ tầng năng lượng. Thông qua việc áp dụng AIoT (trí tuệ nhân tạo và Internet vạn vật), Big Data và Blockchain để tối ưu hóa, tự động hóa và đảm bảo an ninh năng lượng, các quốc gia đang nâng cấp lưới điện thông minh, quản lý năng lượng tái tạo hiệu quả, tạo nền tảng bền vững trong bối cảnh an ninh năng lượng nhiều biến động.

Dự án nhà máy điện gió và năng lượng mặt trời lớn nhất thế giới ở bang Gujarat, Ấn Độ

Đa dạng các mô hình chuyển đổi năng lượng xanh

Trên cơ sở các xu hướng trên, các nước tiến hành chuyển đổi năng lượng xanh. Thực tế cho thấy không có một mô hình duy nhất cho quá trình này mà từng nước vận dụng linh hoạt tùy theo điều kiện thể chế, sự phát triển và mục tiêu chiến lược của từng quốc gia để triển khai thực hiện.

Ở Đức, chiến lược chuyển đổi năng lượng (Energiewende) manh nha từ những năm 1980 nhằm chuyển sang các nguồn năng lượng tái tạo, chủ yếu là điện gió và điện mặt trời. Nền tảng pháp lý của chiến lược này là Luật Năng lượng tái tạo, được thông qua năm 2000. Theo đó, ưu tiên phân phối điện từ các nguồn năng lượng tái tạo và áp dụng cơ chế giá ưu đãi trong thời gian dài với các nhà sản xuất năng lượng tái tạo nhằm tăng cường sự hấp dẫn của lĩnh vực này đối với các nhà đầu tư. Ngoài ra, Đức còn áp dụng thuế năng lượng hay thuế môi trường đối với xăng dầu, các hoạt động sản xuất, kinh doanh từ các nguồn năng lượng không thân thiện với môi trường.

Đan Mạch thì tập trung phát triển năng lượng gió. Với những cánh quạt gió trải dài trên các vùng đất và biển, Đan Mạch đã trở thành hình mẫu về một quốc gia có tỷ lệ năng lượng tái tạo chiếm ưu thế trong cơ cấu năng lượng quốc gia. Hiện nay, khoảng 50% điện năng của Đan Mạch được cung cấp từ năng lượng gió và quốc gia này đã thành công trong việc xuất khẩu công nghệ năng lượng gió ra toàn cầu. Chuyển đổi sang năng lượng gió đã giúp Đan Mạch giảm sự phụ thuộc vào năng lượng hóa thạch, giảm lượng khí thải nhà kính, đồng thời tạo ra hàng nghìn công việc mới trong ngành công nghiệp năng lượng tái tạo. Nhờ vào sự phát triển của ngành năng lượng gió, chất lượng cuộc sống của người dân Đan Mạch đã được nâng cao, đặc biệt là trong lĩnh vực bảo vệ môi trường và tạo cơ hội việc làm cho thế hệ trẻ.

Là nước phụ thuộc nhiều vào nhập khẩu năng lượng, việc tìm ra giải pháp năng lượng bền vững là nhu cầu kinh tế đặc biệt của Nhật Bản. Năm 2017, Thủ tướng Shinzo Abe tuyên bố phát triển “xã hội hydro dẫn đầu thế giới”. Hydro xanh - sản phẩm được tạo ra từ quá trình điện phân nước bằng nguồn điện tái tạo được kỳ vọng sẽ thay thế một phần nhiên liệu hóa thạch trong tiến trình khử carbon. Tập đoàn mẹ Suntory Holdings cùng với tỉnh Yamanashi và một số công ty đã khởi công xây dựng nhà máy điện phân công suất 16 MW, có khả năng sản xuất 2.200 tấn hydro mỗi năm. Từ năm 2027 trở đi, Suntory dự kiến sẽ khởi động một doanh nghiệp sản xuất và phân phối hydro xanh, doanh nghiệp đầu tiên tại Nhật Bản tham gia vào tất cả các lĩnh vực của chuỗi giá trị hydro xanh.

Với Ấn Độ, điện mặt trời là trọng tâm trong chiến lược chuyển đổi năng lượng xanh. Dưới ánh nắng cháy bỏng của vùng sa mạc phía Tây Ấn Độ, những cánh đồng pin Mặt trời trải dài như vô tận, hòa cùng những turbine điện gió, tạo thành một khung cảnh đầy ấn tượng. Đây chính là hình ảnh đặc trưng của dự án nhà máy năng lượng tái tạo lớn nhất thế giới được xây dựng tại Khavda, bang Gujarat. Bên cạnh điện mặt trời là năng lượng sinh khối. Ở các vùng nông thôn của Ấn Độ, việc tiếp cận với nguồn năng lượng sạch và bền vững vẫn là một thách thức lớn. Giải pháp cho vấn đề này là sử dụng năng lượng sinh khối, với việc biến chất thải nông nghiệp và các nguyên liệu hữu cơ thành năng lượng. Các dự án sử dụng năng lượng sinh khối không chỉ giúp giảm thiểu ô nhiễm môi trường mà còn tạo ra một nguồn thu nhập bổ sung cho nông dân.

Là quốc gia nhỏ bé nằm giữa dãy núi Himalaya, Bhutan nổi tiếng không chỉ vì chỉ số hạnh phúc quốc gia mà còn nhờ vào những thành tựu trong việc chuyển đổi năng lượng xanh. Với khoảng 70% diện tích đất đai là rừng và khả năng sản xuất thủy điện dồi dào, Bhutan hướng đến việc trở thành quốc gia duy nhất trên thế giới sản xuất 100% năng lượng từ tái tạo. Đất nước này đang tích cực thúc đẩy việc sử dụng xe điện thay thế cho phương tiện giao thông chạy bằng nhiên liệu hóa thạch thông thường. Chuyển đổi sang năng lượng tái tạo giúp Bhutan duy trì sự bền vững về môi trường, đóng góp trực tiếp vào cải thiện đời sống người dân, cung cấp năng lượng sạch và thúc đẩy nền kinh tế.

HOÀNG SƠN

Nguồn ANTĐ : https://anninhthudo.vn/triet-de-tiet-kiem-xang-dau-dam-bao-an-ninh-nang-luong-quoc-gia-bai-4-the-gioi-trong-cuoc-chuyen-doi-nang-luong-xanh-post644434.antd