Triết lý sống từ vốn cổ

2 giờ trướcBài gốc

Lòng nhân ái và bao dung

Triết lý về lòng nhân ái và bao dung là nền tảng của đạo lý Việt Nam. Ngay trong kho tàng ca dao, tục ngữ, ông cha ta đã dạy: “Thương người như thể thương thân”, “Lá lành đùm lá rách”. Đó là lời nhắn gửi giản dị mà thấm thía về cách sống nhân hậu, biết cảm thông, chia sẻ với người khác. Trong dịp Tết, tinh thần ấy lại được nhân lên qua những hành động quen thuộc: tặng quà, chúc Tết, lì xì cho trẻ nhỏ, giúp đỡ người khó khăn… Tết không chỉ là thời khắc khởi đầu năm mới, mà còn là dịp để mỗi người “làm mới” tâm hồn mình bằng tình yêu thương và lòng nhân ái.

Triết lý về đạo hiếu và lòng biết ơn được thể hiện rõ nét trong phong tục thờ cúng tổ tiên dịp Tết. Trước Giao thừa, người Việt dù ở đâu cũng cố gắng trở về nhà, lau dọn bàn thờ, bày mâm ngũ quả, dâng nén hương tưởng nhớ ông bà. Mỗi loại quả, mỗi nén nhang đều gửi gắm ước vọng hiếu nghĩa, hòa thuận, sung túc. Đó là biểu hiện sinh động của triết lý “uống nước nhớ nguồn” - một giá trị xuyên suốt trong đời sống tinh thần dân tộc. Khi con cháu quây quần bên cha mẹ, cùng nhau đón năm mới, chính là họ đang thực hành chữ hiếu bằng sự hiện diện, bằng tình yêu thương chân thành.

Thứ ba, triết lý về lao động, sự cần cù và lòng yêu thương đất trời được thể hiện qua món ăn truyền thống-đặc biệt là bánh chưng, bánh dày. Tích truyện Lang Liêu dâng bánh cho vua Hùng không chỉ nói về lòng hiếu thảo của người con mà còn hàm chứa triết lý sâu sắc: bánh chưng tượng trưng cho đất, bánh dày tượng trưng cho trời - thể hiện sự hòa hợp giữa con người với thiên nhiên, giữa công lao động với thành quả no đủ. Việc các gia đình cùng nhau gói bánh, trông nồi bánh chưng trong đêm 30 Tết là cách con người kết nối với nhau qua lao động, chia sẻ và sum vầy - một biểu hiện đẹp của triết lý “đoàn kết, yêu thương”.

Mâm ngũ quả ngày Tết bằng nhiều loại quả đầy đủ màu sắc thể hiện mong ước về năm mới ngọt ngào, no đủ.

Hướng thiện và tin vào điều tốt lành

Các phong tục ngày Tết Nguyên Đán còn bao hàm triết lý sống hướng thiện và niềm tin vào điều tốt lành. Trong cách người Việt trang trí nhà cửa ngày Tết, hoa mai, hoa đào, cây quất không chỉ là biểu tượng của sắc xuân, mà còn là thông điệp nhân sinh: mai vàng tượng trưng cho đức tính kiên cường, trong sạch; hoa đào mang ý nghĩa xua đuổi điều xấu, đón điều may; còn cây quất sai quả là ước vọng cho sự thành công, sung túc.

Bên cạnh đó, tục dán câu đối đỏ cũng chứa đựng triết lý sâu xa: mỗi câu chữ là một lời răn dạy, một mong ước thiện lành cho năm mới - “Tân niên nạp dư khánh, gia tiết hiệu trường xuân” (Năm mới đón phúc lành, nhà nhà hưởng xuân lâu).

Tết đến, nhà nhà dọn dẹp, sửa sang nhà cửa, thay áo mới cho không gian sống. Phong tục này thể hiện triết lý về lối sống giản dị và hòa hợp với tự nhiên. Người Việt tin rằng “Tết đến nhà sạch thì lộc mới đến”, nhưng ẩn sau đó là triết lý đạo đức: muốn đón điều tốt lành, trước hết phải gột rửa cái cũ, sống thanh sạch trong tâm hồn. Việc dọn dẹp không chỉ là làm mới ngôi nhà, mà còn là cách “tự làm mới” bản thân, bỏ lại muộn phiền để khởi đầu một năm mới nhẹ nhõm và tốt đẹp hơn.

Một phong tục đẹp về mừng tuổi, chúc Tết thể hiện triết lý về sẻ chia và cho đi. Đồng tiền lì xì đỏ thắm không mang ý nghĩa vật chất lớn, mà là lời chúc may mắn, lời động viên cho một khởi đầu tốt đẹp. Đó là cách người Việt trao đi năng lượng tích cực, niềm tin và niềm vui - những giá trị tinh thần có sức lan tỏa mạnh mẽ hơn bất kỳ món quà nào.

Đỉnh cao của sự sẻ chia chính là sự đoàn kết và nghĩa đồng bào thấm sâu trong mọi hoạt động Tết. Câu ca “Bầu ơi thương lấy bí cùng, tuy rằng khác giống nhưng chung một giàn” không chỉ nói về tình thân ruột thịt, mà còn là lời nhắc về nghĩa tình dân tộc. Tết là dịp để con người tìm lại mối dây gắn kết - giữa người với người, giữa hiện tại với quá khứ, giữa cá nhân với cộng đồng. Các hoạt động thăm hỏi, chúc Tết chính là thể hiện sinh động của truyền thống cao đẹp đó.

Triết lý sống trong vốn cổ dân gian Việt Nam - đặc biệt qua phong tục, món ăn và trang trí ngày Tết - không chỉ là di sản văn hóa mà còn là kim chỉ nam cho đời sống hôm nay. Trong mỗi phong tục Tết đều ẩn chứa bài học sâu sắc về lòng hiếu thảo, nhân nghĩa, đoàn kết và hướng thiện. Giữa nhịp sống hiện đại, những triết lý giản dị ấy vẫn là sợi dây gắn kết con người với cội nguồn, giúp ta sống nhân hậu hơn, biết ơn hơn và gìn giữ được bản sắc Việt trong tâm hồn mình.

Ngọc Bích

Nguồn Tuyên Quang : http://baotuyenquang.com.vn/van-hoa/202602/triet-ly-song-tu-von-co-5262aa9/