Trở lại quê hương Anh hùng Núp

3 giờ trướcBài gốc

Anh hùng Núp bên dòng suối quê hương ở làng Stơr năm 1984. Ảnh: Trần Mai Hưởng

Năm 1984, tôi và nhà nhiếp ảnh Thế Thục, phóng viên Báo Ảnh Việt Nam, có dịp theo Anh hùng Núp về quê ông. Chuyến đi ấy còn có các nhà báo Hoàng Đình Tiến, Nguyễn Sỹ Huynh của TTXVN tại Gia Lai. Khi đó, chúng tôi lên Tây Nguyên chuẩn bị số báo kỷ niệm 10 năm Chiến thắng Buôn Ma Thuột. Qua Pleiku, chúng tôi may mắn được đi cùng bác Núp về làng Stơr.

Bác Núp sinh năm 1914 ở làng Stơr - làng Kông Hoa trong tiểu thuyết Đất nước đứng lên của nhà văn Nguyên Ngọc. Ông là người chỉ huy đội tự vệ đầu tiên của làng với hơn 40 người, lãnh đạo dân làng chống Pháp. Bằng chông tre, bẫy đá, cung tên, Anh hùng Đinh Núp cùng bà con dựa vào núi rừng hiểm trở đánh địch, giữ làng. Năm 1955, ông trở thành người dân tộc thiểu số đầu tiên ở miền Nam được phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.

Tây Nguyên những năm ấy còn gian khó. Lực lượng FULRO vẫn quấy phá. Kinh tế, xã hội sau chiến tranh thiếu thốn trăm bề. Bác Núp nói với chúng tôi rất chân tình: “Mình về làng thăm bà con, động viên mọi người vượt khó. Các nhà báo đi cùng thì tốt quá rồi”.

Vợ chồng anh hùng Núp bên ngôi nhà nhở ở làng Stơr năm 1984. Ảnh: Trần Mai Hưởng

Chúng tôi không quên hình ảnh vợ chồng bác Núp ân tình với dân làng. Trong đó có những người dân làng “Kông Hoa” từ thời chống Pháp, có thế hệ lớn lên trong chống Mỹ và lớp con cháu sau này. Vợ chồng bác mang quà đến từng gia đình, sẻ chia, ân cần. Bác bàn bạc với cán bộ địa phương về giữ an ninh, phát triển sản xuất, nâng cao đời sống. Bác tìm gặp những người nghe kẻ xấu xúi giục bỏ làng vào rừng, vận động họ trở về.

Quê bác năm ấy nghèo lắm. Nhà sàn chỉ như túp lều nhỏ, trong đó có cả ngôi nhà của vợ chồng bác. Đường sá lầy lội, xuống cấp. Hạ tầng dân sinh gần như không có. Hình ảnh những đứa trẻ cởi trần, bụng ỏng, gầy gò bên bờ rào ám ảnh chúng tôi. Trong bài “Xin đừng quên những chiến khu xưa” viết sau chuyến đi, tôi đã nhắc đến những đứa bé ấy. Lần ấy, chúng tôi ghi lại hình ảnh bác Núp bên bà con, bên dòng suối quê hương, trước căn nhà nhỏ. Cùng với niềm vui gặp gỡ, chúng tôi cảm nhận rõ những trăn trở của người anh hùng trước bài toán dựng xây quê hương.

Nhà báo Trần Mai Hưởng trong chuyến đi Tây Nguyên năm 1984.

Chuyến đi ấy có một kỷ niệm không quên. Đêm vùng An Khê bão lớn. Mấy nhà báo ngủ lại trong căn nhà nhỏ cùng vợ chồng bác Núp. Gió giật làm cả căn nhà rung lên. Những bắp ngô giống treo trên xà nhà đung đưa như sắp rơi xuống đầu. Gương mặt đăm chiêu của bác Núp trong đêm không ngủ in đậm trong tôi.

42 năm đã qua. Anh hùng Đinh Núp đã đi xa 27 năm. Quê hương bác nay đổi thay nhiều. Chúng tôi về Tơ Tung từ hướng Măng Đen, qua Kbang, theo đường Trường Sơn Đông. Đây là trục huyết mạch gần 700 km nối các tỉnh miền Trung - Tây Nguyên, giữ vai trò quan trọng về kinh tế, quốc phòng. Tuyến đường kết nối trực tiếp với 9 quốc lộ, phá thế độc đạo cho các huyện vùng sâu, vùng đồng bào dân tộc thiểu số. Đây cũng là cung đường đưa du khách trải nghiệm thiên nhiên hùng vĩ.

Quang cảnh làng Stơr ngày nay.

Làng Stơr và xã Tơ Tung giờ đã khác xưa. Đường lớn chạy qua xã, điện lưới kéo về tận thôn, trường học, trạm xá kiên cố, nhà cửa khang trang. Từ chiến khu năm nào, Tơ Tung nay là Khu di tích lịch sử quốc gia. Trên nền đất cũ, làng kháng chiến Stơr được phục dựng. Làng có nhà sàn, dàn cồng chiêng, trình diễn lễ hội của người Ba Na. Du khách đến đây được hòa mình vào sinh hoạt văn hóa truyền thống. Liền bên làng kháng chiến là Nhà lưu niệm Anh hùng Núp theo phong cách kiến trúc nhà sàn Ba Na, vừa là nơi giáo dục truyền thống, vừa là điểm du lịch về nguồn.

Với anh Đinh Nhíp, người hướng dẫn tham quan Nhà lưu niệm.

Anh Đinh Nhíp, một người cháu của bác Núp, đưa chúng tôi thăm Nhà lưu niệm. Chính giữa là ban thờ bác Núp. Hơn 100 kỷ vật, từ ảnh tư liệu qua nhiều giai đoạn và các vật dụng gắn bó với cuộc đời bác, được trưng bày ở đây. Thắp nén hương tưởng nhớ, kỷ niệm chuyến đi năm 1984 trở về trong tôi. Người anh hùng của Tây Nguyên ở miền mây trắng hẳn sẽ vui khi thấy quê hương đổi mới.

Những năm gần đây, diện mạo Tơ Tung khởi sắc rõ rệt. Tất cả các thôn làng có điện lưới quốc gia. Trường tiểu học, THCS xây kiên cố. Trạm y tế xã đạt chuẩn quốc gia. Trên 99% hộ dân dùng nước hợp vệ sinh. Giáo dục được quan tâm, duy trì phổ cập các bậc học. Tỷ lệ lao động qua đào tạo tăng. Phong trào văn hóa, thể thao sôi nổi. Bản sắc văn hóa Ba Na được gìn giữ và gắn với du lịch cộng đồng. Nhiều hộ thoát nghèo nhờ trồng rừng, cà phê, bời lời, chăn nuôi bò.

Trong nhà lưu niệm Anh hùng Núp.

Kinh tế Tơ Tung chuyển dịch theo hướng bền vững, thích ứng biến đổi khí hậu. Địa phương đẩy mạnh trồng rừng sản xuất, cơ giới hóa đồng bộ trong trồng lúa, cây màu. Hạ tầng giao thông, thủy lợi được đầu tư. Đoạn đường Pleiku - Kbang dài 70 km qua Tơ Tung rộng và đẹp với nhiều làn xe. Hệ thống đường liên thôn, liên xã bê tông hóa giúp bà con đi lại, giao thương thuận lợi. Quỹ đất nông nghiệp, đất ở dồi dào mở ra không gian phát triển mới cho vùng đất này.

Thời gian tới, Tơ Tung sẽ tiếp tục phục dựng các lễ hội truyền thống, phát triển du lịch cộng đồng gắn với xây dựng thương hiệu nông sản đặc trưng. Xã chuyển từ mô hình chính quyền quản lý sang chính quyền kiến tạo, chính quyền số phục vụ người dân. Về kinh tế, Tơ Tung giảm dần tỷ trọng nông nghiệp, tăng dịch vụ - công nghiệp, khai thác thế mạnh nông - lâm nghiệp và du lịch.

Trước nhà lưu niệm Anh hùng Núp.

Đồng chí Phan Trần Thọ, Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐND xã Tơ Tung cho biết: Trong nhiệm kỳ vừa qua, Đảng bộ, chính quyền và nhân dân xã Tơ Tung mới, hợp nhất từ hai xã Tơ Tung và Kông Lơng Khơng trước đây, đã đoàn kết, nỗ lực, hoàn thành và vượt phần lớn các chỉ tiêu phát triển. Ba nhiệm vụ trọng tâm được xác định làm trụ cột cho nhiệm kỳ mới là: Nâng cao năng lực lãnh đạo của Đảng bộ, hiệu quả quản lý của chính quyền, phát huy vai trò Mặt trận và đoàn thể; Bảo tồn, phát huy bản sắc văn hóa Ba Na gắn với du lịch cộng đồng, xây dựng thương hiệu nông sản; Đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ vào sản xuất, nâng năng suất, chất lượng, sức cạnh tranh. Nhiệm kỳ 2025-2030, Tơ Tung phấn đấu đạt các chỉ tiêu chính: Tăng trưởng kinh tế bình quân trên 9%/năm; trên 94% dân số tham gia bảo hiểm y tế; tỷ lệ giảm nghèo bình quân 2%/năm, và một số chỉ tiêu khác.

Trở lại quê hương Anh hùng Núp sau hơn bốn thập kỷ, chúng tôi thấy mong ước của bác năm xưa đang trở thành hiện thực. Với truyền thống anh hùng của một vùng chiến khu cách mạng, một khu di tích lịch sử quốc gia, Tơ Tung đang vươn lên trong quá trình phát triển, viết tiếp câu chuyện Đất nước đứng lên trong hòa bình, xây dựng bằng chính những thành tựu phát triển của mình.

Cô giáo Nông Thị Hằng và các em học sinh ở làng Stơr.

Chúng tôi chia tay Tơ Tung với những hình ảnh đẹp: Ngay bên khu di tích làng kháng chiến Stơr, cô giáo Nông Thị Hằng đang vui chơi với các cháu học sinh lớp 1 là con em đồng bào các dân tộc ở đây. Cũng ở bên khu lưu niệm, chúng tôi gặp ba em học sinh lớp 6 - Đinh Thuận, Đinh Nhích, Đinh Mích - sau giờ học đi chung chiếc xe đạp điện trên đường. Các em rất hồ hởi dẫn khách đi thăm làng, kể những câu chuyện về cuộc sống trên quê hương. Chúng tôi chia tay các em với lời hẹn sớm trở lại thăm Tơ Tung, thăm làng Stơr.

Trần Mai Hưởng

Nguồn Tin Tức TTXVN : https://baotintuc.vn/van-hoa/tro-lai-que-huong-anh-hung-nup-20260527110511521.htm