Trở về nguồn cội

3 giờ trướcBài gốc

Chung một cội nguồn

Trong tác phẩm “Hoa trên đá núi-Chân dung các dân tộc người thiểu số miền Tây Quảng Bình” của các tác giả: Nguyễn Hữu Thông, Nguyễn Khắc Thái, Nguyễn Phước Bảo Đàn, Lê Anh Tuấn, Trần Đức Sáng do Trung tâm Thông tin Khoa học-Công nghệ tỉnh Quảng Bình xuất bản năm 2007 xác định: Đồng bào dân tộc Bru-Vân Kiều Quảng Trị có nguồn gốc từ Lào và gốc rễ người Bru-Vân Kiều Quảng Bình phần lớn từ tỉnh Quảng Trị di cư ra qua nhiều thời kỳ lịch sử khác nhau, đặc biệt ở giai đoạn sau năm 1954, cư trú chủ yếu tại 2 huyện Lệ Thủy, Quảng Ninh và một số ít thuộc huyện Bố Trạch.

Bà Hồ Thị Con (ngoài cùng, bên phải) trong vòng tay yêu thương của người thân sau mấy chục năm xa cách - Ảnh: T.L

Ngày nay, theo thời gian với những đổi thay của quê hương, đất nước, khi 2 tỉnh Quảng Bình, Quảng Trị về chung một nhà, dấu tích, nhân chứng về hành trình di cư ấy vẫn trải dài qua rất nhiều bản làng đồng bào Bru-Vân Kiều: Từ Làng Ho, Bạch Đàn, Tân Ly, Khe Giữa (xã Kim Ngân) đến Bến Đường, Đá Chát, Trung Sơn, Cây Cà, Khe Cát, Khe Dây, Hang Chuồn, PLoang, Rìn Rìn (xã Trường Sơn), rồi xuôi về bản Khe Ngát (xã Nam Trạch) và cuối cùng định cư tại bản Đoòng (xã Thượng Trạch), Ngọn Rào (xã Phong Nha)...

Cùng người thân thắp nén hương trước bàn thờ tổ tiên và Bác Hồ kính yêu- Ảnh: T.L

“Mùa xuân đến với núi rừng Trường Sơn. Cái Tết đầu tiên khi đồng bào Bru-Vân Kiều không còn cảnh 2 quê nữa mà trở thành con cái trong một gia đình rộng lớn, giang rộng vòng tay yêu thương đón những người con xa tìm về nguồn cội... Các thế hệ con cháu người Bru-Vân Kiều như con chim sống có tổ, như con suối chảy chung nguồn. Mùa xuân này, người Bru-Vân Kiều chào đón một cái Tết ấm no, hạnh phúc-một cái Tết cổ truyền đầu tiên dưới mái nhà chung Quảng Trị”, bà Hồ Thị Con chia sẻ đầy tự hào.

Theo tiến sĩ Nguyễn Khắc Thái: Trên hành trình tìm đất, lập làng, định canh, định cư theo tiếng gọi của Đảng, Bác Hồ, dù ở bất cứ nơi nào, dẫu còn đó khó khăn, thiếu thốn, nhưng người Bru-Vân Kiều phía Bắc dãy Trường Sơn vẫn luôn hướng về cội nguồn, gốc rễ ở phương Nam tại những bản làng thuộc các địa bàn huyện Hướng Hóa, Đakrông, Gio Linh, Vĩnh Linh trước đây của tỉnh Quảng Trị. Nơi ngày xưa bà con khởi thủy hướng ra Bắc tìm vùng đất mới, “đất lành chim đậu”.

“Chim có tổ, suối có nguồn, con người có gốc cội”, nguồn cội ấy cứ mạch trào trong máu thịt, trong nếp nghĩ dung dị của đồng bào. Để khi mùa xuân đến, khi Tết cổ truyền đang thật gần khắp đại ngàn Trường Sơn, người Bru-Vân Kiều phía Bắc lại chuẩn bị hành trang, theo đường Hồ Chí Minh nhánh phía Tây, tìm về cội nguồn ở phương Nam.

Trở về nguồn cội

Ở xã Trường Sơn, tỉnh Quảng Trị, địa bàn biên giới giáp nước bạn Lào, không ai không biết bà Hồ Thị Con, người già uy tín của bản Bến Đường. Bà Hồ Thị Con nguyên Chủ tịch Ủy ban MTTQVN xã Trường Sơn, nguyên đại biểu HĐND tỉnh Quảng Bình và HĐND huyện Quảng Ninh trước đây. Nhắc đến bà Hồ Thị Con, người dân nhớ đến tấm gương người phụ nữ dân tộc thiểu số dũng cảm, kiên quyết, kiên trì, dám vượt qua hủ tục “nối dây” trong hôn nhân cận huyết thống; tiên phong về xóa đói, giảm nghèo và bảo tồn, phát huy các giá trị văn hóa truyền thống dân tộc Bru-Vân Kiều...

Niềm vui của bà Hồ Thị Con và đồng bào Bru-Vân Kiều tại “thôn nghĩa tình Sơn Hải”, xã Hướng Lập, tỉnh Quảng Trị- Ảnh: T.L

Quê cha, đất tổ, gốc rễ của bà Hồ Thị Con là một bản đồng bào Bru-Vân Kiều nhỏ nằm ven đường Hồ Chí Minh nhánh Đông, cách Nghĩa trang Liệt sĩ quốc gia Trường Sơn không xa có tên Đồng Dôn, trước đây thuộc xã Vĩnh Trường, huyện Gio Linh, nay là xã Cồn Tiên, tỉnh Quảng Trị.

Trong kháng chiến chống Mỹ, Vĩnh Trường là xã địa đầu giới tuyến, vì vậy vùng đất Vĩnh Trường bom đạn dội xuống rất ác liệt. Nghe theo Đảng, Bác Hồ, người Bru-Vân Kiều xã Vĩnh Trường giữ một bộ phận ở lại “một tấc không đi, một ly không rời”, bám đất, bám bản làng chiến đấu, phục vụ chiến đấu. Một bộ phận khác theo chủ trương của trung ương và tỉnh Quảng Trị bám đường Trường Sơn ra miền Bắc xã hội chủ nghĩa nhằm bảo tồn giống nòi, bảo đảm cho cuộc kháng chiến, kiến quốc lâu dài về sau. Bà Hồ Thị Con được ra Bắc thuộc diện như vậy vào năm 1966 trong chiến dịch K8.

60 năm sau cuộc “trường chinh” ra miền Bắc rồi lập nghiệp tại xã Trường Sơn, vì nhiều nguyên nhân khách quan nên bà Hồ Thị Con chưa một lần trở về quê hương, nơi “chôn rau cắt rốn” của mình. Mùa xuân đầu tiên dưới mái nhà chung tỉnh Quảng Trị, bà quyết định trở về nguồn cội thăm thân, tìm lại gốc rễ.

60 năm... quá hết nửa đời người, trước bàn thờ tổ tiên, thờ Bác Hồ kính yêu, bà Con cùng người thân thắp lên những nén hương lòng. Với bà , sự trở về dù muộn nhưng vẫn vẹn tròn, nghĩa tình khi gặp lại vợ chồng ông Hồ Dung, Hồ Thị Tàn là chú, thím ruột của mình; anh Hồ Văn Diên là chị em chú bác với mình cùng đầy đủ con cháu, bà con xóm làng. Riêng ông bà Hồ Dung, Hồ Thị Tàn và vợ chồng anh Hồ Văn Diên cùng người Bru-Vân Kiều thôn Đồng Dôn đã mở rộng tấm lòng, đón nhận đứa con, đứa cháu là bà Hồ Thị Con sau khoảng thời gian 60 năm dài xa ngái.

Bà Hồ Thị Con thắp hương tại các di tích lịch sử trên đường Hồ Chí Minh nhánh Tây, cung đường ngày xưa bà đi ra Bắc - Ảnh: T.L

Ông Hồ Dung chia sẻ: Trước đây, người Bru-Vân Kiều chung một nguồn gốc, bàn thờ tổ tiên, vì chiến tranh, vì cuộc sống mưu sinh mới chia ra nhiều nhánh, ly tán nhiều nơi. Giờ con cháu về rồi, già khấn cầu với tổ tiên là cho con cháu vào nhập trạch, vui xuân, đón Tết với tổ tiên, ông bà và gia đình... Con cháu về nhận gốc rễ, người thân, gia đình vui lắm, không thể diễn tả hết được bằng lời.

Bữa cơm đoàn viên mừng bà Hồ Thị Con tổ chức tại nhà anh Hồ Văn Diên, con trai ông bà Hồ Dung và Hồ Thị Tàn, nơi đang thờ phụng tổ tiên, ông bà, nội thân của dòng tộc bà Con rất đỗi bình dị nhưng ngon đến lạ. Mâm cơm không thể thiếu chum rượu cần và các sản vật đặc trưng của đồng bào Bru-Vân Kiều do gia đình tự làm lấy. Mọi người ngồi quanh mâm cơm, quanh chum rượu cần, vít lấy cần cho rượu thấm mềm môi, cho câu chuyện về cội nguồn cứ mãi chảy tràn, cho tình thân thêm thân...

Bà Hồ Thị Con tâm sự: Quê hương ai cũng có, với tôi, cảm giác lần đầu tiên trở về quê hương sau mấy chục năm cách xa rất bồi hồi, xúc động. Đặc biệt, chuyến trở về cội nguồn lần này lại đúng vào dịp Tết đến xuân về, tỉnh Quảng Trị mới đón cái Tết đầu tiên. Tôi chúc cho người thân, quê hương, đất nước ngày càng đổi mới; đồng bào Bru-Vân Kiều Quảng Trị phía Nam hay phía Bắc cùng nắm chặt tay, đoàn kết một nhà, đón mùa xuân mới an khang, thịnh vượng.

Ngô Thanh Long

Nguồn Quảng Trị : https://baoquangtri.vn/xa-hoi/202602/tro-ve-nguon-coi-305706f/