Ngày 9/2/2026, Lữ đoàn Không quân lục quân số 11 của Ukraine phát đi thông báo ngắn gọn: một chiếc trực thăng vũ trang Mi-24 đã rơi trong lúc chiến đấu, khiến 2 phi công thiệt mạng.
Thông báo không nêu rõ địa điểm, thời điểm cụ thể và nguyên nhân sự cố, nhưng chỉ riêng việc Ukraine xác nhận mất máy bay cùng tổ lái đã đủ cho thấy mức độ khốc liệt của “mặt trận trên không” ở độ cao thấp.
Ngay sau đó, phía Nga và các tài khoản ủng hộ Điện Kremlin lan truyền một nhận định đáng chú ý: chiếc Mi-24 có thể đã bị bắn hạ bởi tên lửa không đối không tầm ngắn R-60 được phóng từ UAV tự sát Geran-2.
Nếu giả thuyết này đúng, đây sẽ là một dấu mốc chiến thuật mới trong xung đột, khi UAV vốn được thiết kế chủ yếu để tấn công mục tiêu mặt đất bắt đầu đóng vai trò như một “máy bay tiêm kích mini” săn trực thăng.
Trong các phân tích được lan truyền, người ta cho rằng UAV Geran-2 đã được cải hoán để mang tên lửa không đối không dẫn đường hồng ngoại R-60.
Đây là loại tên lửa do Liên Xô phát triển từ năm 1970, nổi tiếng vì kích thước gọn nhẹ, phù hợp với nhiệm vụ đánh chặn mục tiêu bay ở cự ly ngắn.
Về thông số kỹ thuật, tên lửa R-60 có chiều dài khoảng 2 m, khối lượng khoảng 44 kg, tầm bắn tối đa khoảng 8 km, sử dụng đầu dò hồng ngoại để bám nguồn nhiệt.
Đầu đạn của R-60 là loại nổ văng mảnh, nặng khoảng 3 kg, đủ để gây hư hại nghiêm trọng cho các mục tiêu “mỏng manh” như trực thăng.
Biến thể cải tiến R-60M được cho là có khả năng bắt bám tốt hơn và góc khóa mục tiêu rộng hơn, khiến nó đặc biệt nguy hiểm với các máy bay bay thấp.
Điểm gây chú ý không chỉ nằm ở bản thân tên lửa, mà ở nền tảng phóng. Geran-2 vốn là UAV tự sát tầm xa mà Nga sử dụng phổ biến trong các đợt tập kích hạ tầng Ukraine.
Tuy nhiên, thời gian gần đây, nhiều hình ảnh và video cho thấy Geran-2 xuất hiện trong cấu hình mang vũ khí bổ sung, thay vì chỉ mang đầu nổ lao thẳng vào mục tiêu.
Điều này làm dấy lên khả năng Nga đang thử nghiệm một dạng “UAV đa nhiệm” có thể vừa tấn công mặt đất, vừa đánh chặn mục tiêu bay chậm.
Một chi tiết quan trọng được nhắc tới trong các báo cáo trước đó là Ukraine từng công bố video cho thấy một chiếc UAV Geran-2 mang theo tên lửa R-60 bị UAV của Ukraine tiếp cận và phá hủy.
Điều này củng cố nghi vấn rằng Nga không chỉ thử nghiệm, mà có thể đã đưa cấu hình này vào sử dụng thực tế.
Nếu nhìn theo logic chiến trường, việc dùng UAV mang tên lửa để săn trực thăng là một lựa chọn có tính toán.
Trực thăng chiến đấu như Mi-24 thường hoạt động ở độ cao thấp để tránh radar và hỏa lực phòng không, đồng thời tận dụng địa hình để tiếp cận mục tiêu.
Nhưng chính cách bay đó lại khiến trực thăng dễ bị phát hiện bởi các UAV trinh sát và UAV tấn công đang phủ dày trên bầu trời.
Mi-24 là loại trực thăng tấn công hạng nặng, được thiết kế theo triết lý “vừa tấn công vừa vận tải”, có thể yểm trợ hỏa lực và chở một nhóm quân nhỏ.
Trong biên chế Ukraine, Mi-24 thường đảm nhiệm nhiệm vụ bắn phá mục tiêu mặt đất, hộ tống đoàn xe, hoặc đánh chặn các UAV tự sát.
Tuy nhiên, trước sự phát triển nhanh của chiến thuật UAV, trực thăng ngày càng bị đẩy vào thế khó: bay cao thì dễ bị tên lửa phòng không tầm trung phát hiện, bay thấp thì đối mặt với UAV và tên lửa vác vai.
Trang phân tích Oryx ước tính Ukraine đã mất ít nhất 12 trực thăng Mi-24 kể từ khi chiến sự bùng nổ vào năm 2022.
Con số này phản ánh một thực tế: trong chiến tranh hiện đại, trực thăng tấn công dù mạnh đến đâu vẫn rất dễ bị tổn thương nếu thiếu mạng lưới phòng không yểm trợ và biện pháp tác chiến điện tử đủ mạnh.
Vụ Mi-24 rơi ngày 9/2/2026 vì thế không chỉ là một tổn thất đơn lẻ. Nó cho thấy “cuộc chơi” trên chiến trường Ukraine đang thay đổi theo hướng bất lợi cho các phương tiện bay truyền thống.
Khi UAV có thể mang tên lửa đối không, ranh giới giữa máy bay có người lái và vũ khí không người lái ngày càng mờ đi, buộc các lực lượng không quân phải tính lại toàn bộ cách bảo vệ trực thăng, từ đội hình bay, phương thức tác chiến, cho tới các biện pháp gây nhiễu và đánh chặn UAV từ xa.
Việt Hùng