Trung Đông - Thời luận: 'Di sản' từ quá khứ

6 giờ trướcBài gốc

Hơn một thập niên trước, việc Kế hoạch hành động chung toàn diện (JCPOA) được ký kết giữa Iran và nhóm P5+1 (gồm Anh, Pháp, Nga, Trung Quốc, Mỹ và Đức) vào năm 2015 sau nhiều năm đàm phán đầy gian truân đã được thế giới hân hoan chào đón như là một thỏa thuận hạt nhân lịch sử “cùng thắng” cho tất cả. Vậy nhưng, "ngày vui ngắn chẳng tày gang".

Quân đội Iran phóng rocket. Ảnh minh họa: Lục quân Iran

Cáo buộc Iran vi phạm thỏa thuận-cho dù các báo cáo lúc bấy giờ của Cơ quan Năng lượng nguyên tử quốc tế (IAEA) đều cho thấy Tehran tuân thủ đầy đủ các cam kết, Tổng thống Donald Trump đã rút Mỹ khỏi JCPOA vào năm 2018, đồng thời thực hiện chính sách "gây sức ép tối đa" nhằm cô lập Iran khỏi nền kinh tế toàn cầu và đưa xuất khẩu dầu mỏ của Tehran về mức 0. Quyết định “chia tay” một thỏa thuận đa phương như JCPOA thực chất là động thái nối tiếp “học thuyết rút lui” như cách gọi của giới phân tích đối với các quyết sách quan trọng của Washington trong quan hệ đối ngoại sau khi Tổng thống Donald Trump tiếp quản Nhà Trắng, với khẩu hiệu “Nước Mỹ trên hết”.

JCPOA có thể không hoàn hảo, song xét cho cùng thì có một thỏa thuận hạt nhân vẫn tốt hơn là chẳng có thỏa thuận nào. Trong bối cảnh sự nghi kỵ vốn luôn là trở ngại với quan hệ Mỹ-Iran, việc duy trì JCPOA đáng lẽ ra phải càng trở nên cấp thiết để giám sát các hoạt động hạt nhân của nước Cộng hòa Hồi giáo. Thế nhưng, Mỹ lại chọn cách đơn phương rút khỏi JCPOA và tái áp đặt "ma trận" các biện pháp trừng phạt đối với Iran, đẩy căng thẳng đôi bên lên những nấc thang mới. Để rồi như một phản ứng tất yếu, nước Cộng hòa Hồi giáo dần thu hẹp các cam kết của mình trong thỏa thuận hạt nhân năm 2015 và thậm chí tuyên bố không còn bị ràng buộc khi văn kiện này hết hạn vào tháng 10 năm ngoái. Chính Iran xác nhận đã làm giàu uranium tới mức 60%-vượt xa giới hạn 3,67% của JCPOA, mặc dù vẫn dưới ngưỡng 90% cần thiết để chế tạo vũ khí hạt nhân.

Từ khi rút khỏi JCPOA, chính quyền Tổng thống Donald Trump vẫn tìm kiếm một thỏa thuận mới thay thế cho“thỏa thuận tồi tệ nhất” trong lịch sử xứ cờ hoa với những điều khoản “sai lầm thảm họa” như lời nhà lãnh đạo Mỹ từng nhận xét về văn kiện mà chính quyền tiền nhiệm Barack Obama ký với các nước năm nào. Tổng thống Donald Trump liên tục tuyên bố Iran không được sở hữu vũ khí hạt nhân. Và khi chính sách "gây sức ép tối đa" không khuất phục được Iran, tuyên bố đó trở thành một trong các lý do để Mỹ cùng Israel thực hiện cuộc xung đột kéo dài 12 ngày hồi tháng 6-2025 cũng như hiện nay nhằm vào nước Cộng hòa Hồi giáo để tránh cái gọi là "đêm dài lắm mộng".

Gần một thập niên trôi qua và JCPOA cũng đã hết hạn trên thực tế, tiến trình đàm phán giữa Mỹ và Iran vẫn chưa ghi nhận bước đột phá nào, ngay cả khi máu đã đổ. Trong khi Mỹ cáo buộc Iran làm giàu uranium để phát triển vũ khí hạt nhân và yêu cầu Tehran chấm dứt hoàn toàn việc này, nước Cộng hòa Hồi giáo khẳng định quyền làm giàu uranium vì mục đích hòa bình là niềm tự hào dân tộc và “không thể thương lượng”. Giờ đây, người ta không khỏi băn khoăn “thỏa thuận mới tốt hơn nhiều” mà Tổng thống Donald Trump tuyên bố sẽ sớm đạt được sẽ ra sao?

HOÀNG VŨ

Nguồn QĐND : https://www.qdnd.vn/quoc-te/doi-song/trung-dong-thoi-luan-di-san-tu-qua-khu-1037620