Trung Đông và cuộc chuyển dịch năng lượng toàn cầu

20 phút trướcBài gốc

Dù các mục tiêu chiến lược của Tổng thống Mỹ Donald Trump trong chiến dịch quân sự đến nay vẫn chưa đạt được, những hệ lụy đối với thị trường năng lượng và cấu trúc địa chính trị có thể kéo dài và mang tính bước ngoặt, song chưa thể xem đây là một xu hướng tất yếu.

Hormuz: Điểm nóng khủng hoảng năng lượng

Tàu chở dầu neo ngoài khơi thành phố Bandar Abbas, Iran, trên eo biển Hormuz ngày 2/5/2026. Ảnh: AP/TTXVN

Căng thẳng leo thang giữa Mỹ và Iran trong thời gian qua đã khiến eo biển Hormuz - nơi vận chuyển khoảng 20% nguồn cung dầu toàn cầu - trở thành tâm điểm bất ổn. Những phát ngôn cứng rắn từ cả hai phía làm dấy lên lo ngại về một cuộc xung đột kéo dài, đe dọa trực tiếp đến dòng chảy năng lượng quốc tế.

Hệ quả là giá dầu và khí đốt tăng mạnh, kéo theo một chuỗi phản ứng dây chuyền trên toàn cầu. Theo Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), hàng chục quốc gia đã buộc phải triển khai các biện pháp khẩn cấp để đối phó với khủng hoảng năng lượng. Từ việc Lào rút ngắn tuần học ở trường xuống còn ba ngày đến Nepal yêu cầu chỉ bơm đầy một nửa bình gas nấu ăn, các biện pháp này phản ánh mức độ nghiêm trọng của cú sốc hiện tại.

Ngay cả các nền kinh tế phát triển như Vương quốc Anh cũng không tránh khỏi tác động. Dự báo mới nhất của Ngân hàng Trung ương Anh cho thấy tăng trưởng bị đe dọa trong khi chi phí sinh hoạt gia tăng. Với các nước đang phát triển, tình hình còn nghiêm trọng hơn khi giá năng lượng và phân bón tăng cao, đẩy nhiều nền kinh tế đến bờ vực khủng hoảng.

Quyết định bất ngờ gần đây của Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) rời Tổ chức các Nước Xuất khẩu Dầu mỏ (OPEC) cũng được nhìn nhận qua lăng kính này: một trong những động lực có thể là muốn đẩy mạnh sản lượng và xuất khẩu tối đa dầu khí trong những năm còn lại của kỷ nguyên nhiên liệu hóa thạch.

Cú hích bất ngờ cho năng lượng sạch

Sở điện lực Tomatoh - Atsuma của HEPCO (Nhật Bản). Ảnh: Phạm Tuân/PV TTXVN tại Nhật Bản

Tuy nhiên, trong bức tranh ảm đạm đó lại xuất hiện một xu hướng tích cực: khủng hoảng nhiên liệu hóa thạch đang thúc đẩy quá trình chuyển đổi sang năng lượng sạch nhanh hơn dự kiến.

Lịch sử từng chứng kiến điều tương tự sau cú sốc dầu mỏ những năm 1970, khi các quốc gia phương Tây bắt đầu nâng cao hiệu quả sử dụng nhiên liệu và phát triển năng lượng hạt nhân nhằm giảm phụ thuộc vào OPEC. Ngày nay, với sự phát triển của công nghệ, các giải pháp thay thế như điện Mặt Trời, điện gió và pin lưu trữ không chỉ khả thi mà còn có chi phí cạnh tranh.

Đặc biệt, lĩnh vực giao thông - chiếm khoảng 45% tiêu thụ dầu thô toàn cầu - đang chứng kiến sự chuyển đổi mạnh mẽ. Nhu cầu xe điện tăng vọt, với thị trường châu Âu ghi nhận mức tăng 51% trong tháng 3/2026 so với cùng kỳ năm ngoái. Giám đốc Renault tại Anh mô tả đây là một sự chuyển dịch mang tính địa chấn.

Nhà phân tích hàng hóa Nick Birman-Trickett của CERAWeek so sánh tác động dài hạn của cú sốc hiện nay với bài học từ khủng hoảng nợ châu Á 1997-1998: sau cuộc khủng hoảng đó, nhiều nền kinh tế mới nổi, trong đó có Trung Quốc, đã tích lũy dự trữ ngoại hối như tấm đệm phòng thủ. Tương tự, ông dự báo: Các chính phủ vượt qua được cuộc khủng hoảng lần này sẽ áp dụng logic tích lũy dự trữ vào lĩnh vực năng lượng, an ninh năng lượng và chính sách đối ngoại theo những cách mới - và điều đó có nghĩa là lắp đặt càng nhiều hạ tầng công suất Mặt Trời, gió, pin và hạt nhân càng nhanh càng tốt.

Tái định hình an ninh năng lượng

Cuộc khủng hoảng hiện tại cũng buộc chính phủ các nước phải xem xét lại chiến lược năng lượng của mình. Việc phụ thuộc vào các tuyến vận tải chiến lược như eo biển Hormuz ngày càng được coi là rủi ro địa chính trị lớn.

Nhiều quốc gia đã bắt đầu đẩy mạnh đầu tư vào năng lượng tái tạo nhằm đảm bảo an ninh năng lượng dài hạn. Hàn Quốc thể hiện rõ quyết tâm chuyển đổi khi Tổng thống Lee Jae Myung cảnh báo nếu nước này tiếp tục phụ thuộc vào năng lượng hóa thạch, tương lai sẽ cực kỳ rủi ro.

Ấn Độ và Pakistan đang chứng kiến sự bùng nổ điện Mặt Trời từ quy mô quốc gia đến hộ gia đình. Ấn Độ nâng tỷ trọng điện Mặt Trời lên 9% tổng sản lượng điện, tăng mạnh so với mức 0,5% một thập kỷ trước; người tiêu dùng Ấn Độ cũng là nhóm mua xe điện ba bánh hàng đầu thế giới. Tại Pakistan, làn sóng lắp điện Mặt Trời trên mái nhà đã bùng phát từ trước cuộc xung đột ở Trung Đông - do tác động của cú sốc năng lượng năm 2022 - và nay được dự báo sẽ tăng tốc mạnh hơn khi giá điện leo thang. Sự kết hợp giữa chi phí thấp và công nghệ cải tiến đang giúp các quốc gia này phát triển mà không cần đi theo con đường phụ thuộc dài hạn vào nhiên liệu hóa thạch như phương Tây trước đây.

Trung Quốc hưởng lợi từ năng lượng xanh

Các turbine gió tại tỉnh Giang Tô, Trung Quốc. Ảnh: THX/TTXVN

Trong bối cảnh đó, Trung Quốc nổi lên là quốc gia hưởng lợi lớn từ xu hướng chuyển đổi năng lượng toàn cầu. Với vị thế dẫn đầu trong sản xuất pin, xe điện và tấm pin Mặt Trời, nước này đang tận dụng nhu cầu ngày càng tăng đối với công nghệ năng lượng sạch để củng cố vai trò của mình trên thị trường toàn cầu.

Diễn biến này càng đáng chú ý khi chính quyền Tổng thống Trump lại theo đuổi hướng đi ngược xu thế chung, với việc cắt giảm hỗ trợ cho năng lượng sạch và ưu tiên nhiên liệu hóa thạch.

Nghịch lý ở chỗ, các động thái quân sự và chính trị nhằm kiểm soát nguồn cung dầu mỏ lại vô tình thúc đẩy thế giới rời xa nhiên liệu hóa thạch và tạo thêm lợi thế cho các quốc gia đi đầu về công nghệ xanh như Trung Quốc.

Bước ngoặt kỷ nguyên năng lượng

Nhìn rộng hơn, cuộc khủng hoảng hiện nay có thể được xem là một bước ngoặt trong trật tự năng lượng toàn cầu. Giống như cuộc khủng hoảng kênh đào Suez trước đây từng phơi bày sự thay đổi trong cán cân quyền lực, những diễn biến tại Trung Đông hiện nay cho thấy quyền lực đang dần dịch chuyển từ những quốc gia sở hữu tài nguyên dầu khí sang các nước làm chủ công nghệ năng lượng sạch.

Dù cuộc xung đột tại Trung Đông có thể còn kéo dài, một điều gần như chắc chắn là những hệ quả mà nó tạo ra sẽ vượt xa phạm vi khu vực, định hình lại cách thế giới sản xuất, tiêu thụ và sử dụng năng lượng trong nhiều thập kỷ tới.

Vân Anh/TTXVN (Theo The Guardian)

Nguồn Tin Tức TTXVN : https://baotintuc.vn/phan-tichnhan-dinh/trung-dong-va-cuoc-chuyen-dich-nang-luong-toan-cau-20260512160021914.htm