Trung Quốc có thể thắng Mỹ ở cuộc đua AI không chỉ vì nguồn năng lượng dồi dào

2 giờ trướcBài gốc

Ngày 20.1 sắp tới đánh dấu tròn một năm kể từ khi công ty khởi nghiệp DeepSeek (Trung Quốc) gây chấn động Thung lũng Silicon bằng việc phát hành mô hình suy luận R1 có hiệu năng ngang các sản phẩm Mỹ, với chi phí huấn luyện nhỏ hơn rất nhiều.

Cả Trung Quốc lẫn Mỹ đều đang chạy đua để trở thành nước dẫn đầu toàn cầu về AI (trí tuệ nhân tạo). Mỹ hiện đi trước Trung Quốc ở các mô hình ngôn ngữ lớn tiên tiến nhất, được hậu thuẫn bởi khả năng tiếp cận nguồn chip AI cao cấp dồi dào, chủ yếu do Nvidia thiết kế.

Thế nhưng, Tej Parikh, cây bút kinh tế nổi tiếng của tờ FT, cho rằng cuộc đua AI nên được nhìn nhận như chạy marathon, chứ không phải đua nước rút để tạo ra mô hình mạnh nhất. Nếu nhìn theo cách đó, Tej Parikh cho rằng Trung Quốc sẽ thắng Mỹ.

Hai yếu tố cốt lõi để đạt được vị thế thống trị công nghệ

Về cơ bản, có hai yếu tố cốt lõi để đạt được vị thế thống trị công nghệ là đổi mới và phổ biến, theo Tej Parikh.

Các mô hình AI của công ty Mỹ như OpenAI, Google và Anthropic đang dẫn đầu nhờ được huấn luyện bằng các chip AI cao cấp. Tuy nhiên, lợi thế đó không được đảm bảo.

Các công ty Trung Quốc như DeepSeek, Alibaba và Moonshot AI không tụt lại quá xa. Theo công ty nghiên cứu Artificial Analysis, các mô hình AI hàng đầu của Trung Quốc đang thu hẹp khoảng cách về hiệu năng so với Mỹ.

Trung Quốc dẫn đầu về các mô hình mở, được phát hành miễn phí cho nhà phát triển để điều chỉnh và huấn luyện lại.

Về bản chất, Trung Quốc cho thấy có thể đổi mới để bù đắp điểm yếu trong sản xuất chip cao cấp quy mô lớn, bằng cách phát triển mô hình AI tiên tiến với sức mạnh tính toán thấp hơn nhiều so với Mỹ.

“Các mô hình AI được huấn luyện ở Trung Quốc vẫn có thể cạnh tranh với sản phẩm tốt nhất từ Mỹ nếu tiếp tục tận dụng hiệu quả thuật toán, chất lượng dữ liệu và cách thiết kế hệ thống hợp lý”, Leah Fahy, nhà kinh tế học về Trung Quốc tại công ty nghiên cứu và tư vấn kinh tế Capital Economics, đánh giá.

Bà Leah Fahy trích dẫn nghiên cứu của Google DeepMind cho thấy mô hình AI nhỏ hơn, nếu được huấn luyện bằng dữ liệu nhiều hơn và tốt hơn, vẫn có thể cho kết quả tốt hơn mô hình lớn, dù sử dụng ít sức mạnh tính toán hơn. Tương tự, một nghiên cứu của OpenAI cho rằng các mô hình AI có thể đạt hiệu năng gần bằng sản phẩm tiên tiến nhất, ngay cả khi dùng phần cứng kém hiện đại hơn.

Vì các công ty Trung Quốc đang bắt kịp công nghệ AI tiên tiến nhanh hơn nhiều so với dự đoán và được nhà nước hậu thuẫn mạnh mẽ, không thể loại trừ khả năng công nghệ chip và năng lực sản xuất của Trung Quốc sau này sẽ vượt Mỹ.

Trung Quốc đã dồn nguồn lực lớn cho nghiên cứu, nhân tài và hạ tầng kể từ khi xác định AI là ngành chiến lược vào năm 2016.

Đến năm 2022, Trung Quốc trao nhiều hơn Mỹ 50% số bằng tiến sĩ STEM (khoa học, công nghệ, kỹ thuật và toán học). Các nhà nghiên cứu Trung Quốc cũng tạo ra số bằng sáng chế AI nhiều gấp ba lần Mỹ.

Theo báo cáo theo dõi công nghệ trọng yếu trong hai thập niên của Viện Chính sách Chiến lược Úc, trong 5 năm tính đến 2023, sản lượng nghiên cứu chất lượng cao của Trung Quốc đã vượt Mỹ 5 trên 6 hạng mục, chỉ kém đôi chút ở lĩnh vực xử lý ngôn ngữ tự nhiên.

Đầu tư vào AI của khu vực tư nhân Mỹ lớn hơn Trung Quốc. Song nếu tính đến sự hỗ trợ tài chính từ chính phủ Trung Quốc, khoảng cách về vốn đầu tư cam kết không còn quá lớn như nhiều người nghĩ.

“Tại Trung Quốc, công việc tốn vốn lớn là xây dựng năng lực trung tâm dữ liệu chủ yếu do các nhà mạng viễn thông nhà nước đảm nhận. Điều này khiến các hãng công nghệ gánh ít rủi ro đầu tư hơn”, Leah Fahy nói thêm.

Dù có điểm yếu trong sản xuất chip cao cấp quy mô lớn, Trung Quốc vẫn có thể thắng Mỹ ở cuộc đua AI nhờ các yếu tố khác - Ảnh: SV

Cuộc đua AI không chỉ nằm ở các mô hình

Hôm 13.1, Nhà Trắng xác nhận Nvidia có thể bán chip H200 cho Trung Quốc nhưng phải chia sẻ 25% doanh thu cho chính phủ Mỹ. Động thái này có thể giúp các công ty Trung Quốc tiếp cận chip với sức mạnh tính toán vượt trội sản phẩm nội địa.

Thế nhưng, Trung Quốc vẫn tạm thời chặn việc nhập khẩu H200. Nếu Trung Quốc nới lỏng kiểm soát trong tương lai, Viện Tiến bộ (Mỹ) cho rằng việc xuất khẩu Nvidia H200 có thể làm xói mòn lợi thế chip của Mỹ dưới nhiều kịch bản khác nhau. Hiện các tập đoàn công nghệ Trung Quốc đã huấn luyện mô hình AI ở nước ngoài để tận dụng chip cao cấp của Nvidia.

Bất chấp những hạn chế xuất khẩu từ Mỹ, Trung Quốc quyết tâm đạt tự chủ trong sản xuất chip. Hiện tại, ngành công nghiệp bán dẫn của Trung Quốc vẫn còn tụt hậu nhiều năm so với phương Tây.

Tuy nhiên, các công ty của Trung Quốc đang tăng cường sản xuất chip chủ yếu dùng cho suy luận (chạy các mô hình AI chứ không phải huấn luyện) - lĩnh vực mà họ kém hơn Nvidia đôi chút. Tổ chức nghiên cứu và tư vấn Bernstein ước tính Trung Quốc sẽ sản xuất đủ các chip dạng này để đáp ứng nhu cầu trong nước vào năm 2028.

Tuy nhiên, việc ai chiến thắng trong cuộc đua AI không chỉ nằm ở các mô hình. Việc áp dụng và triển khai vào nền kinh tế thực cũng quan trọng không kém. Ở khía cạnh này, chiến lược công nghiệp dài hạn do nhà nước dẫn dắt mang lại cho Trung Quốc lợi thế đáng kể. Các loại chip đủ tốt và khả năng sản xuất hàng loạt phục vụ chạy AI sẽ giúp công nghệ này được triển khai rộng rãi hơn.

Khi việc sử dụng AI tăng lên, sản lượng điện để vận hành trung tâm dữ liệu cũng phải tăng theo. Đến năm 2030, ngân hàng đầu tư đa quốc gia Goldman Sachs (Mỹ) dự báo công suất điện dự phòng của Trung Quốc sẽ cao gấp hơn ba lần nhu cầu điện trung tâm dữ liệu dự kiến của toàn thế giới. Điều đó có thể bù đắp mức tiêu thụ điện cao hơn của các chip kém tiên tiến.

Trong khi đó, Goldman Sachs ước tính rằng 8/13 thị trường điện khu vực của Mỹ đã ở mức dự phòng rất thấp hoặc chạm ngưỡng nguy hiểm. Việc ông Trump gây sức ép lên các ngành năng lượng xanh như điện mặt trời và điện gió càng khiến tình hình thêm khó cải thiện.

Dù Trung Quốc còn tụt hậu trong việc xây dựng trung tâm dữ liệu, nhưng năng lực kỹ thuật, quy định tinh gọn và nguồn năng lượng dồi dào cho phép nước này mở rộng quy mô nhanh chóng. Jensen Huang, Giám đốc điều hành của Nvidia, gần đây nhận xét rằng việc xây dựng một trung tâm dữ liệu ở Mỹ có thể mất khoảng ba năm, còn ở Trung Quốc, "họ có thể xây xong một bệnh viện chỉ trong vài ngày cuối tuần".

Thống lĩnh chuỗi cung ứng nguyên liệu thô thiết yếu

Tiếp theo, Trung Quốc đã xây dựng vị thế thống lĩnh trong chuỗi cung ứng nguyên liệu thô thiết yếu cho việc mở rộng sản xuất chip, trung tâm dữ liệu, lưới điện và các công nghệ tiên tiến khác. Năng lực về tài nguyên này cho Trung Quốc nhiều dư địa để triển khai AI trong các ứng dụng công nghệ cao.

“Câu hỏi không còn là mô hình của ai đạt chuẩn kỹ thuật cao hơn, mà ai có thể xây dựng và duy trì một hệ sinh thái tích hợp AI vào các sản phẩm và dịch vụ hằng ngày”, Angela Huyue Zhang, giáo sư luật tại Đại học Nam California (Mỹ), nhận xét.

Nói cách khác, cuộc đua AI không chỉ là tạo văn bản hay hình ảnh, mà còn là AI hiện thân trong môi trường vật lý thông qua cảm biến, điều khiển và ra quyết định, gồm cả sản xuất thông minh, robot hình người và các ứng dụng trong thiết bị như ô tô, smartphone, thiết bị đeo.

Đây chính là nơi nguồn khoáng sản chiến lược, năng lực sản xuất rộng khắp và quyền lực tập trung của nhà nước trong việc điều phối sản xuất và nhu cầu mang lại lợi thế cho Trung Quốc.

Trung Quốc đã sớm dẫn đầu ở nhiều công nghệ bổ trợ, từ robot đến xe điện, và cũng chính thức coi AI hiện thân thành ưu tiên cấp quốc gia. Cuối cùng, Trung Quốc có vị thế thuận lợi để phổ biến công nghệ AI của mình ra toàn cầu.

Nhiều khảo sát cho thấy mức độ ứng dụng AI của doanh nghiệp Trung Quốc không thua kém Mỹ quá xa. Nỗ lực lâu dài trong việc tích hợp công nghệ vào dịch vụ công và đời sống hằng ngày có thể giúp quá trình phổ biến diễn ra nhanh hơn. Thực tế, người dân Trung Quốc lạc quan về AI hơn nhiều so với mức trung bình toàn cầu.

Lượt tải các mô hình AI mở của Trung Quốc vượt Mỹ

Lợi thế thực sự của Trung Quốc nằm ở thị trường quốc tế.

Theo nghiên cứu của Viện Công nghệ Massachusetts (Mỹ) và công ty khởi nghiệp AI Hugging Face, thị phần toàn cầu về lượt tải các mô hình AI mở của Trung Quốc gần đây đã vượt Mỹ.

Những mô hình AI mở này hấp dẫn vì được cung cấp miễn phí, cho phép nhà phát triển tùy biến và có thể chạy trên nhà cung cấp đám mây địa phương thay vì phụ thuộc vào hạ tầng Mỹ.

Việc Trung Quốc sẵn sàng trợ cấp các sản phẩm và hạ tầng liên quan đến AI cũng thúc đẩy mạnh sự phổ biến toàn cầu của các mô hình mở giá rẻ. Brad Smith, Chủ tịch Microsoft, tuần trước nhấn mạnh cách DeepSeek đang vượt trội phương Tây trong triển khai mô hình AI của mình tại các thị trường mới nổi.

Mô hình của DeepSeek đạt tỷ lệ sử dụng cao nhất tại những nơi bị hạn chế tiếp cận sản phẩm hàng đầu Mỹ, gồm Nga, Iran, Cuba, Belarus và nhiều nước châu Phi - Ảnh: Shutterstock

Mối quan hệ kinh tế với các nước đang phát triển

Hui Shan, nhà kinh tế trưởng Trung Quốc tại Goldman Sachs, lưu ý rằng mối quan hệ kinh tế chặt chẽ của Trung Quốc với các nước đang phát triển là lợi thế then chốt trong cuộc đua công nghệ.

“Huawei hoạt động tại hơn 170 quốc gia, khuyến khích các nước này áp dụng tiêu chuẩn công nghệ viễn thông của Trung Quốc. Khi ngày càng nhiều quốc gia làm theo, hiệu ứng mạng lưới sẽ làm tăng sức hấp dẫn của các tiêu chuẩn Trung Quốc với những nước khác”, bà Hui Shan nói.

Trong khi đó, Mỹ dưới thời chính quyền Trump lại đang làm mất lòng các đối tác thương mại, đặc biệt là ở các thị trường mới nổi.

Hai siêu cường dường như đang theo đuổi những cuộc đua khác nhau. Với nguồn đầu tư lớn, chip chất lượng cao và hệ sinh thái độc quyền, Mỹ có lợi thế hơn để thắng trong cuộc đua tạo ra mô hình AI tốt nhất. Trung Quốc lại có vị thế tốt hơn để tích hợp các mô hình AI đủ tốt của mình vào các ứng dụng vật lý và phổ biến chúng trên toàn thế giới.

Thế nhưng, sự thống trị công nghệ đòi hỏi cả năng lực tiên phong lẫn khả năng ứng dụng. Về dài hạn, vị thế dẫn đầu sẽ phụ thuộc vào việc làm chủ cả hai, không chỉ những đột phá ban đầu.

Mỹ vẫn dẫn trước về đổi mới. Trung Quốc đang thu hẹp khoảng cách, những hạn chế về chip có thể không phải là trở ngại lớn như các nhà phân tích dự đoán. Ngoài ra, cường quốc châu Á có lợi thế rõ rệt về mở rộng quy mô và triển khai. Đó là lý do vì sao cây bút Tej Parikh cho rằng Trung Quốc có thể thắng Mỹ ở cuộc đua AI.

Sơn Vân

Nguồn Một Thế Giới : https://1thegioi.vn/trung-quoc-co-the-thang-my-o-cuoc-dua-ai-khong-chi-vi-nguon-nang-luong-doi-dao-244903.html