Trung Quốc dùng điện siêu rẻ để hóa giải lệnh cấm chip của Mỹ

2 giờ trướcBài gốc

Tuy nhiên, số liệu mới nhất được công bố vào đầu năm 2026 đã phơi bày một thực tế đáng lo ngại đối với các nhà hoạch định chính sách Mỹ: Trung Quốc đang âm thầm mở ra một mặt trận mới để san bằng lợi thế công nghệ. Đó là năng lượng. Với việc bổ sung công suất phát điện mới trong năm 2025 cao gấp 7 lần so với Mỹ, Bắc Kinh đang tạo ra một nguồn điện khổng lồ và siêu rẻ.

Trung Quốc có nguồn điện tái tạo khổng lồ

Chiến lược "lấy lượng bù chất" này cho phép các công ty công nghệ Trung Quốc vận hành các hệ thống AI tiêu tốn nhiều năng lượng hơn để bù đắp cho sự thiếu hụt về hiệu suất chip, qua đó duy trì vị thế cạnh tranh sòng phẳng, thậm chí là đe dọa soán ngôi vương của thung lũng Silicon.

Sự trỗi dậy của "gã khổng lồ" năng lượng và sự phân mảnh của nước Mỹ

Để hiểu rõ quy mô của cuộc đua này, chúng ta cần nhìn vào những con số biết nói vừa được công bố. Trong năm 2025 vừa qua, Trung Quốc ước tính đã xây dựng thêm các nhà máy điện với tổng công suất lên tới 470 gigawatt (GW). Để dễ hình dung, con số này lớn hơn toàn bộ công suất phát điện của nhiều quốc gia phát triển cộng lại. Trong khi đó, ở bên kia bán cầu, Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ (EIA) báo cáo rằng nước Mỹ chỉ bổ sung được khoảng 64 GW trong cùng kỳ. Sự chênh lệch gấp 7 lần này không chỉ là một khoảng cách thống kê, mà là một vực thẳm về năng lực hạ tầng.

Khoảng cách này càng trở nên nới rộng khi xét đến tổng thể. Công suất phát điện của Trung Quốc đã vượt qua Mỹ từ năm 2013, nhưng đến năm 2024, con số này đã cao hơn Mỹ tới 150% và dự kiến sẽ còn nới rộng hơn nữa khi Bắc Kinh đặt mục tiêu tăng thêm 50% công suất quốc gia từ nay đến năm 2030. Động lực cho sự tăng trưởng thần tốc này đến từ sự bùng nổ của năng lượng tái tạo và điện hạt nhân. Trung Quốc không chỉ đang phủ kín các sa mạc bằng pin mặt trời và tuabin gió (chiếm 80% công suất mới), mà còn đang hối hả xây dựng 27 lò phản ứng hạt nhân cùng lúc, dự kiến sẽ vượt Mỹ về điện hạt nhân vào cuối thập kỷ này.

Sự khác biệt cốt lõi nằm ở thể chế và chiến lược. David Fishman, chuyên gia từ Lantau Group, chỉ ra rằng Trung Quốc hưởng lợi lớn từ sự kiểm soát tập trung. Chính phủ Bắc Kinh có thể chỉ đạo các tập đoàn điện lực nhà nước xây dựng hạ tầng một cách có hệ thống, ưu tiên giữ giá điện thấp và đảm bảo nguồn cung dồi dào bất chấp lợi nhuận ngắn hạn.

Ngược lại, hệ thống điện của Mỹ bị phân mảnh, phụ thuộc vào các quyết định đầu tư dựa trên lợi nhuận của các công ty tư nhân và bị ràng buộc bởi các quy định chồng chéo giữa liên bang và tiểu bang. Hệ quả là trong khi Trung Quốc tự tin tuyên bố "muốn bao nhiêu điện có bấy nhiêu", thì Morgan Stanley lại cảnh báo Mỹ có thể đối mặt với sự thiếu hụt tới 44 GW điện cho các trung tâm dữ liệu vào năm 2028. Các công ty AI của Mỹ đang phải "tranh cướp" từng megawatt điện, trong khi đối thủ của họ ở bên kia đại dương đang được phục vụ một bữa tiệc năng lượng không giới hạn.

Chiến thuật "lấy cần cù bù thông minh": Dùng điện rẻ để phá vòng vây chip cấm

Tại sao điện lại quan trọng đến thế trong cuộc đua AI? Câu trả lời nằm ở mối quan hệ biện chứng giữa phần cứng và năng lượng. Cho đến nay, Mỹ vẫn nắm giữ con bài chủ chốt là các dòng chip xử lý AI tối tân của Nvidia. Bằng cách cấm xuất khẩu các loại chip này, Washington buộc các công ty Trung Quốc phải sử dụng các dòng chip nội địa hoặc đời cũ có hiệu suất thấp hơn. Về lý thuyết, chip kém hơn đồng nghĩa với khả năng tính toán chậm hơn. Nhưng Trung Quốc đã tìm ra lời giải: Nếu một con chip không đủ mạnh, hãy dùng mười con.

Cách tiếp cận "lấy lượng bù chất" hay còn gọi là phương pháp "cưỡng bức" (brute force) này có một nhược điểm lớn: nó tiêu tốn một lượng điện năng khổng lồ. Và đây chính là lúc lợi thế năng lượng của Trung Quốc phát huy tác dụng. Theo Wall Street Journal, giá điện cho các trung tâm dữ liệu tại Trung Quốc có thể thấp tới mức 3 cent/kWh, chỉ bằng một phần ba so với mức trung bình tại Mỹ.

Với giá điện rẻ như cho, các công ty như Huawei, Alibaba hay startup mới nổi DeepSeek có thể thoải mái vận hành những hệ thống máy chủ khổng lồ, sử dụng số lượng chip nhiều hơn gấp bội để đạt được sức mạnh tính toán tương đương với các hệ thống dùng chip Nvidia tại Mỹ mà không lo bị "thủng ví" vì hóa đơn tiền điện.

Dylan Patel, chuyên gia từ hãng nghiên cứu SemiAnalysis, nhận định rằng dù chip của Huawei có thể thua kém về mặt kỹ thuật, nhưng hệ thống tổng thể của họ vẫn rất cạnh tranh nhờ khả năng mở rộng quy mô không giới hạn về năng lượng. Thực tế đã chứng minh điều này khi các mô hình ngôn ngữ lớn của Trung Quốc liên tục được tung ra thị trường với khả năng xử lý đáng kinh ngạc, khiến giới công nghệ Mỹ phải giật mình.

Jensen Huang, CEO của Nvidia, hồi tháng 11 vừa qua đã phải thừa nhận rằng Trung Quốc chỉ đang chậm hơn Mỹ "vài nano giây" trong lĩnh vực AI, một cách nói hình tượng cho thấy khoảng cách công nghệ gần như đã bị san lấp.

Sự lo ngại này đã lan tới tận Washington. OpenAI, cha đẻ của ChatGPT, trong một bức thư gửi chính phủ Mỹ vào tháng 10 năm ngoái, đã cảnh báo rằng Trung Quốc đang coi năng lực sản xuất năng lượng là nền tảng của khả năng cạnh tranh công nghiệp, tạo đà thực sự để vượt qua Mỹ và dẫn đầu thế giới về AI vào năm 2030. Rõ ràng, cuộc chiến công nghệ giờ đây không còn chỉ gói gọn trong những tấm wafer silicon nhỏ bé.

Nó đã mở rộng thành cuộc chiến của những đường dây cao thế, những lò phản ứng hạt nhân và những cánh đồng pin mặt trời. Trong cuộc chiến mới này, ai nắm giữ nguồn năng lượng dồi dào và rẻ tiền hơn, người đó sẽ nắm giữ chìa khóa để mở cánh cửa tương lai, bất chấp những rào cản cấm vận ngặt nghèo.

Bùi Tú

Nguồn Một Thế Giới : https://1thegioi.vn/trung-quoc-dung-dien-sieu-re-de-hoa-giai-lenh-cam-chip-cua-my-245037.html