Trung Quốc đuổi sát Mỹ về kỹ thuật dùng ý nghĩ điều khiển robot

2 giờ trướcBài gốc

Trong nhiều năm qua, truyền thông thế giới gần như chỉ nhắc đến Elon Musk và dự án Neuralink khi nói về giao diện não - máy tính (BCI). Tuy nhiên, một thế lực mới đang trỗi dậy mạnh mẽ từ phương Đông. Những nỗ lực không ngừng nghỉ của Trung Quốc nhằm nuôi dưỡng các nhà vô địch công nghệ y tế nội địa đang bắt đầu đơm hoa kết trái, tạo ra những đối thủ cạnh tranh xứng tầm với các tập đoàn Mỹ. Đáng chú ý nhất trong làn sóng này là NeuroXess, một công ty khởi nghiệp đặt trụ sở tại Thượng Hải.

Chỉ vài năm sau khi thành lập, công ty này đã tiến hành các thử nghiệm trên người thật với những kết quả gây chấn động giới y khoa. Gần đây nhất, họ tự hào công bố một bệnh nhân bị liệt toàn thân đã có thể dùng suy nghĩ để điều khiển con trỏ chuột máy tính chỉ trong vòng năm ngày sau khi được cấy ghép thiết bị. Thành tựu này không chỉ thắp lên hy vọng cho hàng triệu người khuyết tật mà còn là lời khẳng định đanh thép về năng lực đổi mới sáng tạo của ngành công nghệ thần kinh Trung Quốc trên bản đồ thế giới.

Lối đi riêng của NeuroXess: An toàn được đặt lên trên tốc độ

Để hiểu được bước tiến của NeuroXess, người ta thường đặt nó lên bàn cân với Neuralink của tỷ phú Elon Musk, bởi hai công ty này đại diện cho hai triết lý hoàn toàn khác biệt trong việc tiếp cận bộ não con người. Tầm nhìn của Neuralink là tạo ra một thiết bị kết nối liền mạch giữa não bộ và máy tính, cho phép con người truy cập toàn bộ kho tàng kiến thức kỹ thuật số chỉ bằng suy nghĩ.

Để làm được điều đó, công ty của Mỹ lựa chọn phương pháp cấy trực tiếp các điện cực siêu nhỏ vào sâu bên trong mô não nhằm thu thập tín hiệu thần kinh một cách sắc nét nhất. Phương pháp này mang lại tốc độ truyền tải ấn tượng, với nhiều người tham gia thử nghiệm của Neuralink đã đạt và vượt mức 10 bit mỗi giây. Tốc độ cao là yếu tố mang tính sống còn để thực hiện các tác vụ phức tạp, chẳng hạn như chuyển đổi dòng suy nghĩ trôi chảy thành giọng nói tức thời.

Con người đang hướng tới việc dùng não bộ để phát tín hiệu cho thiết bị ngoại vi

Tuy nhiên, Tiger Tao, nhà sáng lập của NeuroXess, lại nhìn thấy một rủi ro tiềm ẩn trong cách tiếp cận đó. Những thử nghiệm ban đầu trên động vật cho thấy việc cấy điện cực đâm xuyên vào não sẽ gây ra các vết sẹo mô. Theo thời gian, những vết sẹo này làm giảm chất lượng tín hiệu thu được, đồng thời tiềm ẩn những nguy cơ khôn lường đối với cơ quan nhạy cảm nhất của con người. Do đó, thay vì chọn cách xâm lấn sâu, NeuroXess quyết định đi theo một con đường kỹ thuật hoàn toàn khác.

Các kỹ sư tại Thượng Hải đã phát triển một tấm lưới linh hoạt làm từ kim loại và polyimide để đặt nhẹ nhàng lên bề mặt não của bệnh nhân. Tấm lưới này đóng vai trò như một ăng-ten, thu thập các tín hiệu thần kinh trên một diện rộng mà không cần đâm xuyên qua bất kỳ mô thần kinh nào.

Các tín hiệu sau khi được tấm lưới này bắt lấy sẽ được truyền qua một hệ thống dây dẫn mỏng manh nằm sát bên ngoài hộp sọ, chạy thẳng xuống một bộ pin và vi xử lý được cấy gọn gàng dưới lồng ngực. Mặc dù sự đánh đổi cho sự an toàn này là tốc độ giải mã thông tin hiện chỉ đạt tối đa 5,2 bit mỗi giây, bằng một nửa so với đối thủ từ Mỹ, nhưng nó mở ra một cơ hội lớn trong việc ứng dụng y tế thực tiễn.

Ở giai đoạn hiện tại, mục tiêu lớn nhất của NeuroXess không phải là biến con người thành siêu nhân kỹ thuật số, mà là trả lại khả năng giao tiếp cơ bản cho những người đang bị mắc kẹt trong chính cơ thể của mình do chứng liệt hoặc bệnh xơ cứng teo cơ một bên, một căn bệnh thoái hóa thần kinh vô cùng tàn khốc làm tê liệt dần các tế bào thần kinh vận động.

Bệ phóng từ nguồn lực quốc gia và khối lượng dữ liệu khổng lồ

Thành công tiến lên thử nghiệm trên người của NeuroXess không chỉ đến từ sự xuất sắc của các kỹ sư, mà còn được tiếp sức bởi một hệ sinh thái hỗ trợ khổng lồ phía sau. Sự trỗi dậy của công ty Thượng Hải này là minh chứng rõ nét nhất cho khả năng tận dụng hoàn hảo các chính sách ưu tiên phát triển chiến lược của chính phủ Trung Quốc.

Vào năm ngoái, các nhà chức trách nước này đã chính thức đưa công nghệ giao diện não - máy tính vào danh sách các lĩnh vực chiến lược mang tầm quốc gia. Họ công bố một lộ trình phát triển vô cùng tham vọng, đặt mục tiêu xây dựng từ hai đến ba công ty đạt đẳng cấp thế giới trong lĩnh vực này vào năm 2030.

Lộ trình này không chỉ nằm trên giấy. Nó đi kèm với những cam kết mạnh mẽ về việc đơn giản hóa các rào cản quy định, khuyến khích các bệnh viện mở cửa cho thử nghiệm lâm sàng và huy động tối đa các nguồn vốn đầu tư. Tín hiệu hỗ trợ chính trị dài hạn này đã tạo ra một cơn sốt thực sự trong giới đầu tư.

Theo các nền tảng dữ liệu tài chính, chỉ trong 11 tháng đầu năm 2025, đã có ít nhất 24 vòng gọi vốn được hoàn tất cho các công ty khởi nghiệp trong lĩnh vực công nghệ thần kinh tại Trung Quốc, đánh dấu mức tăng trưởng 30% so với cùng kỳ năm trước. Nhà sáng lập Tiger Tao thừa nhận rằng việc rút ngắn khoảng cách từ phòng thí nghiệm ra thị trường thương mại của NeuroXess có sự đóng góp rất lớn từ sự hậu thuẫn chính thức và sự nhiệt tình của các nhà đầu tư, bởi trong ngành công nghệ y tế khắc nghiệt này, thời gian chính là tiền bạc. Nhờ sự cởi mở đó, tính từ đầu năm ngoái, đã có mười thử nghiệm lâm sàng đối với các chip cấy ghép não được phê duyệt và triển khai trên toàn Trung Quốc.

Elon Musk không còn là người duy nhất thúc đẩy tham vọng lĩnh vực điện não

Bên cạnh nguồn vốn và chính sách, các công ty Trung Quốc còn sở hữu một lợi thế tự nhiên khổng lồ mà hiếm quốc gia nào có được: quy mô dân số. Số lượng bệnh nhân đông đảo giúp công tác tuyển tình nguyện viên cho các thử nghiệm lâm sàng trở nên dễ dàng và nhanh chóng hơn rất nhiều. Hàng triệu người tại quốc gia tỉ dân này đang phải gánh chịu tình trạng mất hoàn toàn khả năng vận động và ngôn ngữ, phần lớn do các tai nạn vật lý nghiêm trọng để lại.

Nhu cầu bức thiết được cải thiện chất lượng cuộc sống khiến họ sẵn sàng đón nhận và thử nghiệm các công nghệ mới nhất. Việc có một nhóm người dùng lớn không chỉ giúp đẩy nhanh quá trình hoàn thiện sản phẩm mà còn tạo ra một kho dữ liệu thần kinh khổng lồ, thứ nhiên liệu vô giá để huấn luyện các hệ thống trí tuệ nhân tạo ngày càng thông minh hơn trong việc giải mã ý nghĩ của con người.

Trở ngại từ phòng mổ đến cuộc sống đời thường

Dù đã đạt được những bước tiến thần tốc, giới khoa học đều hiểu rằng việc khoan hộp sọ để đặt các thiết bị điện tử vào bên trong vẫn là một rào cản tâm lý quá lớn đối với đại đa số công chúng. Phẫu thuật não luôn đi kèm với những rủi ro nhiễm trùng và biến chứng phức tạp, do đó nó hiện chỉ dành cho những bệnh nhân không còn lựa chọn nào khác để giao tiếp với thế giới bên ngoài. Tương lai của ngành công nghệ này, vì vậy, đang hướng tới việc giảm thiểu tối đa sự can thiệp dao kéo, mở ra một cuộc đua mới về các thiết bị không xâm lấn.

Nhiều công ty khởi nghiệp và các viện nghiên cứu tại cả Mỹ và châu Âu đang đổ dồn sự chú ý vào các thiết bị có thể đeo bên ngoài hộp sọ. Gần đây, Merge Labs, một công ty Mỹ được hậu thuẫn bởi nguồn vốn khổng lồ từ Sam Altman và OpenAI, đã gây chú ý khi sử dụng công nghệ siêu âm để tương tác với não bộ. Tại Trung Quốc, ngày càng có nhiều nhà phát triển đặt cược vào việc kết hợp đa công nghệ, chẳng hạn như sử dụng sóng siêu âm cùng với hình ảnh từ trường, kết hợp với các bộ xử lý trí tuệ nhân tạo tiên tiến để khuếch đại và phân tích các tín hiệu thần kinh vốn dĩ đã bị suy yếu rất nhiều khi phải đi qua lớp xương sọ dày.

Tuy nhiên, các chuyên gia thần kinh học đều đồng tình rằng những thiết bị cấy ghép như của NeuroXess hay Neuralink hiện tại vẫn đóng vai trò là những người mở đường vĩ đại. Những dữ liệu sắc nét thu được từ bên trong bộ não sẽ giúp con người giải mã tận gốc cách thức các tế bào thần kinh giao tiếp với nhau. Sự hiểu biết sâu sắc này chính là chìa khóa để cải thiện độ chính xác của các thiết bị không xâm lấn trong tương lai, tiến tới một ngày nhân loại có thể điều khiển máy tính bằng trí óc mà không cần phải thực hiện bất kỳ ca phẫu thuật nào.

Nhà sáng lập NeuroXess kỳ vọng vào một tương lai không xa, khi quá trình cấy ghép chỉ đòi hỏi một vết rạch cực nhỏ để đưa những thiết bị siêu vi vào bên trong. Với tốc độ thu thập dữ liệu nhanh chóng, khả năng tối ưu hóa chi phí sản xuất và số lượng người dùng ngày càng tăng, các công ty công nghệ Trung Quốc đang nắm trong tay đầy đủ những lợi thế cần thiết để hiện thực hóa tham vọng đưa công nghệ giao diện não bộ từ các phòng thí nghiệm y khoa vô trùng trở thành một phần thiết yếu trong cuộc sống đời thường của nhân loại.

Bùi Tú

Nguồn Một Thế Giới : https://1thegioi.vn/trung-quoc-duoi-sat-my-ve-ky-thuat-dung-y-nghi-dieu-khien-robot-246471.html