Trung Quốc: Một nền kinh tế, hai câu chuyện trái ngược

3 giờ trướcBài gốc

Một nhà máy cũ của tập đoàn linh kiện ô tô Brilliance Auto ở Trung Quốc đã bị tháo dỡ. (Ảnh: FT).

Hai mặt của nền kinh tế

Nhà máy sản xuất linh kiện ô tô Brilliance Dongxing tại thành phố Thẩm Dương là ví dụ điển hình cho những mâu thuẫn sâu sắc trong nền kinh tế lớn thứ hai thế giới.

Một mặt, thặng dư thương mại hàng hóa của Trung Quốc đã chạm mốc 1.190 tỷ USD trong năm 2025, chứng minh sức bền của lĩnh vực xuất nhập khẩu trước thuế quan của Mỹ.

Giới lãnh đạo Trung Quốc cũng nêu bật khả năng phát triển công nghệ AI tiên tiến, bất chấp các hạn chế xuất khẩu chip của Mỹ.

Mặt khác, tập đoàn Brilliance Auto - công ty mẹ của nhà máy Dongxing - lại đang sống thoi thóp nhờ sự hỗ trợ của chính quyền thành phố và cổ tức từ liên doanh với nhà sản xuất ô tô Đức BMW.

Brilliance từng là một ông lớn trong ngành ô tô Trung Quốc, với danh mục sản phẩm trải dài từ xe buýt cỡ nhỏ cho đến sedan.

Ngày nay, ngoại trừ liên doanh với BMW, các mảng kinh doanh khác của tập đoàn này đang nằm trong số hàng nghìn “doanh nghiệp zombie” ở Trung Quốc, tức những công ty không tạo đủ lợi nhuận để trang trải nợ nần.

Quy mô của Brilliance đã thu hẹp đáng kể, tập đoàn chỉ còn sản xuất xe minivan mang thương hiệu Jinbei và một số linh kiện.

Tại tòa nhà văn phòng gần như trống rỗng, một nhân viên lâu năm tại công ty con của Brilliance chia sẻ với Financial Times (FT): “Trước kia chúng tôi có khoảng 700 - 800 người làm ở đây, giờ còn chưa đến 100 người”.

Khung cảnh tương tự cũng diễn ra tại nhà máy Dongxing của Brlliance. Trong giờ nghỉ, một vài công nhân thời vụ ra đứng ngoài trời lạnh để hút thuốc. Nếu không có họ, khu phức hợp này sẽ yên ắng đến mức lạ thường, trái ngược với không khí nhộn nhịp trong quá khứ.

Trường hợp của Brilliance phản ánh sự phân hóa rõ rệt giữa một bên là lĩnh vực thương mại và công nghệ phát triển mạnh, bên kia là nền kinh tế nội địa suy yếu.

Thoạt nhìn, các nhà xuất khẩu hàng đầu thế giới và các cụm phát triển công nghệ tiên tiến khiến Trung Quốc giống như một bức tranh kinh tế hoàn hảo. Nhưng thực tế, quá trình chuyển đổi công nghệ đầy khó khăn và nhu cầu nội địa yếu ớt đang gây áp lực cho nhiều doanh nghiệp và hộ gia đình.

Thẩm Dương, cũng như nhiều thành phố khác, đã thành công chuyển đổi từ trung tâm công nghiệp nặng sang sản xuất ô tô trong các cuộc cải cách thị trường thập niên 1990 và 2000. Tình hình thực tế đòi hỏi họ phải thực hiện một cuộc chuyển mình nữa, nhưng điều này không hề dễ dàng.

Thẩm Dương muốn chuyển hướng sang điện tử và những ngành khác, nhưng lại không nỡ để các doanh nghiệp lớn trước đây sụp đổ. Thực trạng này cũng diễn ra tại nhiều tỉnh ở Trung Quốc.

Trong khi đó thì tại Bắc Kinh, tâm trạng phấn chấn đang dâng cao sau khi Chủ tịch Tập Cận Bình và Tổng thống Mỹ Donald Trump gặp mặt vào tháng 10 năm trước và đồng ý đình chiến thương mại một năm, tờ FT cho hay.

Trung Quốc đã tận dụng quân bài đất hiếm để thuyết phục Mỹ đi đến thỏa hiệp. Trong một bài viết tháng 10, tờ Nhân dân Nhật báo - cơ quan ngôn luận chính thức của Đảng Cộng sản Trung Quốc, ví Trung Quốc như “một con tàu sân bay kinh tế bất khả chiến bại”.

Một cố vấn chính phủ Trung Quốc tiết lộ với FT: “Tâm lý chung ở Bắc Kinh là Trung Quốc đang chiếm ưu thế về thương mại và công nghệ”.

Bụi cây dại chen lấn biển tên của Brilliance Auto. (Ảnh: FT).

Tâm lý bi quan

GDP năm 2025 của Trung Quốc tăng trưởng 5%, phù hợp với mục tiêu của Bắc Kinh, nhờ xuất khẩu bùng nổ. Tuy nhiên, đầu tư cho tài sản cố định lại đánh dấu mức giảm hàng năm đầu tiên trong gần ba thập kỷ, trong bối cảnh giá bất động sản trì trệ và số công trình khởi công sụt giảm.

Tâm lý của các hộ gia đình bình thường cũng không hề lạc quan. Cuộc khủng hoảng nhà đất kéo dài 4 năm đã làm suy yếu nhu cầu nội địa và gia tăng áp lực giảm phát.

Giá bán giảm kéo lợi nhuận đi xuống, khiến các doanh nghiệp hạn chế tuyển thêm nhân viên hoặc trả lương cao.

Nhiều công ty còn trong tình trạng khốn đốn hơn. “Công ty zombie” giờ chiếm hơn 12% tổng số doanh nghiệp đăng ký tại Trung Quốc, hơn gấp đôi con số của năm 2018 và gần gấp đôi tỷ lệ trên toàn cầu, theo nghiên cứu của ngân hàng Pháp Natixis.

Nghiên cứu lưu ý: “Tốc độ tăng trưởng kinh tế của Trung Quốc có vẻ vẫn ổn định, khác biệt rõ rệt với lợi nhuận doanh nghiệp sụt giảm”.

Kế hoạch 5 năm tiếp theo của Trung Quốc cho giai đoạn 2026 - 2030 tập trung vào sức mạnh công nghệ và sản xuất. Tuy đề cập đến nhu cầu nội địa, bản kế hoạch này không phát tín hiệu về một gói kích thích kinh tế lớn nhằm nâng cao thu nhập hộ gia đình, các nhà kinh tế cho hay.

Một học giả ở Bắc Kinh, người cố vấn cho chính phủ Trung Quốc, cho biết: “Các nhà lãnh đạo không thấy cần phải gấp rút kích thích nhu cầu nội địa”.

Trong tháng 11/2025, tỷ lệ thất nghiệp trong nhóm tuổi 16 - 24 ở Trung Quốc là 17%, cao hơn hẳn mức 11% trước đại dịch. Tỷ lệ thất nghiệp toàn quốc vẫn ổn định ở mức khoảng 5%, nhưng không ít người cảm thấy thị trường việc làm khó khăn hơn trước nhiều.

Sau khi một nhà máy của Brilliance Auto đóng cửa, các cửa hàng lân cận cũng ế ẩm. (Ảnh: FT).

Cô Wu, một chuyên viên marketing 26 tuổi ở Thâm Quyến, đã nghỉ việc ở một công ty phát triển game vì kiệt sức do làm việc 12 tiếng mỗi ngày. Đó là câu chuyện 14 tháng trước. Từ đó đến nay, cô chỉ nhận được đúng một lời mời làm việc, với mức lương đề nghị thấp hơn 40% so với vị trí cũ.

Tại ga tàu trung tâm Bắc Kinh, ông Li, 52 tuổi, một công nhân di cư từ tỉnh Hắc Long Giang, đang trên đường về nhà sau khi bị sa thải. Ông nói với FT: “Vài năm trước, nơi nào cũng có việc để làm". Ông nói mình sẽ phải vay tiền để sắm sửa cho dịp Tết Nguyên đán vào tháng 2.

Các nhà phân tích dự đoán rằng chừng nào vẫn còn có thể dựa vào xuất khẩu để thúc đẩy tăng trưởng GDP, Bắc Kinh sẽ để giá nhà tiếp tục đi xuống và tập trung cho nỗ lực cạnh tranh công nghệ với Mỹ. Lựa chọn này sẽ càng khoét sâu khoảng cách giữa các lĩnh vực kinh tế.

Ông Larry Hu, nhà kinh tế tại ngân hàng Macquarie, viết trong báo cáo gần đây: “Nếu xuất khẩu vẫn bền bỉ, mô hình tăng trưởng hai tốc độ của Trung Quốc sẽ tiếp diễn và chu kỳ suy giảm của bất động sản sẽ kéo dài”.

Giang

Nguồn Doanh Nhân VN : https://doanhnhanvn.vn/trung-quoc-mot-nen-kinh-te-hai-cau-chuyen-trai-nguoc.html