Trung Quốc ra quy định bảo hộ doanh nghiệp nội địa bên ngoài lãnh thổ

3 giờ trướcBài gốc

Động thái này nhằm mục đích bảo vệ các doanh nghiệp nội địa khỏi sự can thiệp từ nước ngoài. Đặc biệt, khi những căng thẳng thương mại giữa Trung Quốc và khối này không ngừng gia tăng. Trong nhiều năm qua, Bắc Kinh đã liên tục củng cố bộ công cụ pháp lý của mình với hàng loạt biện pháp cứng rắn. Điển hình như luật chống trừng phạt từ nước ngoài. Qua đó tạo ra một lá chắn pháp lý toàn diện cho các công ty nội địa đang hoạt động trên trường quốc tế.

Trung Quốc quyết tâm bảo vệ doanh nghiệp nội địa trước các đòn tấn công từ bên ngoài

Phản ứng trước các cuộc điều tra từ Liên minh châu Âu

Trọng tâm của sự việc lần này xoay quanh Nuctech, một nhà sản xuất thiết bị an ninh có một phần sở hữu của nhà nước Trung Quốc, chuyên cung cấp các sản phẩm như máy quét hành lý cho các sân bay quốc tế. Công ty này hiện đang bị Liên minh châu Âu điều tra do những lo ngại liên quan đến việc các khoản trợ cấp từ chính phủ Trung Quốc đã mang lại cho họ lợi thế cạnh tranh không công bằng so với các doanh nghiệp khác tại thị trường châu Âu.

Cuộc điều tra của EU được tiến hành theo Quy định về Trợ cấp Nước ngoài, một khung pháp lý mà phía Trung Quốc đã nhiều lần lên tiếng chỉ trích vì cho rằng nó nhắm mục tiêu một cách bất bình đẳng vào các công ty của quốc gia này. Sự việc leo thang nghiêm trọng hơn khi các cơ quan quản lý châu Âu tiến hành các cuộc đột kích bất ngờ vào văn phòng của Nuctech tại Hà Lan và Ba Lan vào năm 2024.

Phản ứng trước những diễn biến này, vào ngày 15 tháng 5, chính phủ Trung Quốc đã chính thức ban hành lệnh cấm đối với mọi tổ chức hoặc cá nhân trong việc hỗ trợ cuộc điều tra xuyên biên giới của Liên minh châu Âu. Cơ quan chức năng tại Bắc Kinh cho biết cuộc điều tra này bao gồm những yêu cầu trên diện rộng và hoàn toàn không cần thiết đối với các thực thể Trung Quốc trong việc cung cấp những thông tin đang được lưu trữ tại đại lục.

Động thái cứng rắn này đánh dấu lần đầu tiên Trung Quốc áp dụng các quy định vừa được giới thiệu vào tháng 4/2026. Các quy định này được thiết kế để chống lại những gì họ coi là thẩm quyền pháp lý ngoài lãnh thổ "không phù hợp" của các quốc gia khác. Khái niệm này ám chỉ việc một chính phủ hoặc một tòa án nước ngoài cố gắng khẳng định thẩm quyền của mình đối với các thực thể cho những hành động diễn ra bên ngoài biên giới lãnh thổ vật lý của họ, qua đó có khả năng làm suy yếu lợi ích cốt lõi của Trung Quốc, cũng như lợi ích của các doanh nghiệp và người dân nước này.

Quyết định này được đưa ra ngay sau một sắc lệnh khác của Bắc Kinh vào ngày 2/5, yêu cầu các công ty trong nước không tuân thủ các lệnh trừng phạt của Mỹ áp đặt lên 5 nhà máy lọc dầu của Trung Quốc bị cáo buộc mua dầu của Iran. Lệnh cấm ngày 2/5 cũng là lần đầu tiên Trung Quốc kích hoạt một bộ quy tắc khác được ban hành vào năm 2021.

Chuyên gia Kenneth Zhou, một đối tác tại công ty luật JunHe, nhận định rằng chuỗi hành động này đang gửi đi một thông điệp vô cùng rõ ràng tới thế giới bên ngoài. Thông điệp đó khẳng định Trung Quốc sẽ tích cực thực thi bộ công cụ pháp lý của mình để chống lại sự can thiệp quá mức từ nước ngoài. Theo ông Zhou, điều này đồng thời đẩy các công ty đa quốc gia, bao gồm cả những doanh nghiệp Trung Quốc có hoạt động trên toàn cầu, vào một tình thế hết sức khó khăn khi họ phải cân nhắc kỹ lưỡng các bước đi tiếp theo lúc đối mặt với những yêu cầu pháp lý mang tính đối lập từ nhiều phía.

Xây dựng hệ thống công cụ pháp lý phòng thủ toàn diện

Kể từ thời điểm nhiệm kỳ đầu tiên của Tổng thống Mỹ Donald Trump từ năm 2017 đến năm 2021 bắt đầu gây áp lực lớn lên Trung Quốc về vấn đề thương mại, chính phủ tại Bắc Kinh đã ráo riết xây dựng các đạo luật và quy định mới. Mục tiêu tối thượng của quá trình này là bảo vệ lợi ích quốc gia cùng các doanh nghiệp nội địa khỏi những áp lực kinh tế từ bên ngoài, đồng thời tạo cơ sở pháp lý để tiến hành các biện pháp trả đũa tương xứng.

Những bước đi ban đầu có thể kể đến việc ban hành luật kiểm soát xuất khẩu và thiết lập "danh sách thực thể không đáng tin cậy" vào năm 2020. Danh sách này hoạt động như một công cụ quản lý nhằm nhắm vào các thực thể nước ngoài bị coi là đã làm suy yếu an ninh quốc gia, chủ quyền hoặc lợi ích kinh tế của Trung Quốc. Kế tiếp, vào năm 2021, các quy tắc mới đã được thông qua để "ngăn chặn" các biện pháp từ bên ngoài, chẳng hạn như các lệnh trừng phạt, được áp dụng tại lãnh thổ Trung Quốc.

Trong những năm sau đó, Bắc Kinh tiếp tục củng cố kho vũ khí pháp lý của mình với nhiều biện pháp đa dạng, trong đó có đạo luật chống trừng phạt từ nước ngoài. Các nỗ lực này không có dấu hiệu dừng lại khi vào tháng 3 năm nay, những quy định mới nhằm bảo vệ chuỗi cung ứng, bao gồm cả việc ngăn chặn các nỗ lực đa dạng hóa sản xuất ra khỏi lãnh thổ Trung Quốc, đã chính thức có hiệu lực.

Ngay sau đó, vào tháng 4, Bắc Kinh tiếp tục giới thiệu các quy định mới mẻ để đối phó với các quyền tài phán ngoại biên (ngoài biên giới) được cho là phi lý. Những cá nhân hoặc tổ chức vi phạm các quy định bảo vệ này có thể phải đối mặt với các biện pháp đáp trả vô cùng nghiêm khắc, bao gồm việc bị trục xuất khỏi Trung Quốc, bị tịch thu tài sản và bị áp đặt các lệnh hạn chế kinh doanh gắt gao.

Chuyên gia Yu Zhiguo, một đối tác tại công ty luật Zhong Lun ở Bắc Kinh và từng là quan chức của Bộ Thương mại, nhận định rằng Trung Quốc đã xây dựng kho công cụ pháp lý của mình một cách thận trọng qua từng viên gạch. Theo thời gian, những nỗ lực này đã phát triển thành một khuôn khổ toàn diện và vững chắc. Ông lấy ví dụ từ hai bộ quy tắc mà Trung Quốc đã viện dẫn trong tháng 5 vừa qua để minh họa cho sự tiến hóa này.

Các quy tắc ngăn chặn có tuổi đời năm năm được sử dụng để chống lại các lệnh trừng phạt của Mỹ chủ yếu ảnh hưởng đến cách thức hành xử của các thực thể có trụ sở tại Trung Quốc. Chúng được giới hạn ở một phạm vi hẹp nhằm làm giảm tác động của các lệnh trừng phạt từ Mỹ trên đất Trung Quốc. Tuy nhiên, các quy định mới hơn được sử dụng để phản ứng lại Liên minh châu Âu lại mang tính bao quát và rộng lớn hơn nhiều. Chúng áp dụng cho cả các thực thể nước ngoài có trụ sở tại châu Âu, điển hình như trường hợp của các cố vấn pháp lý đại diện cho Nuctech tại khu vực này.

Thế tiến thoái lưỡng nan của các tập đoàn đa quốc gia

Một điểm đáng chú ý khác là các quy tắc được ban hành vào tháng 4/2026 cũng tuyên bố rõ ràng quyền của Trung Quốc trong việc thực thi quyền tài phán ngoại biên của chính mình đối với các hành vi có "mối liên hệ đầy đủ" với quốc gia này. Dưới góc nhìn pháp lý, chuyên gia Yu Zhiguo phân tích rằng quy định này mang hàm ý khẳng định bản thân Trung Quốc cũng hoàn toàn có khả năng áp dụng thẩm quyền pháp lý ngoài lãnh thổ. Ông dự đoán rằng trong thời gian tới, quốc gia này có thể sẽ trở nên chủ động và mạnh mẽ hơn rất nhiều trong công cuộc bảo vệ quyền lợi hợp pháp của các doanh nghiệp nước nhà đang hoạt động đầu tư và kinh doanh ở nước ngoài.

Ngay cả khi Bắc Kinh tiếp tục ban hành các quy định mới, họ đang ngày càng chuyển hướng sang việc sử dụng chúng trong thực tế khi áp lực từ nước ngoài đối với các công ty nội địa ngày một gia tăng. Các công cụ pháp lý này hoạt động song song và bổ trợ đắc lực cho các công cụ gây áp lực khác của quốc gia, ví dụ như các chính sách kiểm soát xuất khẩu đối với nguồn tài nguyên đất hiếm chiến lược.

Chuyên gia Todd Liao, một đối tác tại công ty luật Morgan Lewis ở Thượng Hải, nhận xét rằng thế giới đang chứng kiến một sự chuyển dịch rõ rệt từ việc xây dựng khuôn khổ lập pháp sang giai đoạn thực thi tích cực. Sự chuyển dịch này được thúc đẩy trực tiếp bởi phạm vi ngày càng mở rộng của các cuộc điều tra từ các quốc gia phương Tây.

Trong trường hợp của Nuctech, chính những yêu cầu trích xuất dữ liệu vượt ngoài phạm vi lãnh thổ, hay cụ thể hơn là việc đòi hỏi quyền truy cập trực tiếp vào các hệ thống công nghệ thông tin và email của ban lãnh đạo đang được lưu trữ tại máy chủ ở Bắc Kinh, đã trở thành giọt nước tràn ly buộc Trung Quốc phải hành động. Việc này tạo ra một thế tiến thoái lưỡng nan, xung đột hệ thống tuân thủ đối với các doanh nghiệp.

Các thực thể như ngân hàng nước ngoài, công ty kiểm toán và các tổ chức tư vấn quốc tế đang hoạt động tại Trung Quốc hiện phải đối mặt với một sự va chạm pháp lý trực diện. Một bên là các yêu cầu quy định nghiêm ngặt từ Liên minh châu Âu, và bên kia là lệnh cấm rõ ràng tuyệt đối từ phía chính quyền Trung Quốc.

Giới quan sát thị trường đánh giá rằng các công ty hiện đang phải vật lộn tìm kiếm những giải pháp tối ưu nhất nhằm định vị hướng đi hoặc tìm cách né tránh các kịch bản tương lai nơi các nghĩa vụ pháp lý từ các quốc gia khác nhau đụng độ trực tiếp. Thông qua việc thể hiện rõ cách thức và thời điểm sử dụng các công cụ pháp lý của mình, Bắc Kinh đang thiết lập những ranh giới vô cùng sắc nét trên sân chơi thương mại quốc tế.

Theo chuyên gia Feng Chucheng, đối tác tại công ty tư vấn Hutong Research ở Bắc Kinh, mục tiêu cuối cùng của toàn bộ tiến trình này là xây dựng và nâng cao sức mạnh răn đe pháp lý đối với các hành động can thiệp trong tương lai. Điều này được thực hiện bằng cách chứng minh cho toàn thế giới thấy khả năng thực thi mạnh mẽ cũng như sự sẵn sàng hành động của Bắc Kinh bất cứ khi nào tình thế đòi hỏi.

Bùi Tú

Nguồn Một Thế Giới : https://1thegioi.vn/trung-quoc-ra-quy-dinh-bao-ho-doanh-nghiep-noi-dia-ben-ngoai-lanh-tho-252334.html